सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 48.2
Select a line for its word-by-word analysis.
सोऽष्टासु प्रकृतिषु लीयते प्रधानबुद्ध्यहंकारपञ्चतन्मात्राष्टासु । (१।३)
so'ṣṭāsu prakṛtiṣu līyate pradhānabuddhyahaṃkārapañcatanmātrāṣṭāsu |
तत्र लीनम् आत्मानं मन्यते मुक्तो ऽहम् इति तमोभेद एषः । (१।४)
tatra līnam ātmānaṃ manyate mukto 'ham iti tamobheda eṣaḥ |
अष्टविधस्य मोहस्य भेदो ऽष्टविध एवेत्यर्थः । (१।५)
aṣṭavidhasya mohasya bhedo 'ṣṭavidha evetyarthaḥ |
यत्राष्टगुणम् ऐश्वर्यं तत्र सङ्गाद् इन्द्रादयो देवा न मोक्षं प्राप्नुवन्ति । (१।६)
yatrāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ tatra saṅgād indrādayo devā na mokṣaṃ prāpnuvanti |
पुनश्च तत्क्षये संसरन्त्येषो ऽष्टविधो मोह इति । (१।७)
punaśca tatkṣaye saṃsarantyeṣo 'ṣṭavidho moha iti |
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा देवानाम् एते पञ्च विषयाः सुखलक्षणा मानुषाणाम् अप्येत एव शब्दादयः पञ्च विषयाः । (१।९)
śabdasparśarūparasagandhā devānām ete pañca viṣayāḥ sukhalakṣaṇā mānuṣāṇām apyeta eva śabdādayaḥ pañca viṣayāḥ |
अष्टविधम् ऐश्वर्यं दृष्टानुश्रविका विषया दशैतेषाम् अष्टादशानाम् । (१।१२)
aṣṭavidham aiśvaryaṃ dṛṣṭānuśravikā viṣayā daśaiteṣām aṣṭādaśānām |
संपदम् अनुनन्दन्ति विपदं नानुमोदन्त्येषो ऽष्टादशविधो विकल्पस्तामिस्रः । (१।१३)
saṃpadam anunandanti vipadaṃ nānumodantyeṣo 'ṣṭādaśavidho vikalpastāmisraḥ |
तथा तामिस्रम् अष्टगुणं ऐश्वर्यं दृष्टानुश्रविका दश विषयास्तथान्धतामिस्रो ऽप्यष्टादशभेद एव । (१।१४)
tathā tāmisram aṣṭaguṇaṃ aiśvaryaṃ dṛṣṭānuśravikā daśa viṣayāstathāndhatāmisro 'pyaṣṭādaśabheda eva |
किंतु विषयसंपत्तौ संभोगकाले य एव म्रियते ऽष्टगुणैश्वर्याद् वा भ्रश्यते ततस् तस्य महद् दुःखम् उत्पद्यते । (१।१५)
kiṃtu viṣayasaṃpattau saṃbhogakāle ya eva mriyate 'ṣṭaguṇaiśvaryād vā bhraśyate tatas tasya mahad duḥkham utpadyate |
एवं विपर्ययभेदास्तमःप्रभृतयः पञ्च प्रत्येकं भिद्यमाना द्विषष्टिभेदाः संवृत्ता इति । (१।१७)
evaṃ viparyayabhedāstamaḥprabhṛtayaḥ pañca pratyekaṃ bhidyamānā dviṣaṣṭibhedāḥ saṃvṛttā iti |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.