सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 62.2
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्मात् कारणात् पुरुषो न बध्यते नापि मुच्यते नापि संसरति यस्मात् कारणात् प्रकृतिर् एव नानाश्रया दैवमानुषतिर्यग्योन्याश्रया बुद्ध्यहंकारतन्मात्रेन्द्रियभूतस्वरूपेण बध्यते मुच्यते संसरति चेति । (१।१)
tasmāt kāraṇāt puruṣo na badhyate nāpi mucyate nāpi saṃsarati yasmāt kāraṇāt prakṛtir eva nānāśrayā daivamānuṣatiryagyonyāśrayā buddhyahaṃkāratanmātrendriyabhūtasvarūpeṇa badhyate mucyate saṃsarati ceti |
अथ मुक्त एव स्वभावात् स सर्वगतश्च कथं संसरति । (१।२)
atha mukta eva svabhāvāt sa sarvagataśca kathaṃ saṃsarati |
तेन पुरुषो बध्यते पुरुषो मुच्यते पुरुषः संसरतीति व्यपदिश्यते येन संसारित्वं न विद्यते । (१।४)
tena puruṣo badhyate puruṣo mucyate puruṣaḥ saṃsaratīti vyapadiśyate yena saṃsāritvaṃ na vidyate |
सत्त्वपुरुषान्तरज्ञानात् तत्त्वं पुरुषस्याभिव्यज्यते । (१।५)
sattvapuruṣāntarajñānāt tattvaṃ puruṣasyābhivyajyate |
तदभिव्यक्तौ केवलः शुद्धो मुक्तः स्वरूपप्रतिष्ठः पुरुष इति । (१।६)
tadabhivyaktau kevalaḥ śuddho muktaḥ svarūpapratiṣṭhaḥ puruṣa iti |
अत्र यदि पुरुषस्य बन्धो नास्ति ततो मोक्षो ऽपि नास्ति । (१।७)
atra yadi puruṣasya bandho nāsti tato mokṣo 'pi nāsti |
प्रकृतिर् एवात्मानं बध्नाति मोचयति च यन्न सूक्ष्मशरीरं तन्मात्रकं त्रिविधकरणोपेतं तत् त्रिविधेन बन्धेन बध्यते । (१।९)
prakṛtir evātmānaṃ badhnāti mocayati ca yanna sūkṣmaśarīraṃ tanmātrakaṃ trividhakaraṇopetaṃ tat trividhena bandhena badhyate |
दाक्षिणेन तृतीयेन बद्धो नान्येन मुच्यते ॥ (१।१२)
dākṣiṇena tṛtīyena baddho nānyena mucyate ||
प्रकृतिश्च बध्यते प्रकृतिश्च मुच्यते संसरतीति । (२।२)
prakṛtiśca badhyate prakṛtiśca mucyate saṃsaratīti |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.