सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya

SKBh zu SāṃKār, 3.2

3 of 70 · 30 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मूलप्रकृतिः प्रधानं प्रकृतिविकृतिसप्तकस्य मूलभूतत्वात् । (१।१)

mūlaprakṛtiḥ pradhānaṃ prakṛtivikṛtisaptakasya mūlabhūtatvāt |

1.2१.२

मूलं च सा प्रकृतिश् च मूलप्रकृतिः । (१।२)

mūlaṃ ca sā prakṛtiś ca mūlaprakṛtiḥ |

1.3१.३

अविकृतिः । (१।३)

avikṛtiḥ |

1.4१.४

अन्यस्मान् नोत्पद्यते तेन प्रकृतिः कस्यचिद् विकारो न भवति । (१।४)

anyasmān notpadyate tena prakṛtiḥ kasyacid vikāro na bhavati |

1.5१.५

महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त । (१।५)

mahadādyāḥ prakṛtivikṛtayaḥ sapta |

1.6१.६

महान् बुद्धिः । (१।६)

mahān buddhiḥ |

1.7१.७

बुद्ध्याद्याः सप्त बुद्धिर् अहंकारः पञ्च तन्मात्राणि । (१।७)

buddhyādyāḥ sapta buddhir ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇi |

1.8१.८

एताः सप्त प्रकृतिविकृतयः । (१।८)

etāḥ sapta prakṛtivikṛtayaḥ |

1.9१.९

तद्यथा प्रधानाद् बुद्धिर् उत्पद्यते तेन विकृतिः प्रधानस्य विकार इति सैवाहंकारम् उत्पादयत्यतः प्रकृतिः । (१।९)

tadyathā pradhānād buddhir utpadyate tena vikṛtiḥ pradhānasya vikāra iti saivāhaṃkāram utpādayatyataḥ prakṛtiḥ |

1.10१.१०

अहंकारो ऽपि बुद्धेर् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१०)

ahaṃkāro 'pi buddher utpadyata iti vikṛtiḥ |

1.11१.११

स च पञ्च तन्मात्राण्युत्पादयतीति प्रकृतिः । (१।११)

sa ca pañca tanmātrāṇyutpādayatīti prakṛtiḥ |

1.12१.१२

तत्र शब्दतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१२)

tatra śabdatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |

1.13१.१३

तस्माद् आकाशम् उत्पद्यत इति प्रकृतिः । (१।१३)

tasmād ākāśam utpadyata iti prakṛtiḥ |

1.14१.१४

तथा स्पर्शतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१४)

tathā sparśatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |

1.15१.१५

तद् एवं वायुम् उत्पादयतीति प्रकृतिः । (१।१५)

tad evaṃ vāyum utpādayatīti prakṛtiḥ |

1.16१.१६

गन्धतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१६)

gandhatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |

1.17१.१७

तद् एवं पृथिवीम् उत्पादयतीति प्रकृतिः । (१।१७)

tad evaṃ pṛthivīm utpādayatīti prakṛtiḥ |

1.18१.१८

रूपतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।१८)

rūpatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |

1.19१.१९

तद् एवं तेज उत्पादयतीति प्रकृतिः । (१।१९)

tad evaṃ teja utpādayatīti prakṛtiḥ |

1.20१.२०

रसतन्मात्रम् अहंकाराद् उत्पद्यत इति विकृतिः । (१।२०)

rasatanmātram ahaṃkārād utpadyata iti vikṛtiḥ |

1.21१.२१

तद् एवम् अप उत्पादयतीति प्रकृतिः । (१।२१)

tad evam apa utpādayatīti prakṛtiḥ |

1.22१.२२

एवं महदाद्याः सप्त प्रकृतयो विकृतयश् च । (१।२२)

evaṃ mahadādyāḥ sapta prakṛtayo vikṛtayaś ca |

1.23१.२३

षोडशकश् च विकारः । (१।२३)

ṣoḍaśakaś ca vikāraḥ |

1.24१.२४

पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्येकादशं मनः पञ्च महाभूतान्येष षोडशको गणो विकृतिर् एव । (१।२४)

pañca buddhīndriyāṇi pañca karmendriyāṇyekādaśaṃ manaḥ pañca mahābhūtānyeṣa ṣoḍaśako gaṇo vikṛtir eva |

1.25१.२५

विकारो विकृतिः । (१।२५)

vikāro vikṛtiḥ |

1.26१.२६

न प्रकृतिर् न विकृतिः पुरुषः । (१।२६)

na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣaḥ |

1.27१.२७

एवम् एषाम् व्यक्ताव्यक्तज्ञानाम् त्रयाणाम् पदार्थानां कैः कियद्भिः प्रमाणैः केन कस्य वा प्रमाणेन सिद्धिर् भवति । (१।२७)

evam eṣām vyaktāvyaktajñānām trayāṇām padārthānāṃ kaiḥ kiyadbhiḥ pramāṇaiḥ kena kasya vā pramāṇena siddhir bhavati |

1.28१.२८

इह लोके प्रमेयवस्तु प्रमाणेन साध्यते । (१।२८)

iha loke prameyavastu pramāṇena sādhyate |

1.29१.२९

यथा प्रस्थादिभिर् व्रीहयस् तुलया चन्दनादि । (१।२९)

yathā prasthādibhir vrīhayas tulayā candanādi |

1.30१.३०

तस्मात् प्रमाणम् अभिधेयम् ॥ (१।३०)

tasmāt pramāṇam abhidheyam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SKBh zu SāṃKār, 3.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit