सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 30.2
Select a line for its word-by-word analysis.
बुद्ध्यहंकारमनसाम् एकैकेन्द्रियसंबन्धे सति चतुष्टयं भवति । (१।२)
buddhyahaṃkāramanasām ekaikendriyasaṃbandhe sati catuṣṭayaṃ bhavati |
चतुष्टयस्य दृष्टे प्रतिविषयाध्यवसाये युगपद् वृत्तिः । (१।३)
catuṣṭayasya dṛṣṭe prativiṣayādhyavasāye yugapad vṛttiḥ |
बुद्ध्यहंकारमनश्चक्षूंषि युगपद् एककालं रूपं पश्यन्ति स्थाणुरयम् इति । (१।४)
buddhyahaṃkāramanaścakṣūṃṣi yugapad ekakālaṃ rūpaṃ paśyanti sthāṇurayam iti |
बुद्ध्यहंकारमनोजिह्वा युगपद् रसं गृह्णन्ति । (१।५)
buddhyahaṃkāramanojihvā yugapad rasaṃ gṛhṇanti |
बुद्ध्यहंकारमनोघ्राणानि युगपद् गन्धं गृह्णन्ति । (१।६)
buddhyahaṃkāramanoghrāṇāni yugapad gandhaṃ gṛhṇanti |
तस्येति चतुष्टयस्य क्रमशश्च वृत्तिर् भवति । (१।९)
tasyeti catuṣṭayasya kramaśaśca vṛttir bhavati |
यथा कश्चित् पथि गच्छन् दूराद् एव दृष्ट्वा स्थाणुर् अयं पुरुषो वेति संशये सति । (१।१०)
yathā kaścit pathi gacchan dūrād eva dṛṣṭvā sthāṇur ayaṃ puruṣo veti saṃśaye sati |
ततस् तस्य मनसा संकल्पिते संशये व्यवच्छेदभूता बुद्धिर् भवति स्थाणुर् अयम् इति । (१।१२)
tatas tasya manasā saṃkalpite saṃśaye vyavacchedabhūtā buddhir bhavati sthāṇur ayam iti |
अतो ऽहंकारश्च निश्चयार्थं स्थाणुर् एवेति । (१।१३)
ato 'haṃkāraśca niścayārthaṃ sthāṇur eveti |
एवं बुद्ध्यहंकारमनश्चक्षुषां क्रमशो वृत्तिर् दृष्टा । (१।१४)
evaṃ buddhyahaṃkāramanaścakṣuṣāṃ kramaśo vṛttir dṛṣṭā |
किंचान्यत् तथाप्यदृष्टे त्रयस्य तत्पूर्विका वृत्तिः । (१।१७)
kiṃcānyat tathāpyadṛṣṭe trayasya tatpūrvikā vṛttiḥ |
अदृष्टे ऽनागते ऽतीते च काले बुद्ध्यहंकारमनसां रूपे चक्षुःपूर्विका त्रयस्य वृत्तिः स्पर्शे त्वक्पूर्विका गन्धे घ्राणपूर्विका रसे रसनपूर्विका शब्दे श्रवणपूर्विका बुद्ध्यहंकारमनसाम् अनागते भविष्यति काले ऽतीते च तत्पूर्विका वृत्तिः । (१।१८)
adṛṣṭe 'nāgate 'tīte ca kāle buddhyahaṃkāramanasāṃ rūpe cakṣuḥpūrvikā trayasya vṛttiḥ sparśe tvakpūrvikā gandhe ghrāṇapūrvikā rase rasanapūrvikā śabde śravaṇapūrvikā buddhyahaṃkāramanasām anāgate bhaviṣyati kāle 'tīte ca tatpūrvikā vṛttiḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.