सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya

SKBh zu SāṃKār, 42.2

42 of 70 · 17 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पुरुषार्थः कर्तव्य इति प्रधानं प्रवर्तते । (१।१)

puruṣārthaḥ kartavya iti pradhānaṃ pravartate |

1.2१.२

स च द्विविधः शब्दाद्युपलब्धिलक्षणो गुणपुरुषान्तरोपलब्धिलक्षणश्च । (१।२)

sa ca dvividhaḥ śabdādyupalabdhilakṣaṇo guṇapuruṣāntaropalabdhilakṣaṇaśca |

1.3१.३

शब्दाद्युपलब्धिर् ब्रह्मादिलोकेषु गन्धादिभोगावाप्तिः । (१।३)

śabdādyupalabdhir brahmādilokeṣu gandhādibhogāvāptiḥ |

1.4१.४

गुणपुरुषान्तरोपलब्धिर् मोक्ष इति । (१।४)

guṇapuruṣāntaropalabdhir mokṣa iti |

1.5१.५

तस्माद् उक्तं पुरुषार्थहेतुकम् इदं सूक्ष्मशरीरं प्रवर्तत इति । (१।५)

tasmād uktaṃ puruṣārthahetukam idaṃ sūkṣmaśarīraṃ pravartata iti |

1.6१.६

निमित्तनैमित्तिकप्रसङ्गेन निमित्तं धर्मादि । (१।६)

nimittanaimittikaprasaṅgena nimittaṃ dharmādi |

1.7१.७

नैमित्तिकम् ऊर्ध्वगमनादि पुरस्ताद् एव वक्ष्यामः । (१।७)

naimittikam ūrdhvagamanādi purastād eva vakṣyāmaḥ |

1.8१.८

प्रसङ्गेन प्रसक्त्या । (१।८)

prasaṅgena prasaktyā |

1.9१.९

प्रकृतेः प्रधानस्य विभुत्वयोगात् । (१।९)

prakṛteḥ pradhānasya vibhutvayogāt |

1.10१.१०

यथा राजा स्वराष्ट्रे विभुत्वाद् यद् यद् इच्छति तत् तत् करोतीति तथा प्रकृतेः सर्वत्र विभुत्वयोगान्निमित्तनैमित्तिकप्रसङ्गेन व्यवतिष्ठते । (१।१०)

yathā rājā svarāṣṭre vibhutvād yad yad icchati tat tat karotīti tathā prakṛteḥ sarvatra vibhutvayogānnimittanaimittikaprasaṅgena vyavatiṣṭhate |

1.11१.११

पृथक् पृथग् देहधारणे लिङ्गस्य व्यवस्थां करोति । (१।११)

pṛthak pṛthag dehadhāraṇe liṅgasya vyavasthāṃ karoti |

1.12१.१२

लिङ्गं सूक्ष्मैः परमाणुभिस्तन्मात्रैरुपचितं शरीरं त्रयोदशविधकरणोपेतं मानुषदेवतिर्यग्योनिषु व्यवतिष्ठते । (१।१२)

liṅgaṃ sūkṣmaiḥ paramāṇubhistanmātrairupacitaṃ śarīraṃ trayodaśavidhakaraṇopetaṃ mānuṣadevatiryagyoniṣu vyavatiṣṭhate |

1.13१.१३

कथम् । (१।१३)

katham |

1.14१.१४

नटवत् । (१।१४)

naṭavat |

1.15१.१५

यथा नटः पटान्तरेण प्रविश्य देवो भूत्वा निर्गच्छति पुनर् मानुषः पुनर् विदूषक एवं लिङ्गं निमित्तनैमित्तिकप्रसङ्गेनोदरान्तः प्रविश्य हस्ती स्त्री पुमान् भवति । (१।१५)

yathā naṭaḥ paṭāntareṇa praviśya devo bhūtvā nirgacchati punar mānuṣaḥ punar vidūṣaka evaṃ liṅgaṃ nimittanaimittikaprasaṅgenodarāntaḥ praviśya hastī strī pumān bhavati |

1.16१.१६

भावैर् अधिवासितं लिङ्गं संसरतीत्युक्तम् । (१।१६)

bhāvair adhivāsitaṃ liṅgaṃ saṃsaratītyuktam |

1.17१.१७

तत् के भावा इत्याह ॥ (१।१७)

tat ke bhāvā ityāha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SKBh zu SāṃKār, 42.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit