सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 40.2
Select a line for its word-by-word analysis.
यदा लोका अनुत्पन्नाः प्रधानादिसर्गे तदा सूक्ष्मशरीरम् उत्पन्नम् इति । (१।१)
yadā lokā anutpannāḥ pradhānādisarge tadā sūkṣmaśarīram utpannam iti |
पर्वतादिष्वप्रतिहतप्रसरं संसरति गच्छति । (१।५)
parvatādiṣvapratihataprasaraṃ saṃsarati gacchati |
तच्च महदादिसूक्ष्मपर्यन्तं महान् आदौ यस्य तन्महदादि बुद्धिर् अहंकारो मन इति पञ्च तन्मात्राणि । (१।८)
tacca mahadādisūkṣmaparyantaṃ mahān ādau yasya tanmahadādi buddhir ahaṃkāro mana iti pañca tanmātrāṇi |
सूक्ष्मपर्यन्तं तन्मात्रपर्यन्तं संसरति शूलग्रहपिपीलिकावत् त्रीन् अपि लोकान् । (१।९)
sūkṣmaparyantaṃ tanmātraparyantaṃ saṃsarati śūlagrahapipīlikāvat trīn api lokān |
तत् सूक्ष्मशरीरं पितृमातृजेन बाह्येनोपचयेन क्रियाधर्मग्रहणाद् भोगेषु समर्थं भवतीत्यर्थः । (१।११)
tat sūkṣmaśarīraṃ pitṛmātṛjena bāhyenopacayena kriyādharmagrahaṇād bhogeṣu samarthaṃ bhavatītyarthaḥ |
पुरस्ताद् भावान् धर्मादीन् वक्ष्यामस् तैर् अधिवासितम् उपरञ्जितम् । (१।१३)
purastād bhāvān dharmādīn vakṣyāmas tair adhivāsitam uparañjitam |
प्रलयकाले महदादिसूक्ष्मपर्यन्तं करणोपेतं प्रधाने लीयते । (१।१५)
pralayakāle mahadādisūkṣmaparyantaṃ karaṇopetaṃ pradhāne līyate |
असंसरणयुक्तं सद् आ सर्गकालम् अत्र वर्तते । (१।१६)
asaṃsaraṇayuktaṃ sad ā sargakālam atra vartate |
प्रकृतिमोहबन्धनबद्धं सत् संसरणादिक्रियास्वसमर्थम् इति । (१।१७)
prakṛtimohabandhanabaddhaṃ sat saṃsaraṇādikriyāsvasamartham iti |
पुनः सर्गकाले संसरति तस्माल्लिङ्गं सूक्ष्मम् । (१।१८)
punaḥ sargakāle saṃsarati tasmālliṅgaṃ sūkṣmam |
किंप्रयोजनेन त्रयोदशविधं करणं संसरतीत्येवं चोदिते सत्याह ॥ (१।१९)
kiṃprayojanena trayodaśavidhaṃ karaṇaṃ saṃsaratītyevaṃ codite satyāha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.