विष्णुस्मृतिViṣṇusmṛti

ViSmṛ, 71

71 of 100 · 94 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ न कंचनावमन्येत ॥ (१।१)

atha na kaṃcanāvamanyeta ||

2.1२.१

न च हीनाधिकाङ्गान् मूर्खान् धनहीनान् अवहसेत् ॥ (२।१)

na ca hīnādhikāṅgān mūrkhān dhanahīnān avahaset ||

3.1३.१

न हीनान् सेवेत ॥ (३।१)

na hīnān seveta ||

4.1४.१

स्वाध्यायविरोधि कर्म नाचरेत् ॥ (४।१)

svādhyāyavirodhi karma nācaret ||

5.1५.१

वयोऽनुरूपं वेषं कुर्यात् ॥ (५।१)

vayo'nurūpaṃ veṣaṃ kuryāt ||

6.1६.१

श्रुतस्याभिजनस्य धनस्य देशस्य च ॥ (६।१)

śrutasyābhijanasya dhanasya deśasya ca ||

7.1७.१

नोद्धतः ॥ (७।१)

noddhataḥ ||

8.1८.१

नित्यं शास्त्राद्यवेक्षी स्यात् ॥ (८।१)

nityaṃ śāstrādyavekṣī syāt ||

9.1९.१

सति विभवे न जीर्णमलवद्वासाः स्यात् ॥ (९।१)

sati vibhave na jīrṇamalavadvāsāḥ syāt ||

10.1१०.१

न नास्तीत्यभिभाषेत ॥ (१०।१)

na nāstītyabhibhāṣeta ||

11.1११.१

न निर्गन्धोग्रगन्धि रक्तं च माल्यं बिभृयात् ॥ (११।१)

na nirgandhogragandhi raktaṃ ca mālyaṃ bibhṛyāt ||

12.1१२.१

बिभृयाज् जलजं रक्तम् अपि ॥ (१२।१)

bibhṛyāj jalajaṃ raktam api ||

13.1१३.१

यष्टिं च वैणवीम् ॥ (१३।१)

yaṣṭiṃ ca vaiṇavīm ||

14.1१४.१

कमण्डलुं च सोदकम् ॥ (१४।१)

kamaṇḍaluṃ ca sodakam ||

15.1१५.१

कार्पासम् उपवीतम् ॥ (१५।१)

kārpāsam upavītam ||

16.1१६.१

रौक्मे च कुण्डले ॥ (१६।१)

raukme ca kuṇḍale ||

17.1१७.१

नादित्यम् उद्यन्तम् ईक्षेत ॥ (१७।१)

nādityam udyantam īkṣeta ||

18.1१८.१

नास्तं यान्तम् ॥ (१८।१)

nāstaṃ yāntam ||

19.1१९.१

न वाससा तिरोहितम् ॥ (१९।१)

na vāsasā tirohitam ||

20.1२०.१

न चादर्शजलमध्यस्थम् ॥ (२०।१)

na cādarśajalamadhyastham ||

21.1२१.१

न मध्याह्ने ॥ (२१।१)

na madhyāhne ||

22.1२२.१

न क्रुद्धस्य गुरोर् मुखम् ॥ (२२।१)

na kruddhasya guror mukham ||

23.1२३.१

न तैलोदकयोः स्वां छायाम् ॥ (२३।१)

na tailodakayoḥ svāṃ chāyām ||

24.1२४.१

न मलवत्यादर्शे ॥ (२४।१)

na malavatyādarśe ||

25.1२५.१

न पत्नीं भोजनसमये ॥ (२५।१)

na patnīṃ bhojanasamaye ||

26.1२६.१

न स्त्रियं नग्नाम् ॥ (२६।१)

na striyaṃ nagnām ||

27.1२७.१

न कंचन मेहमानम् ॥ (२७।१)

na kaṃcana mehamānam ||

28.1२८.१

न चालानभ्रष्टं कुञ्जरम् ॥ (२८।१)

na cālānabhraṣṭaṃ kuñjaram ||

29.1२९.१

न च विषमस्थो वृषादियुद्धम् ॥ (२९।१)

na ca viṣamastho vṛṣādiyuddham ||

30.1३०.१

नोन्मत्तम् ॥ (३०।१)

nonmattam ||

31.1३१.१

न मत्तम् ॥ (३१।१)

na mattam ||

32.1३२.१

नामेध्यम् अग्नौ प्रक्षिपेत् ॥ (३२।१)

nāmedhyam agnau prakṣipet ||

33.1३३.१

नासृक् ॥ (३३।१)

nāsṛk ||

34.1३४.१

न विषम् ॥ (३४।१)

na viṣam ||

36.1३६.१

नाग्निं लङ्घयेत् ॥ (३६।१)

nāgniṃ laṅghayet ||

37.1३७.१

न पादौ प्रतापयेत् ॥ (३७।१)

na pādau pratāpayet ||

38.1३८.१

न कुशेषु परिमृज्यात् ॥ (३८।१)

na kuśeṣu parimṛjyāt ||

39.1३९.१

न कांस्यभाजने धावयेत् ॥ (३९।१)

na kāṃsyabhājane dhāvayet ||

40.1४०.१

न पादं पादेन ॥ (४०।१)

na pādaṃ pādena ||

41.1४१.१

न भुवम् आलिखेत् ॥ (४१।१)

na bhuvam ālikhet ||

42.1४२.१

न लोष्टमर्दी स्यात् ॥ (४२।१)

na loṣṭamardī syāt ||

43.1४३.१

न तृणच्छेदी स्यात् ॥ (४३।१)

na tṛṇacchedī syāt ||

44.1४४.१

न दन्तैर् नखलोमानि छिन्द्यात् ॥ (४४।१)

na dantair nakhalomāni chindyāt ||

45.1४५.१

द्यूतं च वर्जयेत् ॥ (४५।१)

dyūtaṃ ca varjayet ||

46.1४६.१

बालातपसेवां व ॥ (४६।१)

bālātapasevāṃ va ||

47.1४७.१

वस्त्रोपानहमाल्योपवीतान्यन्यधृतानि न धारयेत् ॥ (४७।१)

vastropānahamālyopavītānyanyadhṛtāni na dhārayet ||

48.1४८.१

न शूद्राय मतिं दद्यात् ॥ (४८।१)

na śūdrāya matiṃ dadyāt ||

49.1४९.१

नोच्छिष्टहविषी ॥ (४९।१)

nocchiṣṭahaviṣī ||

50.1५०.१

न तिलान् ॥ (५०।१)

na tilān ||

51.1५१.१

न चास्योपदिशेद् धर्मम् ॥ (५१।१)

na cāsyopadiśed dharmam ||

52.1५२.१

न व्रतम् ॥ (५२।१)

na vratam ||

53.1५३.१

न संहताभ्यां पाणिभ्यां शिर उदरं च कण्डूयेत् ॥ (५३।१)

na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ śira udaraṃ ca kaṇḍūyet ||

54.1५४.१

न दधिसुमनसी प्रत्याचक्षीत ॥ (५४।१)

na dadhisumanasī pratyācakṣīta ||

55.1५५.१

नात्मनः स्रजम् अपकर्षेत् ॥ (५५।१)

nātmanaḥ srajam apakarṣet ||

56.1५६.१

सुप्तं न प्रबोधयेत् ॥ (५६।१)

suptaṃ na prabodhayet ||

57.1५७.१

न रक्तं विरागयेत् ॥ (५७।१)

na raktaṃ virāgayet ||

58.1५८.१

नोदक्याम् अभिभाषेत ॥ (५८।१)

nodakyām abhibhāṣeta ||

59.1५९.१

न म्लेच्छान्त्यजान् ॥ (५९।१)

na mlecchāntyajān ||

60.1६०.१

अग्निदेवब्राह्मणसंनिधौ दक्षिणं पाणिम् उद्धरेत् ॥ (६०।१)

agnidevabrāhmaṇasaṃnidhau dakṣiṇaṃ pāṇim uddharet ||

61.1६१.१

न परक्षेत्रे चरन्तीं गाम् आचक्षीत ॥ (६१।१)

na parakṣetre carantīṃ gām ācakṣīta ||

62.1६२.१

न पिबन्तं वत्सकम् ॥ (६२।१)

na pibantaṃ vatsakam ||

63.1६३.१

नोद्धतान् प्रहर्षयेत् ॥ (६३।१)

noddhatān praharṣayet ||

64.1६४.१

न शूद्रराज्ये निवसेत् ॥ (६४।१)

na śūdrarājye nivaset ||

65.1६५.१

नाधार्मिकजनाकीर्णे ॥ (६५।१)

nādhārmikajanākīrṇe ||

66.1६६.१

न संवसेद् वैद्यहीने ॥ (६६।१)

na saṃvased vaidyahīne ||

67.1६७.१

नोपसृष्टे ॥ (६७।१)

nopasṛṣṭe ||

68.1६८.१

न चिरं पर्वते ॥ (६८।१)

na ciraṃ parvate ||

69.1६९.१

न वृथाचेष्टां कुर्यात् ॥ (६९।१)

na vṛthāceṣṭāṃ kuryāt ||

70.1७०.१

न नृत्यगीते ॥ (७०।१)

na nṛtyagīte ||

71.1७१.१

नास्फोटनम् ॥ (७१।१)

nāsphoṭanam ||

72.1७२.१

नाश्लीलं कीर्तयेत् ॥ (७२।१)

nāślīlaṃ kīrtayet ||

73.1७३.१

नानृतम् ॥ (७३।१)

nānṛtam ||

74.1७४.१

नाप्रियम् ॥ (७४।१)

nāpriyam ||

75.1७५.१

न कंचिन् मर्मणि स्पृशेत् ॥ (७५।१)

na kaṃcin marmaṇi spṛśet ||

76.1७६.१

नात्मानम् अवजानीयाद् दीर्घम् आयुर् जिजीविषुः ॥ (७६।१)

nātmānam avajānīyād dīrgham āyur jijīviṣuḥ ||

77.1७७.१

चिरं संध्योपासनं कुर्यात् ॥ (७७।१)

ciraṃ saṃdhyopāsanaṃ kuryāt ||

78.1७८.१

न सर्पशस्त्रैः क्रीडेत् ॥ (७८।१)

na sarpaśastraiḥ krīḍet ||

79.1७९.१

अनिमित्ततः खानि न स्पृशेत् ॥ (७९।१)

animittataḥ khāni na spṛśet ||

80.1८०.१

परस्य दण्डं नोद्यच्छेत् ॥ (८०।१)

parasya daṇḍaṃ nodyacchet ||

81.1८१.१

शास्यं शासनार्थं ताडयेत् ॥ (८१।१)

śāsyaṃ śāsanārthaṃ tāḍayet ||

82.1८२.१

तं वेणुदलेन रज्ज्वा वा पृष्ठे ॥ (८२।१)

taṃ veṇudalena rajjvā vā pṛṣṭhe ||

83.1८३.१

देवब्राह्मणशास्त्रमहात्मनां परिवादं परिहरेत् ॥ (८३।१)

devabrāhmaṇaśāstramahātmanāṃ parivādaṃ pariharet ||

84.1८४.१

धर्मविरुद्धौ चार्थकामौ ॥ (८४।१)

dharmaviruddhau cārthakāmau ||

85.1८५.१

लोकविद्विष्टं च धर्मम् अपि ॥ (८५।१)

lokavidviṣṭaṃ ca dharmam api ||

86.1८६.१

पर्वसु च शान्तिहोमान् कुर्यात् ॥ (८६।१)

parvasu ca śāntihomān kuryāt ||

87.1८७.१

न तृणम् अपि छिन्द्यात् ॥ (८७।१)

na tṛṇam api chindyāt ||

88.1८८.१

अलंकृतश्च तिष्ठेत् ॥ (८८।१)

alaṃkṛtaśca tiṣṭhet ||

89.1८९.१

एवम् आचारसेवी स्यात् ॥ (८९।१)

evam ācārasevī syāt ||

90.1९०.१

श्रुतिस्मृत्युदितं धर्म्यं साधुभिश्च निषेवितम् । (९०।१)

śrutismṛtyuditaṃ dharmyaṃ sādhubhiśca niṣevitam |

90.2९०.२

तम् आचारं निषेवेत धर्मकामो जितेन्द्रियः ॥ (९०।२)

tam ācāraṃ niṣeveta dharmakāmo jitendriyaḥ ||

91.1९१.१

आचाराल्लभते चायुर् आचाराद् ईप्सितां गतिम् । (९१।१)

ācārāllabhate cāyur ācārād īpsitāṃ gatim |

91.2९१.२

आचाराद् धनम् अक्षय्यम् आचाराद्धन्त्यलक्षणम् ॥ (९१।२)

ācārād dhanam akṣayyam ācārāddhantyalakṣaṇam ||

92.1९२.१

सर्वलक्षणहीनो ऽपि यः सदाचारवान् नरः । (९२।१)

sarvalakṣaṇahīno 'pi yaḥ sadācāravān naraḥ |

92.2९२.२

श्रद्दधानो ऽनसूयश्च शतं वर्षाणि जीवति ॥ (९२।२)

śraddadhāno 'nasūyaśca śataṃ varṣāṇi jīvati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViSmṛ, 71

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit