सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 20.2
Select a line for its word-by-word analysis.
तेन चेतनावभाससंयुक्तं महदादिलिङ्गं चेतनावद् इव भवति । (१।२)
tena cetanāvabhāsasaṃyuktaṃ mahadādiliṅgaṃ cetanāvad iva bhavati |
यथा लोके घटः शीतसंयुक्तः शीत उष्णसंयुक्त उष्णः । (१।३)
yathā loke ghaṭaḥ śītasaṃyuktaḥ śīta uṣṇasaṃyukta uṣṇaḥ |
एवं महदादिलिङ्गं तस्य संयोगात् पुरुषसंयोगाच्चेतनावद् इव भवति । (१।४)
evaṃ mahadādiliṅgaṃ tasya saṃyogāt puruṣasaṃyogāccetanāvad iva bhavati |
तस्माद् गुणा अध्यवसायं कुर्वन्ति न पुरुषः । (१।५)
tasmād guṇā adhyavasāyaṃ kurvanti na puruṣaḥ |
यद्यपि लोके पुरुषः कर्ता गन्तेत्यादि प्रयुज्यते तथाप्यकर्ता पुरुषः । (१।६)
yadyapi loke puruṣaḥ kartā gantetyādi prayujyate tathāpyakartā puruṣaḥ |
गुणानां कर्तृत्वे सत्युदासीनो ऽपि पुरुषः कर्तेव भवति न कर्ता । (१।९)
guṇānāṃ kartṛtve satyudāsīno 'pi puruṣaḥ karteva bhavati na kartā |
अत्र दृष्टान्तो भवति यथाचौरश्चौरैः सह गृहीतश्चौर इत्यवगम्यत एवं त्रयो गुणाः कर्तारस् तैः संयुक्तः पुरुषो ऽकर्तापि कर्ता भवति कर्तृसंयोगात् । (१।१०)
atra dṛṣṭānto bhavati yathācauraścauraiḥ saha gṛhītaścaura ityavagamyata evaṃ trayo guṇāḥ kartāras taiḥ saṃyuktaḥ puruṣo 'kartāpi kartā bhavati kartṛsaṃyogāt |
एवं व्यक्ताव्यक्तज्ञानां विभागो विख्यातो यद्विभागान् मोक्षप्राप्तिर् इति । (१।११)
evaṃ vyaktāvyaktajñānāṃ vibhāgo vikhyāto yadvibhāgān mokṣaprāptir iti |
अथैतयोः प्रधानपुरुषयोः किंहेतुः संघातः । (१।१२)
athaitayoḥ pradhānapuruṣayoḥ kiṃhetuḥ saṃghātaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.