SKBh zu SāṃKār, 26.2

26 of 70 · 10 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

चक्षुरादीनि स्पर्शनपर्यन्तानि बुद्धीन्द्रियाण्युच्यन्ते । (१।१)

cakṣurādīni sparśanaparyantāni buddhīndriyāṇyucyante |

स्पृश्यते ऽनेनेति स्पर्शनम् । (१।२)

spṛśyate 'neneti sparśanam |

त्वग् इन्द्रियम् । (१।३)

tvag indriyam |

तद्वाची सिद्धः स्पर्शनशब्दो ऽस्ति तेनेदं पठ्यते स्पर्शनकानीति । (१।४)

tadvācī siddhaḥ sparśanaśabdo 'sti tenedaṃ paṭhyate sparśanakānīti |

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धान् पञ्च विषयान् बुध्यन्ते ऽवगच्छन्तीति पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि । (१।५)

śabdasparśarūparasagandhān pañca viṣayān budhyante 'vagacchantīti pañca buddhīndriyāṇi |

वाक्पाणिपादपायूपस्थान् कर्मेन्द्रियाण्याहुः । (१।६)

vākpāṇipādapāyūpasthān karmendriyāṇyāhuḥ |

कर्म कुर्वन्तीति कर्मेन्द्रियाणि । (१।७)

karma kurvantīti karmendriyāṇi |

तत्र वाग् वदति हस्तौ नानाव्यापारं कुरुतः पादौ गमनागमनं पायुर् उत्सर्गं करोत्युपस्थ आनन्दं प्रजोत्पत्त्या । (१।८)

tatra vāg vadati hastau nānāvyāpāraṃ kurutaḥ pādau gamanāgamanaṃ pāyur utsargaṃ karotyupastha ānandaṃ prajotpattyā |

एवं बुद्धीन्द्रियकर्मेन्द्रियभेदेन दशेन्द्रियाणि व्याख्यातानि । (१।९)

evaṃ buddhīndriyakarmendriyabhedena daśendriyāṇi vyākhyātāni |

मन एकादशं किमात्मकं किंस्वरूपं चेति तद् उच्यते ॥ (१।१०)

mana ekādaśaṃ kimātmakaṃ kiṃsvarūpaṃ ceti tad ucyate ||