अव्यक्तं प्रख्यातं कारणम् अस्ति यस्मान्महदादि लिङ्गं प्रवर्तते । (१।१)

त्रिगुणतः त्रिगुणात् । (१।२)

सत्त्वरजस्तमोगुणा यस्मिंस्तत् त्रिगुणम् । (१।३)

तत् किम् उक्तं भवति सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्था प्रधानम् । (१।४)

तथा समुदयात् । (१।५)

यथा गङ्गास्रोतांसि त्रीणि रुद्रमूर्धनि पतितान्येकं स्रोतो जनयन्त्येवं त्रिगुणम् अव्यक्तम् एकं व्यक्तं जनयति । (१।६)

यथा वा तन्तवः समुदिताः पटं जनयन्त्येवम् अव्यक्तं गुणसमुदयान् महदादि जनयतीति त्रिगुणतः समुदयाच्च व्यक्तं जगत् प्रवर्तते । (१।७)

यस्माद् एकस्मात् प्रधानाद् व्यक्तं तस्माद् एकरूपेण भवितव्यम् । (१।८)

नैष दोषः परिणामतः सलिलवत् प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषात् । (१।९)

एकस्मात् प्रधानात् त्रयो लोकाः समुत्पन्नास्तुल्यभावा न भवन्ति । (१।१०)

देवाः सुखेन युक्ता मनुष्या दुःखेन तिर्यञ्चो मोहेन । (१।११)

एकस्मात् प्रधानात् प्रवृत्तं व्यक्तं प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषात् परिणामतः सलिलवद् भवति । (१।१२)

प्रतिप्रतीति वीप्सा । (१।१३)

गुणानाम् आश्रयो गुणाश्रयः । (१।१४)

तद्विशेषस्तं गुणाश्रयविशेषं प्रतिनिधाय प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषं परिणामात् प्रवर्तते व्यक्तम् । (१।१५)

यथाकाशाद् एकरसं सलिलं पतितं नानारूपात् संश्लेषाद् भिद्यते तत्तद्रसान्तरैः । (१।१६)

एवम् एकस्मात् प्रधानात् प्रवृत्तास् त्रयो लोका नैकस्वभावा भवन्ति । (१।१७)

देवेषु सत्त्वम् उत्कटं रजस्तमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तसुखिनः । (१।१८)

मनुष्येषु रज उत्कटं भवति सत्त्वतमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तदुःखिनः । (१।१९)

तिर्यक्षु तम उत्कटं भवति सत्त्वरजसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तमूढाः । (१।२०)

एवम् आर्याद्वयेन प्रधानस्यास्तित्वम् अभ्युपगम्यते । (१।२१)

इतश्चोत्तरं पुरुषास्तित्वप्रतिप्रपादनार्थम् आह ॥ (१।२२)