सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 3.2
Select a line for its word-by-word analysis.
मूलप्रकृतिः प्रधानं प्रकृतिविकृतिसप्तकस्य मूलभूतत्वात् । (१।१)
mūlaprakṛtiḥ pradhānaṃ prakṛtivikṛtisaptakasya mūlabhūtatvāt |
अन्यस्मान् नोत्पद्यते तेन प्रकृतिः कस्यचिद् विकारो न भवति । (१।४)
anyasmān notpadyate tena prakṛtiḥ kasyacid vikāro na bhavati |
बुद्ध्याद्याः सप्त बुद्धिर् अहंकारः पञ्च तन्मात्राणि । (१।७)
buddhyādyāḥ sapta buddhir ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇi |
तद्यथा प्रधानाद् बुद्धिर् उत्पद्यते तेन विकृतिः प्रधानस्य विकार इति सैवाहंकारम् उत्पादयत्यतः प्रकृतिः । (१।९)
tadyathā pradhānād buddhir utpadyate tena vikṛtiḥ pradhānasya vikāra iti saivāhaṃkāram utpādayatyataḥ prakṛtiḥ |
अहंकारो ऽपि बुद्धेर् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१०)
ahaṃkāro 'pi buddher utpadyata iti vikṛtiḥ |
स च पञ्च तन्मात्राण्युत्पादयतीति प्रकृतिः । (१।११)
sa ca pañca tanmātrāṇyutpādayatīti prakṛtiḥ |
तत्र शब्दतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१२)
tatra śabdatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |
तथा स्पर्शतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१४)
tathā sparśatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |
गन्धतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१६)
gandhatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |
रूपतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१८)
rūpatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |
रसतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।२०)
rasatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |
एवं महदाद्याः सप्त प्रकृतयो विकृतयश् च । (१।२२)
evaṃ mahadādyāḥ sapta prakṛtayo vikṛtayaś ca |
पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्येकादशं मनः पञ्च महाभूतान्येष षोडशको गणो विकृतिर् एव । (१।२४)
pañca buddhīndriyāṇi pañca karmendriyāṇyekādaśaṃ manaḥ pañca mahābhūtānyeṣa ṣoḍaśako gaṇo vikṛtir eva |
एवम् एषाम् व्यक्ताव्यक्तज्ञानाम् त्रयाणाम् पदार्थानां कैः कियद्भिः प्रमाणैः केन कस्य वा प्रमाणेन सिद्धिर् भवति । (१।२७)
evam eṣām vyaktāvyaktajñānām trayāṇām padārthānāṃ kaiḥ kiyadbhiḥ pramāṇaiḥ kena kasya vā pramāṇena siddhir bhavati |
यथा प्रस्थादिभिर् व्रीहयस् तुलया चन्दनादि । (१।२९)
yathā prasthādibhir vrīhayas tulayā candanādi |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.