SKBh zu SāṃKār, 6.2

6 of 70 · 14 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

सामान्यतोदृष्टाद् अनुमानाद् अतीन्द्रियाणाम् इन्द्रियाण्यतीत्य वर्तमानानां सिद्धिः । (१।१)

sāmānyatodṛṣṭād anumānād atīndriyāṇām indriyāṇyatītya vartamānānāṃ siddhiḥ |

प्रधानपुरुषावतीन्द्रियौ सामान्यतोदृष्टानुमानेन साध्येते यस्मान् महदादि लिङ्गम् त्रिगुणम् । (१।२)

pradhānapuruṣāvatīndriyau sāmānyatodṛṣṭānumānena sādhyete yasmān mahadādi liṅgam triguṇam |

यस्येदं त्रिगुणं कार्यं तत् प्रधानम् इति । (१।३)

yasyedaṃ triguṇaṃ kāryaṃ tat pradhānam iti |

यतश्चाचेतनं चेतनम् इवाभात्यतो ऽन्यो ऽधिष्ठाता पुरुष इति । (१।४)

yataścācetanaṃ cetanam ivābhātyato 'nyo 'dhiṣṭhātā puruṣa iti |

व्यक्तं प्रत्यक्षसाध्यम् । (१।५)

vyaktaṃ pratyakṣasādhyam |

तस्माद् अपि चासिद्धं परोक्षम् आप्तागमात् सिद्धम् । (१।६)

tasmād api cāsiddhaṃ parokṣam āptāgamāt siddham |

यथेन्द्रो देवराज उत्तराः कुरवः स्वर्गे ऽप्सरस इति परोक्षम् आप्तवचनात् सिद्धम् । (१।७)

yathendro devarāja uttarāḥ kuravaḥ svarge 'psarasa iti parokṣam āptavacanāt siddham |

अत्र कश्चिद् आह । (१।८)

atra kaścid āha |

प्रधानं पुरुषो वा नोपलभ्यते । (१।९)

pradhānaṃ puruṣo vā nopalabhyate |

यच्च नोपलभ्यते लोके तन्नास्ति । (१।१०)

yacca nopalabhyate loke tannāsti |

तस्मात् तावपि न स्तः । (१।११)

tasmāt tāvapi na staḥ |

यथा द्वितीयं शिरस् तृतीयो बाहुर् इति । (१।१२)

yathā dvitīyaṃ śiras tṛtīyo bāhur iti |

तद् उच्यते ऽत्र सताम् अप्यर्थानाम् अष्टधोपलब्धिर् न भवति । (१।१३)

tad ucyate 'tra satām apyarthānām aṣṭadhopalabdhir na bhavati |

तद् यथा ॥ (१।१४)

tad yathā ||