कारणम् अस्त्यव्यक्तम् इति क्रियाकारकसंबन्धः । (१।१)

भेदानां परिमाणात् । (१।२)

लोके यत्र कर्तास्ति तस्य परिमाणं दृष्टम् । (१।३)

यथा कुलालः परिमितैर् मृत्पिण्डैः परिमितान् एव घटान् करोति । (१।४)

एवं महद् अपि । (१।५)

महदादिलिङ्गं परिमितं भेदतः प्रधानकार्यम् । (१।६)

एका बुद्धिर् एको ऽहंकारः पञ्च तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि पञ्च महाभूतानि । (१।७)

इत्येवं भेदानां परिमाणाद् अस्ति प्रधानं कारणं यद् व्यक्तं परिमितम् उत्पादयति । (१।८)

यदि प्रधानं न स्यात् तदा निष्परिमाणम् इदं व्यक्तम् अपि स्यात् । (१।९)

परिमाणाच्च भेदानाम् अस्ति प्रधानं यस्माद् व्यक्तम् उत्पन्नम् । (१।१०)

तथा समन्वयात् । (१।११)

इह लोके प्रसिद्धिर् दृष्टा यथा व्रतधारिणं बटुं दृष्ट्वा समन्वयति नूनम् अस्य पितरौ ब्राह्मणाविति । (१।१२)

एवम् इदं त्रिगुणं महदादिलिङ्गं दृष्ट्वा साधयामो ऽस्य यत् कारणं भविष्यतीति । (१।१३)

अतः समन्वयाद् अस्ति प्रधानम् । (१।१४)

तथा शक्तितः प्रवृत्तेश्च । (१।१५)

इह यो यस्मिन् शक्तः स तस्मिन्न् एवार्थे प्रवर्तते । (१।१६)

यथा कुलालो घटस्य करणे समर्थो घटम् एव करोति न पटं रथं वा । (१।१७)

तथास्ति प्रधानं कारणं कुतः कारणकार्यविभागात् । (१।१८)

करोतीति कारणं क्रियत इति कार्यम् । (१।१९)

कारणस्य कार्यस्य च विभागः । (१।२०)

यथा घटो दधिमधूदकपयसां धारणे समर्थो न तथा मृत्पिण्डः । (१।२१)

मृत्पिण्डो वा घटं निष्पादयति न चैवं घटो मृत्पिण्डम् । (१।२२)

एवं महदादिलिङ्गं दृष्ट्वानुमीयते ऽस्ति विभक्तं तत् कारणं यस्य विभाग इदं व्यक्तम् इति । (१।२३)

इतश्चाविभागाद् वैश्वरूप्यस्य । (१।२४)

विश्वं जगत् । (१।२५)

तस्य रूपं व्यक्तिः । (१।२६)

विश्वरूपस्य भावो वैश्वरूप्यम् । (१।२७)

तस्याविभागाद् अस्ति प्रधानं यस्मात् त्रैलोक्यस्य पञ्चानां पृथिव्यादीनां महाभूतानां परस्परं विभागो नास्ति महाभूतेष्वन्तर्भूतास् त्रयो लोका इति । (१।२८)

पृथिव्यापस् तेजो वायुर् आकाशम् इत्येतानि पञ्च महाभूतानि प्रलयकाले सृष्टिक्रमेणैवाविभागं यान्ति तन्मात्रेषु परिणामेषु तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि चाहंकारे ऽहंकारो बुद्धौ बुद्धिः प्रधाने । (१।२९)

एवं त्रयो लोकाः प्रलयकाले प्रकृताव् अविभागं गच्छन्ति । (१।३०)

तस्माद् अविभागात् क्षीरदधिवद् व्यक्ताव्यक्तयोर् अस्त्यव्यक्तं कारणम् । (१।३१)

अतश् च ॥ (१।३२)