सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya

SKBh zu SāṃKār, 29.2

29 of 70 · 18 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स्वलक्षणस्वभावा स्वालक्षण्या । (१।१)

svalakṣaṇasvabhāvā svālakṣaṇyā |

1.2१.२

अध्यवसायो बुद्धिरिति लक्षणम् उक्तं सैव बुद्धिवृत्तिः । (१।२)

adhyavasāyo buddhiriti lakṣaṇam uktaṃ saiva buddhivṛttiḥ |

1.3१.३

तथाभिमानो ऽहंकार इत्यभिमानलक्षणो ऽभिमानवृत्तिश्च । (१।३)

tathābhimāno 'haṃkāra ityabhimānalakṣaṇo 'bhimānavṛttiśca |

1.4१.४

संकल्पकं मन इति लक्षणम् उक्तं तेन संकल्प एव मनसो वृत्तिः । (१।४)

saṃkalpakaṃ mana iti lakṣaṇam uktaṃ tena saṃkalpa eva manaso vṛttiḥ |

1.5१.५

त्रयस्य बुद्ध्यहंकारमनसां स्वालक्षण्या वृत्तिः । (१।५)

trayasya buddhyahaṃkāramanasāṃ svālakṣaṇyā vṛttiḥ |

1.6१.६

असामान्या या प्रागभिहिता बुद्धीन्द्रियाणां च वृत्तिः साप्यसामान्यैवेति । (१।६)

asāmānyā yā prāgabhihitā buddhīndriyāṇāṃ ca vṛttiḥ sāpyasāmānyaiveti |

1.7१.७

इदानीं सामान्या वृत्तिर् आख्यायते । (१।७)

idānīṃ sāmānyā vṛttir ākhyāyate |

1.8१.८

सामान्यकरणवृत्तिः सामान्येन करणानां वृत्तिः । (१।८)

sāmānyakaraṇavṛttiḥ sāmānyena karaṇānāṃ vṛttiḥ |

1.9१.९

प्राणाद्या वायवः पञ्च प्राणापानसमानोदानव्याना इति पञ्च वायवः सर्वेन्द्रियाणां सामान्या वृत्तिः । (१।९)

prāṇādyā vāyavaḥ pañca prāṇāpānasamānodānavyānā iti pañca vāyavaḥ sarvendriyāṇāṃ sāmānyā vṛttiḥ |

1.10१.१०

यतः प्राणो नाम वायुर्मुखनासिकान्तर्गोचरस् तस्य यत् स्पन्दनं कर्म तत् त्रयोदशविधस्यापि सामान्या वृत्तिः । (१।१०)

yataḥ prāṇo nāma vāyurmukhanāsikāntargocaras tasya yat spandanaṃ karma tat trayodaśavidhasyāpi sāmānyā vṛttiḥ |

1.11१.११

सति प्राणे यस्मात् करणानाम् आत्मलाभ इति प्राणो ऽपि पञ्जरशकुनिवत् सर्वस्य चलनं करोतीति । (१।११)

sati prāṇe yasmāt karaṇānām ātmalābha iti prāṇo 'pi pañjaraśakunivat sarvasya calanaṃ karotīti |

1.12१.१२

प्राणनात् प्राण इत्युच्यते । (१।१२)

prāṇanāt prāṇa ityucyate |

1.13१.१३

तथापनयनाद् अपानस् तत्र यत् स्पन्दनं तद् अपि सामान्यवृत्तिर् इन्द्रियस्य । (१।१३)

tathāpanayanād apānas tatra yat spandanaṃ tad api sāmānyavṛttir indriyasya |

1.14१.१४

तथा समानो मध्यदेशवर्ती य आहारादीनां समं नयनात् समानो वायुस् तत्र यत् स्पन्दनं तत् सामान्यकरणवृत्तिः । (१।१४)

tathā samāno madhyadeśavartī ya āhārādīnāṃ samaṃ nayanāt samāno vāyus tatra yat spandanaṃ tat sāmānyakaraṇavṛttiḥ |

1.15१.१५

तथोर्ध्वारोहणाद् उत्कर्षाद् उन्नयनाद् वोदानो नाभिदेशमस्तकान्तर्गोचरस् तत्रोदाने यत् स्पन्दनं तत् सर्वेन्द्रियाणां सामान्या वृत्तिः । (१।१५)

tathordhvārohaṇād utkarṣād unnayanād vodāno nābhideśamastakāntargocaras tatrodāne yat spandanaṃ tat sarvendriyāṇāṃ sāmānyā vṛttiḥ |

1.16१.१६

किंच शरीरव्याप्तिर् आभ्यन्तरविभागश्च येन क्रियते ऽसौ शरीरव्याप्त्याकाशवद् व्यानः । (१।१६)

kiṃca śarīravyāptir ābhyantaravibhāgaśca yena kriyate 'sau śarīravyāptyākāśavad vyānaḥ |

1.17१.१७

तत्र यत् स्पन्दनं तत् करणजालस्य सामान्या वृत्तिर् इति । (१।१७)

tatra yat spandanaṃ tat karaṇajālasya sāmānyā vṛttir iti |

1.18१.१८

एवम् एते पञ्च वायवः सामान्यकरणवृत्तिरिति व्याख्यातास् त्रयोदशविधस्यापि करणसामान्या वृत्तिर् इत्यर्थः ॥ (१।१८)

evam ete pañca vāyavaḥ sāmānyakaraṇavṛttiriti vyākhyātās trayodaśavidhasyāpi karaṇasāmānyā vṛttir ityarthaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SKBh zu SāṃKār, 29.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit