ViSmṛ, 28
Select a line for its word-by-word analysis.
वेर्हल्तेन् देस् स्छ्लेर्स् गेगेन्बेर् देम् गुरुअथ ब्रह्मचारिणां गुरुकुलवासः ॥ (१।१)
Verhalten des Schlers gegenber dem Guruatha brahmacāriṇāṃ gurukulavāsaḥ ||
पूर्वां संध्यां जपेत् तिष्ठन् पश्चिमाम् आसीनः ॥ (३।१)
pūrvāṃ saṃdhyāṃ japet tiṣṭhan paścimām āsīnaḥ ||
श्राद्धकृतलवणशुक्तपर्युषितनृत्यगीतस्त्रीमधुमांसाञ्जनोच्छिष्टप्राणिहिंसाश्लीलपरिवर्जनम् ॥ (११।१)
śrāddhakṛtalavaṇaśuktaparyuṣitanṛtyagītastrīmadhumāṃsāñjanocchiṣṭaprāṇihiṃsāślīlaparivarjanam ||
कृतसंध्योपासनश् च गुर्वभिवादनं कुर्यात् ॥ (१४।१)
kṛtasaṃdhyopāsanaś ca gurvabhivādanaṃ kuryāt ||
स्वं च नामास्याभिवादनान्ते भोःशब्दान्तं निवेदयेत् ॥ (१७।१)
svaṃ ca nāmāsyābhivādanānte bhoḥśabdāntaṃ nivedayet ||
तिष्ठन्न् आसीनः शयानो भुञ्जानः पराङ्मुखश् च नास्याभिभाषणं कुर्यात् ॥ (१८।१)
tiṣṭhann āsīnaḥ śayāno bhuñjānaḥ parāṅmukhaś ca nāsyābhibhāṣaṇaṃ kuryāt ||
आसीनस्य स्थितः कुर्याद् अभिगच्छंस्तु गच्छतः । (१९।१)
āsīnasya sthitaḥ kuryād abhigacchaṃstu gacchataḥ |
आगच्छतः प्रत्युद्गम्य पश्चाद् धावंस् तु धावतः ॥ (१९।२)
āgacchataḥ pratyudgamya paścād dhāvaṃs tu dhāvataḥ ||
तस्य च चक्षुर्विषये न यथेष्टासनः स्यात् ॥ (२३।१)
tasya ca cakṣurviṣaye na yatheṣṭāsanaḥ syāt ||
यत्रास्य निन्दापरिवादौ स्यातां न तत्र तिष्ठेत् ॥ (२६।१)
yatrāsya nindāparivādau syātāṃ na tatra tiṣṭhet ||
अनिर्दिष्टश् च गुरुणा स्वान् गुरून् नाभिवादयेत् ॥ (३०।१)
anirdiṣṭaś ca guruṇā svān gurūn nābhivādayet ||
बाले समानवयसि वाध्यापके गुरुपुत्रे गुरुवद् वर्तेत ॥ (३१।१)
bāle samānavayasi vādhyāpake guruputre guruvad varteta ||
यस् त्वनधीतवेदो ऽन्यत्र श्रमं कुर्याद् असौ ससंतानः शूद्रत्वम् एति ॥ (३६।१)
yas tvanadhītavedo 'nyatra śramaṃ kuryād asau sasaṃtānaḥ śūdratvam eti ||
मातुर् अग्रे विजननं द्वितीयं मौञ्जिबन्धनम् ॥ (३७।१)
mātur agre vijananaṃ dvitīyaṃ mauñjibandhanam ||
तत्रास्य माता सावित्री भवति पिता त्वाचार्यः ॥ (३८।१)
tatrāsya mātā sāvitrī bhavati pitā tvācāryaḥ ||
प्राङ् मौञ्जीबन्धनाद् द्विजः शूद्रसमो भवति ॥ (४०।१)
prāṅ mauñjībandhanād dvijaḥ śūdrasamo bhavati ||
वेदस्वीकरणाद् ऊर्ध्वं गुर्वनुज्ञातस् तस्मै वरं दत्त्वा स्नायात् ॥ (४२।१)
vedasvīkaraṇād ūrdhvaṃ gurvanujñātas tasmai varaṃ dattvā snāyāt ||
दौएर्हड़्तेस् ब्रह्मचर्यततो गुरुकुल एव वा जन्मनः शेषं नयेत् ॥ (४३।१)
dauerhaftes brahmacaryatato gurukula eva vā janmanaḥ śeṣaṃ nayet ||
तत्राचार्ये प्रेते गुरुवत् गुरुपुत्रे वर्तेत ॥ (४४।१)
tatrācārye prete guruvat guruputre varteta ||
तदभावे ऽग्निशुश्रूषुर् नैष्ठिको ब्रह्मचारी स्यात् ॥ (४६।१)
tadabhāve 'gniśuśrūṣur naiṣṭhiko brahmacārī syāt ||
एवं चरति यो विप्रो ब्रह्मचर्यम् अतन्द्रितः । (४७।१)
evaṃ carati yo vipro brahmacaryam atandritaḥ |
स गच्छत्युत्तमं स्थानं न चेहाजायते पुनः ॥ (४७।२)
sa gacchatyuttamaṃ sthānaṃ na cehājāyate punaḥ ||
कामतो रेतसः सेकं व्रतस्थस्य द्विजन्मनः । (४८।१)
kāmato retasaḥ sekaṃ vratasthasya dvijanmanaḥ |
अतिक्रमं व्रतस्याहुर् धर्मज्ञा ब्रह्मचारिणः ॥ (४८।२)
atikramaṃ vratasyāhur dharmajñā brahmacāriṇaḥ ||
एतस्मिन्न् एनसि प्राप्ते वसित्वा गर्दभाजिनम् । (४९।१)
etasminn enasi prāpte vasitvā gardabhājinam |
सप्तागारं चरेद् भैक्षं स्वकर्म परिकीर्तयन् ॥ (४९।२)
saptāgāraṃ cared bhaikṣaṃ svakarma parikīrtayan ||
तेभ्यो लब्धेन भैक्ष्येण वर्तयन्न् एककालिकम् । (५०।१)
tebhyo labdhena bhaikṣyeṇa vartayann ekakālikam |
उपस्पृशंस् त्रिषवणम् अब्देन स विशुध्यति ॥ (५०।२)
upaspṛśaṃs triṣavaṇam abdena sa viśudhyati ||
स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रम् अकामतः । (५१।१)
svapne siktvā brahmacārī dvijaḥ śukram akāmataḥ |
स्नात्वार्कम् अर्चयित्वा त्रिः पुनर् माम् इत्यृचं जपेत् ॥ (५१।२)
snātvārkam arcayitvā triḥ punar mām ityṛcaṃ japet ||
अनातुरः सप्तरात्रम् अवकीर्णिव्रतं चरेत् ॥ (५२।२)
anāturaḥ saptarātram avakīrṇivrataṃ caret ||
तं चेद् अभ्युदियात् सूर्यः शयानं कामकारतः । (५३।१)
taṃ ced abhyudiyāt sūryaḥ śayānaṃ kāmakārataḥ |
निम्लोचेद् वाप्यविज्ञानाज्जपन्न् उपवसेद् दिनम् ॥ (५३।२)
nimloced vāpyavijñānājjapann upavased dinam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.