विष्णुस्मृतिViṣṇusmṛti

ViSmṛ, 28

28 of 100 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वेर्हल्तेन् देस् स्छ्लेर्स् गेगेन्बेर् देम् गुरुअथ ब्रह्मचारिणां गुरुकुलवासः ॥ (१।१)

Verhalten des Schlers gegenber dem Guruatha brahmacāriṇāṃ gurukulavāsaḥ ||

2.1२.१

संध्याद्वयोपासनम् ॥ (२।१)

saṃdhyādvayopāsanam ||

3.1३.१

पूर्वां संध्यां जपेत् तिष्ठन् पश्चिमाम् आसीनः ॥ (३।१)

pūrvāṃ saṃdhyāṃ japet tiṣṭhan paścimām āsīnaḥ ||

4.1४.१

कालद्वयम् अभिषेकाग्निकर्मकरणम् ॥ (४।१)

kāladvayam abhiṣekāgnikarmakaraṇam ||

5.1५.१

अप्सु दण्डवन् मज्जनम् ॥ (५।१)

apsu daṇḍavan majjanam ||

6.1६.१

आहूताध्ययनम् ॥ (६।१)

āhūtādhyayanam ||

7.1७.१

गुरोः प्रियहिताचरणम् ॥ (७।१)

guroḥ priyahitācaraṇam ||

8.1८.१

मेखलादण्डाजिनोपवीतधारणम् ॥ (८।१)

mekhalādaṇḍājinopavītadhāraṇam ||

9.1९.१

गुरुकुलवर्जं गुणवत्सु भैक्ष्यचरणम् ॥ (९।१)

gurukulavarjaṃ guṇavatsu bhaikṣyacaraṇam ||

10.1१०.१

गुर्वनुज्ञातं भैक्ष्याभ्यवहरणम् ॥ (१०।१)

gurvanujñātaṃ bhaikṣyābhyavaharaṇam ||

11.1११.१

श्राद्धकृतलवणशुक्तपर्युषितनृत्यगीतस्त्रीमधुमांसाञ्जनोच्छिष्टप्राणिहिंसाश्लीलपरिवर्जनम् ॥ (११।१)

śrāddhakṛtalavaṇaśuktaparyuṣitanṛtyagītastrīmadhumāṃsāñjanocchiṣṭaprāṇihiṃsāślīlaparivarjanam ||

12.1१२.१

अधः शय्या ॥ (१२।१)

adhaḥ śayyā ||

13.1१३.१

गुरोः पूर्वोत्थानं चरमं संवेशनम् ॥ (१३।१)

guroḥ pūrvotthānaṃ caramaṃ saṃveśanam ||

14.1१४.१

कृतसंध्योपासनश् च गुर्वभिवादनं कुर्यात् ॥ (१४।१)

kṛtasaṃdhyopāsanaś ca gurvabhivādanaṃ kuryāt ||

15.1१५.१

तस्य च व्यत्यस्तकरः पादावुपस्पृशेत् ॥ (१५।१)

tasya ca vyatyastakaraḥ pādāvupaspṛśet ||

16.1१६.१

दक्षिणं दक्षिणेनेतरम् इतरेण ॥ (१६।१)

dakṣiṇaṃ dakṣiṇenetaram itareṇa ||

17.1१७.१

स्वं च नामास्याभिवादनान्ते भोःशब्दान्तं निवेदयेत् ॥ (१७।१)

svaṃ ca nāmāsyābhivādanānte bhoḥśabdāntaṃ nivedayet ||

18.1१८.१

तिष्ठन्न् आसीनः शयानो भुञ्जानः पराङ्मुखश् च नास्याभिभाषणं कुर्यात् ॥ (१८।१)

tiṣṭhann āsīnaḥ śayāno bhuñjānaḥ parāṅmukhaś ca nāsyābhibhāṣaṇaṃ kuryāt ||

19.1१९.१

आसीनस्य स्थितः कुर्याद् अभिगच्छंस्तु गच्छतः । (१९।१)

āsīnasya sthitaḥ kuryād abhigacchaṃstu gacchataḥ |

19.2१९.२

आगच्छतः प्रत्युद्गम्य पश्चाद् धावंस् तु धावतः ॥ (१९।२)

āgacchataḥ pratyudgamya paścād dhāvaṃs tu dhāvataḥ ||

20.1२०.१

पराङ्मुखस्याभिमुखः ॥ (२०।१)

parāṅmukhasyābhimukhaḥ ||

21.1२१.१

दूरस्थस्यान्तिकम् उपेत्य ॥ (२१।१)

dūrasthasyāntikam upetya ||

22.1२२.१

शयानस्य प्रणम्य ॥ (२२।१)

śayānasya praṇamya ||

23.1२३.१

तस्य च चक्षुर्विषये न यथेष्टासनः स्यात् ॥ (२३।१)

tasya ca cakṣurviṣaye na yatheṣṭāsanaḥ syāt ||

24.1२४.१

न चास्य केवलं नाम ब्रूयात् ॥ (२४।१)

na cāsya kevalaṃ nāma brūyāt ||

25.1२५.१

गतिचेष्टाभाषिताद्यं नास्यानुकुर्यात् ॥ (२५।१)

gaticeṣṭābhāṣitādyaṃ nāsyānukuryāt ||

26.1२६.१

यत्रास्य निन्दापरिवादौ स्यातां न तत्र तिष्ठेत् ॥ (२६।१)

yatrāsya nindāparivādau syātāṃ na tatra tiṣṭhet ||

27.1२७.१

नास्यैकासनो भवेत् ॥ (२७।१)

nāsyaikāsano bhavet ||

28.1२८.१

ऋते शिलाफलकनौयानेभ्यः ॥ (२८।१)

ṛte śilāphalakanauyānebhyaḥ ||

29.1२९.१

गुरोर् गुरौ संनिहिते गुरुवद् वर्तेत ॥ (२९।१)

guror gurau saṃnihite guruvad varteta ||

30.1३०.१

अनिर्दिष्टश् च गुरुणा स्वान् गुरून् नाभिवादयेत् ॥ (३०।१)

anirdiṣṭaś ca guruṇā svān gurūn nābhivādayet ||

31.1३१.१

बाले समानवयसि वाध्यापके गुरुपुत्रे गुरुवद् वर्तेत ॥ (३१।१)

bāle samānavayasi vādhyāpake guruputre guruvad varteta ||

32.1३२.१

नास्य पादौ प्रक्षालयेत् ॥ (३२।१)

nāsya pādau prakṣālayet ||

33.1३३.१

नोच्छिष्टम् अश्नीयात् ॥ (३३।१)

nocchiṣṭam aśnīyāt ||

34.1३४.१

एवं वेदं वेदौ वेदान् वा स्वीकुर्यात् ॥ (३४।१)

evaṃ vedaṃ vedau vedān vā svīkuryāt ||

35.1३५.१

ततो वेदाङ्गानि ॥ (३५।१)

tato vedāṅgāni ||

36.1३६.१

यस् त्वनधीतवेदो ऽन्यत्र श्रमं कुर्याद् असौ ससंतानः शूद्रत्वम् एति ॥ (३६।१)

yas tvanadhītavedo 'nyatra śramaṃ kuryād asau sasaṃtānaḥ śūdratvam eti ||

37.1३७.१

मातुर् अग्रे विजननं द्वितीयं मौञ्जिबन्धनम् ॥ (३७।१)

mātur agre vijananaṃ dvitīyaṃ mauñjibandhanam ||

38.1३८.१

तत्रास्य माता सावित्री भवति पिता त्वाचार्यः ॥ (३८।१)

tatrāsya mātā sāvitrī bhavati pitā tvācāryaḥ ||

39.1३९.१

एतेनैव तेषां द्विजत्वम् ॥ (३९।१)

etenaiva teṣāṃ dvijatvam ||

40.1४०.१

प्राङ् मौञ्जीबन्धनाद् द्विजः शूद्रसमो भवति ॥ (४०।१)

prāṅ mauñjībandhanād dvijaḥ śūdrasamo bhavati ||

41.1४१.१

ब्रह्मचारिणा मुण्डेन जटिलेन वा भाव्यम् ॥ (४१।१)

brahmacāriṇā muṇḍena jaṭilena vā bhāvyam ||

42.1४२.१

वेदस्वीकरणाद् ऊर्ध्वं गुर्वनुज्ञातस् तस्मै वरं दत्त्वा स्नायात् ॥ (४२।१)

vedasvīkaraṇād ūrdhvaṃ gurvanujñātas tasmai varaṃ dattvā snāyāt ||

43.1४३.१

दौएर्हड़्तेस् ब्रह्मचर्यततो गुरुकुल एव वा जन्मनः शेषं नयेत् ॥ (४३।१)

dauerhaftes brahmacaryatato gurukula eva vā janmanaḥ śeṣaṃ nayet ||

44.1४४.१

तत्राचार्ये प्रेते गुरुवत् गुरुपुत्रे वर्तेत ॥ (४४।१)

tatrācārye prete guruvat guruputre varteta ||

45.1४५.१

गुरुदारेषु सवर्णेषु वा ॥ (४५।१)

gurudāreṣu savarṇeṣu vā ||

46.1४६.१

तदभावे ऽग्निशुश्रूषुर् नैष्ठिको ब्रह्मचारी स्यात् ॥ (४६।१)

tadabhāve 'gniśuśrūṣur naiṣṭhiko brahmacārī syāt ||

47.1४७.१

एवं चरति यो विप्रो ब्रह्मचर्यम् अतन्द्रितः । (४७।१)

evaṃ carati yo vipro brahmacaryam atandritaḥ |

47.2४७.२

स गच्छत्युत्तमं स्थानं न चेहाजायते पुनः ॥ (४७।२)

sa gacchatyuttamaṃ sthānaṃ na cehājāyate punaḥ ||

48.1४८.१

कामतो रेतसः सेकं व्रतस्थस्य द्विजन्मनः । (४८।१)

kāmato retasaḥ sekaṃ vratasthasya dvijanmanaḥ |

48.2४८.२

अतिक्रमं व्रतस्याहुर् धर्मज्ञा ब्रह्मचारिणः ॥ (४८।२)

atikramaṃ vratasyāhur dharmajñā brahmacāriṇaḥ ||

49.1४९.१

एतस्मिन्न् एनसि प्राप्ते वसित्वा गर्दभाजिनम् । (४९।१)

etasminn enasi prāpte vasitvā gardabhājinam |

49.2४९.२

सप्तागारं चरेद् भैक्षं स्वकर्म परिकीर्तयन् ॥ (४९।२)

saptāgāraṃ cared bhaikṣaṃ svakarma parikīrtayan ||

50.1५०.१

तेभ्यो लब्धेन भैक्ष्येण वर्तयन्न् एककालिकम् । (५०।१)

tebhyo labdhena bhaikṣyeṇa vartayann ekakālikam |

50.2५०.२

उपस्पृशंस् त्रिषवणम् अब्देन स विशुध्यति ॥ (५०।२)

upaspṛśaṃs triṣavaṇam abdena sa viśudhyati ||

51.1५१.१

स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रम् अकामतः । (५१।१)

svapne siktvā brahmacārī dvijaḥ śukram akāmataḥ |

51.2५१.२

स्नात्वार्कम् अर्चयित्वा त्रिः पुनर् माम् इत्यृचं जपेत् ॥ (५१।२)

snātvārkam arcayitvā triḥ punar mām ityṛcaṃ japet ||

52.1५२.१

अकृत्वा भैक्षचरणम् असमिध्य च पावकम् । (५२।१)

akṛtvā bhaikṣacaraṇam asamidhya ca pāvakam |

52.2५२.२

अनातुरः सप्तरात्रम् अवकीर्णिव्रतं चरेत् ॥ (५२।२)

anāturaḥ saptarātram avakīrṇivrataṃ caret ||

53.1५३.१

तं चेद् अभ्युदियात् सूर्यः शयानं कामकारतः । (५३।१)

taṃ ced abhyudiyāt sūryaḥ śayānaṃ kāmakārataḥ |

53.2५३.२

निम्लोचेद् वाप्यविज्ञानाज्जपन्न् उपवसेद् दिनम् ॥ (५३।२)

nimloced vāpyavijñānājjapann upavased dinam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViSmṛ, 28

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit