SKBh zu SāṃKār, 34.2

34 of 70 · 12 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

बुद्धीन्द्रियाणि तानि सविशेषं विषयं गृह्णन्ति । (१।१)

buddhīndriyāṇi tāni saviśeṣaṃ viṣayaṃ gṛhṇanti |

सविशेषविषयं मानुषाणां शब्दस्पर्शरूपरसगन्धान् सुखदुःखमोहयुक्तान् बुद्धीन्द्रियाणि प्रकाशयन्ति । (१।२)

saviśeṣaviṣayaṃ mānuṣāṇāṃ śabdasparśarūparasagandhān sukhaduḥkhamohayuktān buddhīndriyāṇi prakāśayanti |

देवानां निर्विशेषान् विषयान् प्रकाशयन्ति । (१।३)

devānāṃ nirviśeṣān viṣayān prakāśayanti |

तथा कर्मेन्द्रियाणां मध्ये वाग् भवति शब्दविषया । (१।४)

tathā karmendriyāṇāṃ madhye vāg bhavati śabdaviṣayā |

देवानां मानुषाणां च वाग् वदति श्लोकादीन् उच्चारयति । (१।५)

devānāṃ mānuṣāṇāṃ ca vāg vadati ślokādīn uccārayati |

तस्माद् देवानां मानुषाणां च वागिन्द्रियं तुल्यम् । (१।६)

tasmād devānāṃ mānuṣāṇāṃ ca vāgindriyaṃ tulyam |

शेषाण्यपि वाग्व्यतिरिक्तानि पाणिपादपायूपस्थसंज्ञितानि पञ्चविषयाणि । (१।७)

śeṣāṇyapi vāgvyatiriktāni pāṇipādapāyūpasthasaṃjñitāni pañcaviṣayāṇi |

पञ्च विषयाः शब्दादयो येषां तानि पञ्चविषयाणि । (१।८)

pañca viṣayāḥ śabdādayo yeṣāṃ tāni pañcaviṣayāṇi |

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः पाणौ सन्ति । (१।९)

śabdasparśarūparasagandhāḥ pāṇau santi |

पञ्चशब्दादिलक्षणायां भुवि पादो विहरति । (१।१०)

pañcaśabdādilakṣaṇāyāṃ bhuvi pādo viharati |

पाय्विन्द्रियं पञ्चकॢप्तम् उत्सर्गं करोति । (१।११)

pāyvindriyaṃ pañcakḷptam utsargaṃ karoti |

तथोपस्थेन्द्रियं पञ्चलक्षणं शुक्रम् आनन्दयति ॥ (१।१२)

tathopasthendriyaṃ pañcalakṣaṇaṃ śukram ānandayati ||