यथैष षोडशविधो निमित्तनैमित्तिकभेदो व्याख्यात एष प्रत्ययसर्ग उच्यते । (१।१)

प्रत्ययो बुद्धिर् इत्युक्तो ऽध्यवसायो बुद्धिर् धर्मो ज्ञानम् इत्यादि । (१।२)

स च प्रत्ययसर्गश्चतुर्धा भिद्यते विपर्ययाशक्तितुष्टिसिद्ध्याख्यभेदात् । (१।३)

तत्र संशयो ऽज्ञानं विपर्ययः । (१।४)

यथा कस्यचित् स्थाणुदर्शने स्थाणुर् अयं पुरुषो वेति संशयः । (१।५)

अशक्तिः । (१।६)

यथा तम् एव स्थाणुं सम्यग् दृष्ट्वा संशयं छेत्तुं न शक्नोतीत्यशक्तिः । (१।७)

एवं तृतीयस्तुष्ट्याख्यः । (१।८)

यथा तम् एव स्थाणुं ज्ञातुं संशयितुं वा नेच्छति । (१।९)

किम् अनेनास्माकम् इत्येषा तुष्टिः । (१।१०)

चतुर्थः सिद्ध्याख्यः । (१।११)

यथानन्दितेन्द्रियः स्थाणुम् आरूढां वल्लिं पश्यति शकुनिं वा । (१।१२)

तस्य सिद्धिर् भवति स्थाणुर् अयम् इति । (१।१३)

एवम् अस्य चतुर्विधस्य प्रत्ययसर्गस्य गुणवैषम्यविमर्देन तस्य भेदास्तु पञ्चाशत् । (१।१४)

यो ऽयं सत्त्वरजस्तमोगुणानां वैषम्यो विमर्दस् तेन तस्य प्रत्ययसर्गस्य पञ्चाशद्भेदा भवन्ति । (१।१५)

तथा क्वापि सत्त्वम् उत्कटं भवति रजस्तमसी उदासीने क्वापि रजः क्वापि तम इति । (१।१६)

भेदाः कथ्यन्ते ॥ (१।१७)