विष्णुस्मृतिViṣṇusmṛti

ViSmṛ, 5

5 of 100 · 210 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ महापातकिनो ब्राह्मणवर्जं सर्वे वध्याः ॥ (१।१)

atha mahāpātakino brāhmaṇavarjaṃ sarve vadhyāḥ ||

2.1२.१

न शारीरो ब्राह्मणस्य दण्डः ॥ (२।१)

na śārīro brāhmaṇasya daṇḍaḥ ||

3.1३.१

स्वदेशात् ब्राह्मणं कृताङ्कं विवासयेत् ॥ (३।१)

svadeśāt brāhmaṇaṃ kṛtāṅkaṃ vivāsayet ||

4.1४.१

तस्य च ब्रह्महत्यायाम् अशिरस्कं पुरुषं ललाटे कुर्यात् ॥ (४।१)

tasya ca brahmahatyāyām aśiraskaṃ puruṣaṃ lalāṭe kuryāt ||

5.1५.१

सुराध्वजं सुरापाने ॥ (५।१)

surādhvajaṃ surāpāne ||

6.1६.१

श्वपदं स्तेये ॥ (६।१)

śvapadaṃ steye ||

7.1७.१

भगं गुरुतल्पगमने ॥ (७।१)

bhagaṃ gurutalpagamane ||

8.1८.१

अन्यत्रापि वध्यकर्मणि तिष्ठन्तं समग्रधनम् अक्षतं विवासयेत् ॥ (८।१)

anyatrāpi vadhyakarmaṇi tiṣṭhantaṃ samagradhanam akṣataṃ vivāsayet ||

9.1९.१

कूटशासनकर्तॄंश् च राजा हन्यात् ॥ (९।१)

kūṭaśāsanakartṝṃś ca rājā hanyāt ||

10.1१०.१

कूटलेख्यकारांश् च ॥ (१०।१)

kūṭalekhyakārāṃś ca ||

11.1११.१

गरदाग्निदप्रसह्यतस्करान् स्त्रीबालपुरुषघातिनश् च ॥ (११।१)

garadāgnidaprasahyataskarān strībālapuruṣaghātinaś ca ||

12.1१२.१

ये च धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो ऽधिकम् अपहरेयुः ॥ (१२।१)

ye ca dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo 'dhikam apahareyuḥ ||

13.1१३.१

धरिममेयानां शताद् अभ्यधिकम् ॥ (१३।१)

dharimameyānāṃ śatād abhyadhikam ||

14.1१४.१

ये चाकुलीना राज्यम् अभिकामयेयुः ॥ (१४।१)

ye cākulīnā rājyam abhikāmayeyuḥ ||

15.1१५.१

सेतुभेदकांश् च ॥ (१५।१)

setubhedakāṃś ca ||

16.1१६.१

प्रसह्य तस्कराणां चावकाशभक्तप्रदांश् च ॥ (१६।१)

prasahya taskarāṇāṃ cāvakāśabhaktapradāṃś ca ||

17.1१७.१

अन्यत्र राजाशक्तेः ॥ (१७।१)

anyatra rājāśakteḥ ||

18.1१८.१

स्त्रियम् अशक्तभर्तृकां तदतिक्रमणीं च ॥ (१८।१)

striyam aśaktabhartṛkāṃ tadatikramaṇīṃ ca ||

19.1१९.१

हीनवर्णो ऽधिकवर्णस्य येनाङ्गेनापराधं कुर्यात् तद् एवास्य शातयेत् ॥ (१९।१)

hīnavarṇo 'dhikavarṇasya yenāṅgenāparādhaṃ kuryāt tad evāsya śātayet ||

20.1२०.१

एकासनोपवेशी कट्यां कृताङ्को निर्वास्यः ॥ (२०।१)

ekāsanopaveśī kaṭyāṃ kṛtāṅko nirvāsyaḥ ||

21.1२१.१

निष्ठीव्यौष्ठद्वयविहीनः कार्यः ॥ (२१।१)

niṣṭhīvyauṣṭhadvayavihīnaḥ kāryaḥ ||

22.1२२.१

अवशर्धयिता च गुदहीनः ॥ (२२।१)

avaśardhayitā ca gudahīnaḥ ||

23.1२३.१

आक्रोशयिता च विजिह्वः ॥ (२३।१)

ākrośayitā ca vijihvaḥ ||

24.1२४.१

दर्पेण धर्मोपदेशकारिणां राजा तप्तम् आसेचयेत् तैलम् आस्ये ॥ (२४।१)

darpeṇa dharmopadeśakāriṇāṃ rājā taptam āsecayet tailam āsye ||

25.1२५.१

द्रोहेण च नामजातिग्रहणे दशाङ्गुलो ऽस्य शङ्कुर् निखेयः ॥ (२५।१)

droheṇa ca nāmajātigrahaṇe daśāṅgulo 'sya śaṅkur nikheyaḥ ||

26.1२६.१

श्रुतदेशजातिकर्मणाम् अन्यथावादी कार्षापणशतद्वयं दण्ड्यः ॥ (२६।१)

śrutadeśajātikarmaṇām anyathāvādī kārṣāpaṇaśatadvayaṃ daṇḍyaḥ ||

27.1२७.१

काणखञ्जादीनां तथ्यवाद्य् अपि कार्षापणद्वयम् ॥ (२७।१)

kāṇakhañjādīnāṃ tathyavādy api kārṣāpaṇadvayam ||

28.1२८.१

गुरून् आक्षिपन् कार्षापणशतद्वयम् ॥ (२८।१)

gurūn ākṣipan kārṣāpaṇaśatadvayam ||

29.1२९.१

परस्य पतनीयाक्षेपे कृते तूत्तमसाहसम् ॥ (२९।१)

parasya patanīyākṣepe kṛte tūttamasāhasam ||

30.1३०.१

उपपातकयुक्ते मध्यमम् ॥ (३०।१)

upapātakayukte madhyamam ||

31.1३१.१

त्रैविद्यवृद्धानां क्षेपे जातिपूगानां च ॥ (३१।१)

traividyavṛddhānāṃ kṣepe jātipūgānāṃ ca ||

32.1३२.१

ग्रामदेशयोश् च प्रथमसाहसम् ॥ (३२।१)

grāmadeśayoś ca prathamasāhasam ||

33.1३३.१

न्यङ्गतायुक्ते क्षेपे कार्षापणशतम् ॥ (३३।१)

nyaṅgatāyukte kṣepe kārṣāpaṇaśatam ||

34.1३४.१

मातृयुक्ते तूत्तमम् ॥ (३४।१)

mātṛyukte tūttamam ||

35.1३५.१

समवर्णाक्रोशने द्वादश पणान् दण्ड्यः ॥ (३५।१)

samavarṇākrośane dvādaśa paṇān daṇḍyaḥ ||

36.1३६.१

हीनवर्णाक्रोशने षट् ॥ (३६।१)

hīnavarṇākrośane ṣaṭ ||

37.1३७.१

यथाकालम् उत्तमवर्णाक्षेपे तत्प्रमाणो दण्डः ॥ (३७।१)

yathākālam uttamavarṇākṣepe tatpramāṇo daṇḍaḥ ||

38.1३८.१

त्रयो वा कार्षापणाः ॥ (३८।१)

trayo vā kārṣāpaṇāḥ ||

39.1३९.१

शुक्तवाक्याभिधाने त्व् एवम् एव ॥ (३९।१)

śuktavākyābhidhāne tv evam eva ||

40.1४०.१

पारजायी सवर्णागमने तूत्तमसाहसं दण्ड्यः ॥ (४०।१)

pārajāyī savarṇāgamane tūttamasāhasaṃ daṇḍyaḥ ||

41.1४१.१

हीनवर्णागमने मध्यमम् ॥ (४१।१)

hīnavarṇāgamane madhyamam ||

42.1४२.१

गोगमने च ॥ (४२।१)

gogamane ca ||

43.1४३.१

अन्त्यागमने वध्यः ॥ (४३।१)

antyāgamane vadhyaḥ ||

44.1४४.१

पशुगमने कार्षापणशतं दण्ड्यः ॥ (४४।१)

paśugamane kārṣāpaṇaśataṃ daṇḍyaḥ ||

45.1४५.१

दोषम् अनाख्याय कन्यां प्रयच्छंश् च ॥ (४५।१)

doṣam anākhyāya kanyāṃ prayacchaṃś ca ||

46.1४६.१

तां च बिभृयात् ॥ (४६।१)

tāṃ ca bibhṛyāt ||

47.1४७.१

अदुष्टां दुष्टाम् इति ब्रुवन्न् उत्तमसाहसम् ॥ (४७।१)

aduṣṭāṃ duṣṭām iti bruvann uttamasāhasam ||

48.1४८.१

गजाश्वोष्ट्रगोघाती त्व् एककरपादः कार्यः ॥ (४८।१)

gajāśvoṣṭragoghātī tv ekakarapādaḥ kāryaḥ ||

49.1४९.१

विमांसविक्रयी च ॥ (४९।१)

vimāṃsavikrayī ca ||

50.1५०.१

ग्राम्यपशुघाती कार्षापणशतं दण्ड्यः ॥ (५०।१)

grāmyapaśughātī kārṣāpaṇaśataṃ daṇḍyaḥ ||

51.1५१.१

पशुस्वामिने तन्मूल्यं दद्यात् ॥ (५१।१)

paśusvāmine tanmūlyaṃ dadyāt ||

52.1५२.१

आरण्यपशुघाती पञ्चाशतं कार्षापणान् ॥ (५२।१)

āraṇyapaśughātī pañcāśataṃ kārṣāpaṇān ||

53.1५३.१

पक्षिघाती मत्स्यघाती च दश कार्षापणान् ॥ (५३।१)

pakṣighātī matsyaghātī ca daśa kārṣāpaṇān ||

54.1५४.१

कीटोपघाती च कार्षापणम् ॥ (५४।१)

kīṭopaghātī ca kārṣāpaṇam ||

55.1५५.१

फलोपगमद्रुमच्छेदी तूत्तमसाहसम् ॥ (५५।१)

phalopagamadrumacchedī tūttamasāhasam ||

56.1५६.१

पुष्पोपगमद्रुमच्छेदी मध्यमम् ॥ (५६।१)

puṣpopagamadrumacchedī madhyamam ||

57.1५७.१

वल्लीगुल्मलताछेदी कार्षापणशतम् ॥ (५७।१)

vallīgulmalatāchedī kārṣāpaṇaśatam ||

58.1५८.१

तृणच्छेद्येकम् ॥ (५८।१)

tṛṇacchedyekam ||

59.1५९.१

सर्वे च तत्स्वामिनां तदुत्पत्तिम् ॥ (५९।१)

sarve ca tatsvāmināṃ tadutpattim ||

60.1६०.१

हस्तेनोद्गूरयिता दशकार्षापणम् ॥ (६०।१)

hastenodgūrayitā daśakārṣāpaṇam ||

61.1६१.१

पादेन विंशतिम् ॥ (६१।१)

pādena viṃśatim ||

62.1६२.१

काष्ठेन प्रथमसाहसम् ॥ (६२।१)

kāṣṭhena prathamasāhasam ||

63.1६३.१

पाषाणेन मध्यमम् ॥ (६३।१)

pāṣāṇena madhyamam ||

64.1६४.१

शस्त्रेणोत्तमम् ॥ (६४।१)

śastreṇottamam ||

65.1६५.१

पादकेशांशुककरलुञ्चने दश पणान् ॥ (६५।१)

pādakeśāṃśukakaraluñcane daśa paṇān ||

66.1६६.१

शोणितेन विना दुःखम् उत्पादयिता द्वात्रिंशत्पणान् ॥ (६६।१)

śoṇitena vinā duḥkham utpādayitā dvātriṃśatpaṇān ||

67.1६७.१

सह शोणितेन चतुःषष्टिम् ॥ (६७।१)

saha śoṇitena catuḥṣaṣṭim ||

68.1६८.१

करपाददन्तभङ्गे कर्णनासाविकर्तने मध्यमम् ॥ (६८।१)

karapādadantabhaṅge karṇanāsāvikartane madhyamam ||

69.1६९.१

चेष्टाभोजनवाग्रोधे प्रहारदाने च ॥ (६९।१)

ceṣṭābhojanavāgrodhe prahāradāne ca ||

70.1७०.१

नेत्रकन्धराबाहुसक्थ्यंसभङ्गे चोत्तमम् ॥ (७०।१)

netrakandharābāhusakthyaṃsabhaṅge cottamam ||

71.1७१.१

उभयनेत्रभेदिनं राजा यावज् जीवं बन्धनान् न मुञ्चेत् ॥ (७१।१)

ubhayanetrabhedinaṃ rājā yāvaj jīvaṃ bandhanān na muñcet ||

72.1७२.१

तादृशम् एव वा कुर्यात् ॥ (७२।१)

tādṛśam eva vā kuryāt ||

73.1७३.१

एकं बहूनां निघ्नतां प्रत्येकम् उक्ताद् दण्डाद् द्विगुणः ॥ (७३।१)

ekaṃ bahūnāṃ nighnatāṃ pratyekam uktād daṇḍād dviguṇaḥ ||

74.1७४.१

उत्क्रोशन्तम् अनभिधावतां तत्समीपवर्तिनां संसरतां च ॥ (७४।१)

utkrośantam anabhidhāvatāṃ tatsamīpavartināṃ saṃsaratāṃ ca ||

75.1७५.१

सर्वे च पुरुषपीडाकरास् तदुत्थानव्ययं दद्युः ॥ (७५।१)

sarve ca puruṣapīḍākarās tadutthānavyayaṃ dadyuḥ ||

76.1७६.१

ग्राम्यपशुपीडाकराश् च ॥ (७६।१)

grāmyapaśupīḍākarāś ca ||

77.1७७.१

गोऽश्वोष्ट्रगजापहार्य् एककरपादः कार्यः ॥ (७७।१)

go'śvoṣṭragajāpahāry ekakarapādaḥ kāryaḥ ||

78.1७८.१

अजाव्यपहार्य् एककरश् च ॥ (७८।१)

ajāvyapahāry ekakaraś ca ||

79.1७९.१

धान्यापहार्येकादशगुणं दण्ड्यः ॥ (७९।१)

dhānyāpahāryekādaśaguṇaṃ daṇḍyaḥ ||

80.1८०.१

सस्यापहारी च ॥ (८०।१)

sasyāpahārī ca ||

81.1८१.१

सुवर्णरजतवस्त्राणां पञ्चाशतस् त्व् अभ्यधिकम् अपहरन् विकरः ॥ (८१।१)

suvarṇarajatavastrāṇāṃ pañcāśatas tv abhyadhikam apaharan vikaraḥ ||

82.1८२.१

तदूनम् एकादशगुणं दण्ड्यः ॥ (८२।१)

tadūnam ekādaśaguṇaṃ daṇḍyaḥ ||

83.1८३.१

सूत्रकार्पासगोमयगुडदधिक्षीरतक्रतृणलवणमृद्भस्मपक्षिमत्स्यघृततैलमांसमधुवैदलवेणुमृन्मयलोहभाण्डानाम् अपहर्ता मूल्यात् त्रिगुणं दण्ड्यः ॥ (८३।१)

sūtrakārpāsagomayaguḍadadhikṣīratakratṛṇalavaṇamṛdbhasmapakṣimatsyaghṛtatailamāṃsamadhuvaidalaveṇumṛnmayalohabhāṇḍānām apahartā mūlyāt triguṇaṃ daṇḍyaḥ ||

84.1८४.१

पक्वान्नानां च ॥ (८४।१)

pakvānnānāṃ ca ||

85.1८५.१

पुष्पहरितगुल्मवल्लीलतापर्णानाम् अपहरणे पञ्चकृष्णलम् ॥ (८५।१)

puṣpaharitagulmavallīlatāparṇānām apaharaṇe pañcakṛṣṇalam ||

86.1८६.१

शाकमूलफलानां च ॥ (८६।१)

śākamūlaphalānāṃ ca ||

87.1८७.१

रत्नापहार्य् उत्तमसाहसम् ॥ (८७।१)

ratnāpahāry uttamasāhasam ||

88.1८८.१

अनुक्तद्रव्याणाम् अपहर्ता मूल्यसमम् ॥ (८८।१)

anuktadravyāṇām apahartā mūlyasamam ||

89.1८९.१

स्तेनाः सर्वम् अपहृतं धनिकस्य दाप्याः ॥ (८९।१)

stenāḥ sarvam apahṛtaṃ dhanikasya dāpyāḥ ||

90.1९०.१

ततस् तेषाम् अभिहितदण्डप्रयोगः ॥ (९०।१)

tatas teṣām abhihitadaṇḍaprayogaḥ ||

91.1९१.१

येषां देयः पन्थास् तेषाम् अपथदायी कार्षापणपञ्चविंशतिं दण्ड्यः ॥ (९१।१)

yeṣāṃ deyaḥ panthās teṣām apathadāyī kārṣāpaṇapañcaviṃśatiṃ daṇḍyaḥ ||

92.1९२.१

आसनार्हस्यासनम् अददच्च ॥ (९२।१)

āsanārhasyāsanam adadacca ||

93.1९३.१

पूजार्हम् अपूजयंश्च ॥ (९३।१)

pūjārham apūjayaṃśca ||

94.1९४.१

प्रातिवेश्यब्राह्मणनिमन्त्रणातिक्रमणे च ॥ (९४।१)

prātiveśyabrāhmaṇanimantraṇātikramaṇe ca ||

95.1९५.१

निमन्त्रयित्वा भोजनादायिनश् च ॥ (९५।१)

nimantrayitvā bhojanādāyinaś ca ||

96.1९६.१

निमन्त्रितस् तथेत्य् उक्त्वा चाभुञ्जानः सुवर्णमाषकम् ॥ (९६।१)

nimantritas tathety uktvā cābhuñjānaḥ suvarṇamāṣakam ||

97.1९७.१

निकेतयितुश् च द्विगुणम् अन्नम् ॥ (९७।१)

niketayituś ca dviguṇam annam ||

98.1९८.१

अभक्ष्येण ब्राह्मणस्य दूषयिता षोडश सुवर्णान् ॥ (९८।१)

abhakṣyeṇa brāhmaṇasya dūṣayitā ṣoḍaśa suvarṇān ||

99.1९९.१

जात्यपहारिणा शतम् ॥ (९९।१)

jātyapahāriṇā śatam ||

100.1१००.१

सुरया वध्यः ॥ (१००।१)

surayā vadhyaḥ ||

101.1१०१.१

क्षत्रियं दूषयितुस् तदर्धम् ॥ (१०१।१)

kṣatriyaṃ dūṣayitus tadardham ||

102.1१०२.१

वैश्यं दूषयितुस् तदर्धम् अपि ॥ (१०२।१)

vaiśyaṃ dūṣayitus tadardham api ||

103.1१०३.१

शूद्रं दूषयितुः प्रथमसाहसम् ॥ (१०३।१)

śūdraṃ dūṣayituḥ prathamasāhasam ||

104.1१०४.१

अस्पृश्यः कामकारेण स्पृशन् स्पृश्यं त्रैवर्णिकं वध्यः ॥ (१०४।१)

aspṛśyaḥ kāmakāreṇa spṛśan spṛśyaṃ traivarṇikaṃ vadhyaḥ ||

105.1१०५.१

रजस्वलां शिफाभिस् ताडयेत् ॥ (१०५।१)

rajasvalāṃ śiphābhis tāḍayet ||

106.1१०६.१

पथ्युद्यानोदकसमीपे ऽप्यशुचिकारी पणशतम् ॥ (१०६।१)

pathyudyānodakasamīpe 'pyaśucikārī paṇaśatam ||

107.1१०७.१

तच्चापास्यात् ॥ (१०७।१)

taccāpāsyāt ||

108.1१०८.१

गृहभूकुड्याद्युपभेत्ता मध्यमसाहसम् ॥ (१०८।१)

gṛhabhūkuḍyādyupabhettā madhyamasāhasam ||

109.1१०९.१

तच् च योजयेत् ॥ (१०९।१)

tac ca yojayet ||

110.1११०.१

गृहे पीडाकरं द्रव्यं प्रक्षिपन् पणशतम् ॥ (११०।१)

gṛhe pīḍākaraṃ dravyaṃ prakṣipan paṇaśatam ||

111.1१११.१

साधारणापलापी च ॥ (१११।१)

sādhāraṇāpalāpī ca ||

112.1११२.१

प्रेषितस्याप्रदाता च ॥ (११२।१)

preṣitasyāpradātā ca ||

113.1११३.१

पितृपुत्राचार्ययाज्यर्त्विजाम् अन्योन्यापतितत्यागी च ॥ (११३।१)

pitṛputrācāryayājyartvijām anyonyāpatitatyāgī ca ||

114.1११४.१

न च तान् जह्यात् ॥ (११४।१)

na ca tān jahyāt ||

115.1११५.१

शूद्रप्रव्रजितानां दैवे पित्र्ये भोजकाश् च ॥ (११५।१)

śūdrapravrajitānāṃ daive pitrye bhojakāś ca ||

116.1११६.१

अयोग्यकर्मकारी च ॥ (११६।१)

ayogyakarmakārī ca ||

117.1११७.१

समुद्रगृहभेदकश् च ॥ (११७।१)

samudragṛhabhedakaś ca ||

118.1११८.१

अनियुक्तः शपथकारी ॥ (११८।१)

aniyuktaḥ śapathakārī ||

119.1११९.१

पशूनां पुंस्त्वोपघातकारी ॥ (११९।१)

paśūnāṃ puṃstvopaghātakārī ||

120.1१२०.१

पितापुत्रविरोधे साक्षिणां दशपणो दण्डः ॥ (१२०।१)

pitāputravirodhe sākṣiṇāṃ daśapaṇo daṇḍaḥ ||

121.1१२१.१

यस् तयोश् चान्तरे स्यात् तस्योत्तमसाहसः ॥ (१२१।१)

yas tayoś cāntare syāt tasyottamasāhasaḥ ||

122.1१२२.१

तुलामानकूटकर्तुश् च ॥ (१२२।१)

tulāmānakūṭakartuś ca ||

123.1१२३.१

तदकूटे कूटवादिनश् च ॥ (१२३।१)

tadakūṭe kūṭavādinaś ca ||

124.1१२४.१

द्रव्याणां प्रतिरूपविक्रयिकस्य च ॥ (१२४।१)

dravyāṇāṃ pratirūpavikrayikasya ca ||

125.1१२५.१

सम्भूय वणिजां पण्यम् अनर्घेणावरुन्धताम् ॥ (१२५।१)

sambhūya vaṇijāṃ paṇyam anargheṇāvarundhatām ||

126.1१२६.१

प्रत्येकं विक्रीणतां च ॥ (१२६।१)

pratyekaṃ vikrīṇatāṃ ca ||

127.1१२७.१

गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर् नैव दद्यात् तस्यासौ सोदयं दाप्यः ॥ (१२७।१)

gṛhītamūlyaṃ yaḥ paṇyaṃ kretur naiva dadyāt tasyāsau sodayaṃ dāpyaḥ ||

128.1१२८.१

राज्ञा च पणशतं दण्ड्यः ॥ (१२८।१)

rājñā ca paṇaśataṃ daṇḍyaḥ ||

129.1१२९.१

क्रीतम् अक्रीणतो या हानिः सा क्रेतुर् एव स्यात् ॥ (१२९।१)

krītam akrīṇato yā hāniḥ sā kretur eva syāt ||

130.1१३०.१

राजनिषिद्धं विक्रीणतस् तदपहारः ॥ (१३०।१)

rājaniṣiddhaṃ vikrīṇatas tadapahāraḥ ||

131.1१३१.१

तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्णन् दशपणान् दण्ड्यः ॥ (१३१।१)

tarikaḥ sthalajaṃ śulkaṃ gṛhṇan daśapaṇān daṇḍyaḥ ||

132.1१३२.१

ब्रह्मचारिवानप्रस्थभिक्षुगुर्विणीतीर्थानुसारिणां नाविकः शौल्किकः शुल्कम् आददानश् च ॥ (१३२।१)

brahmacārivānaprasthabhikṣugurviṇītīrthānusāriṇāṃ nāvikaḥ śaulkikaḥ śulkam ādadānaś ca ||

133.1१३३.१

तच् च तेषां दद्यात् ॥ (१३३।१)

tac ca teṣāṃ dadyāt ||

134.1१३४.१

द्यूते कूटाक्षदेविनां करच्छेदः ॥ (१३४।१)

dyūte kūṭākṣadevināṃ karacchedaḥ ||

135.1१३५.१

उपधिदेविनां संदंशच्छेदः ॥ (१३५।१)

upadhidevināṃ saṃdaṃśacchedaḥ ||

136.1१३६.१

ग्रन्थिभेदकानां च । (१३६।१)

granthibhedakānāṃ ca |

136.2१३६.२

उत्क्षेपकानां च करच्छेदः ॥ (१३६।२)

utkṣepakānāṃ ca karacchedaḥ ||

137.1१३७.१

दिवा पशूनां वृकाद्युपघाते पाले त्व् अनायति पालदोषः ॥ (१३७।१)

divā paśūnāṃ vṛkādyupaghāte pāle tv anāyati pāladoṣaḥ ||

138.1१३८.१

विनष्टपशुमूल्यं च स्वामिने दद्यात् ॥ (१३८।१)

vinaṣṭapaśumūlyaṃ ca svāmine dadyāt ||

139.1१३९.१

अननुज्ञातां दुहन् पञ्चविंशतिं कार्षापणान् ॥ (१३९।१)

ananujñātāṃ duhan pañcaviṃśatiṃ kārṣāpaṇān ||

140.1१४०.१

महिषी चेत् सस्यनाशं कुर्यात् तत्पालस् त्व् अष्टौ माषान् दण्ड्यः ॥ (१४०।१)

mahiṣī cet sasyanāśaṃ kuryāt tatpālas tv aṣṭau māṣān daṇḍyaḥ ||

141.1१४१.१

अपालायाः स्वामी ॥ (१४१।१)

apālāyāḥ svāmī ||

142.1१४२.१

अश्वस् तूष्ट्रो गर्दभो वा ॥ (१४२।१)

aśvas tūṣṭro gardabho vā ||

143.1१४३.१

गौश् चेत् तदर्धम् ॥ (१४३।१)

gauś cet tadardham ||

144.1१४४.१

तदर्धम् अजाविकम् ॥ (१४४।१)

tadardham ajāvikam ||

145.1१४५.१

भक्षयित्वोपविष्टेषु द्विगुणम् ॥ (१४५।१)

bhakṣayitvopaviṣṭeṣu dviguṇam ||

146.1१४६.१

सर्वत्र स्वामिने विनष्टसस्यमूल्यं च ॥ (१४६।१)

sarvatra svāmine vinaṣṭasasyamūlyaṃ ca ||

147.1१४७.१

पथि ग्रामे विवीतान्ते न दोषः ॥ (१४७।१)

pathi grāme vivītānte na doṣaḥ ||

148.1१४८.१

अनावृते च ॥ (१४८।१)

anāvṛte ca ||

149.1१४९.१

अल्पकालम् ॥ (१४९।१)

alpakālam ||

151.1१५१.१

यस् तूत्तमवर्णान् दास्ये नियोजयेत् तस्योत्तमसाहसो दण्डः ॥ (१५१।१)

yas tūttamavarṇān dāsye niyojayet tasyottamasāhaso daṇḍaḥ ||

152.1१५२.१

त्यक्तप्रव्रज्यो राज्ञो दास्यं कुर्यात् ॥ (१५२।१)

tyaktapravrajyo rājño dāsyaṃ kuryāt ||

153.1१५३.१

भृतकश् चापूर्णे काले भृतिं त्यजन् सकलम् एव मूल्यं दद्यात् ॥ (१५३।१)

bhṛtakaś cāpūrṇe kāle bhṛtiṃ tyajan sakalam eva mūlyaṃ dadyāt ||

154.1१५४.१

राज्ञे च पणशतं दद्यात् ॥ (१५४।१)

rājñe ca paṇaśataṃ dadyāt ||

155.1१५५.१

तद्दोषेण यद् विनश्येत् तत् स्वामिने ॥ (१५५।१)

taddoṣeṇa yad vinaśyet tat svāmine ||

156.1१५६.१

अन्यत्र दैवोपघातात् ॥ (१५६।१)

anyatra daivopaghātāt ||

157.1१५७.१

स्वामी चेत् भृतकम् अपूर्णे काले जह्यात् तस्य सर्वम् एव मूल्यं दद्यात् ॥ (१५७।१)

svāmī cet bhṛtakam apūrṇe kāle jahyāt tasya sarvam eva mūlyaṃ dadyāt ||

158.1१५८.१

पणशतं च राजनि ॥ (१५८।१)

paṇaśataṃ ca rājani ||

159.1१५९.१

अन्यत्र भृतकदोषात् ॥ (१५९।१)

anyatra bhṛtakadoṣāt ||

160.1१६०.१

यः कन्यां पूर्वदत्ताम् अन्यस्मै दद्यात् स चौरवच् छास्यः ॥ (१६०।१)

yaḥ kanyāṃ pūrvadattām anyasmai dadyāt sa cauravac chāsyaḥ ||

161.1१६१.१

वरदोषं विना ॥ (१६१।१)

varadoṣaṃ vinā ||

162.1१६२.१

निर्दोषां परित्यजन् ॥ (१६२।१)

nirdoṣāṃ parityajan ||

163.1१६३.१

पत्नीं च ॥ (१६३।१)

patnīṃ ca ||

164.1१६४.१

अजानानः प्रकाशं यः परद्रव्यं क्रीणीयात् तत्र तस्य न दोषः ॥ (१६४।१)

ajānānaḥ prakāśaṃ yaḥ paradravyaṃ krīṇīyāt tatra tasya na doṣaḥ ||

165.1१६५.१

स्वामी द्रव्यम् आप्नुयात् ॥ (१६५।१)

svāmī dravyam āpnuyāt ||

166.1१६६.१

यद्य् अप्रकाशं हीनमूल्यं च क्रीणीयात् तदा क्रेता विक्रेता च चौरवच् छास्यौ ॥ (१६६।१)

yady aprakāśaṃ hīnamūlyaṃ ca krīṇīyāt tadā kretā vikretā ca cauravac chāsyau ||

167.1१६७.१

गणद्रव्यापहर्ता विवास्यः ॥ (१६७।१)

gaṇadravyāpahartā vivāsyaḥ ||

168.1१६८.१

तत्संविदं यश् च लङ्घयेत् ॥ (१६८।१)

tatsaṃvidaṃ yaś ca laṅghayet ||

169.1१६९.१

निक्षेपापहार्यर्थवृद्धिसहितं धनं धनिकस्य दाप्यः ॥ (१६९।१)

nikṣepāpahāryarthavṛddhisahitaṃ dhanaṃ dhanikasya dāpyaḥ ||

170.1१७०.१

राज्ञा चौरवच्छास्यः ॥ (१७०।१)

rājñā cauravacchāsyaḥ ||

171.1१७१.१

यश् चानिक्षिप्तं निक्षिप्तम् इति ब्रूयात् ॥ (१७१।१)

yaś cānikṣiptaṃ nikṣiptam iti brūyāt ||

172.1१७२.१

सीमाभेत्तारम् उत्तमसाहसं दण्डयित्वा पुनः सीमां कारयेत् ॥ (१७२।१)

sīmābhettāram uttamasāhasaṃ daṇḍayitvā punaḥ sīmāṃ kārayet ||

173.1१७३.१

जातिभ्रंशकरस्याभक्ष्यस्य भक्षयिता विवास्यः ॥ (१७३।१)

jātibhraṃśakarasyābhakṣyasya bhakṣayitā vivāsyaḥ ||

174.1१७४.१

अभक्ष्यस्याविक्रेयस्य विक्रयी देवप्रतिमाभेदकश् चोत्तमसाहसं दण्डनीयः ॥ (१७४।१)

abhakṣyasyāvikreyasya vikrayī devapratimābhedakaś cottamasāhasaṃ daṇḍanīyaḥ ||

175.1१७५.१

भिषङ् मिथ्याचरन्न् उत्तमेषु पुरुषेषु ॥ (१७५।१)

bhiṣaṅ mithyācarann uttameṣu puruṣeṣu ||

176.1१७६.१

मध्यमेषु मध्यमम् ॥ (१७६।१)

madhyameṣu madhyamam ||

177.1१७७.१

तिर्यक्षु प्रथमम् ॥ (१७७।१)

tiryakṣu prathamam ||

178.1१७८.१

प्रतिश्रुतस्याप्रदायी तद् दापयित्वा प्रथमसाहसं दण्ड्यः ॥ (१७८।१)

pratiśrutasyāpradāyī tad dāpayitvā prathamasāhasaṃ daṇḍyaḥ ||

179.1१७९.१

कूटसाक्षिणां सर्वस्वापहारः कार्यः ॥ (१७९।१)

kūṭasākṣiṇāṃ sarvasvāpahāraḥ kāryaḥ ||

180.1१८०.१

उत्कोचोपजीविनां सभ्यानां च ॥ (१८०।१)

utkocopajīvināṃ sabhyānāṃ ca ||

181.1१८१.१

गोचर्ममात्राधिकां भुवम् अन्यस्याधीकृतां तस्माद् अनिर्मोच्यान्यस्य यः प्रयच्छेत् स वध्यः ॥ (१८१।१)

gocarmamātrādhikāṃ bhuvam anyasyādhīkṛtāṃ tasmād anirmocyānyasya yaḥ prayacchet sa vadhyaḥ ||

182.1१८२.१

ऊनां चेत् षोडश सुवर्णान् दण्ड्यः ॥ (१८२।१)

ūnāṃ cet ṣoḍaśa suvarṇān daṇḍyaḥ ||

183.1१८३.१

एको ऽश्नीयाद् यद् उत्पन्नं नरः संवत्सरं फलम् । (१८३।१)

eko 'śnīyād yad utpannaṃ naraḥ saṃvatsaraṃ phalam |

183.2१८३.२

गोचर्ममात्रा सा क्षोणी स्तोका वा यदि वा बहु ॥ (१८३।२)

gocarmamātrā sā kṣoṇī stokā vā yadi vā bahu ||

184.1१८४.१

ययोर् निक्षिप्त आधिस् तौ विवदेतां यदा नरौ । (१८४।१)

yayor nikṣipta ādhis tau vivadetāṃ yadā narau |

184.2१८४.२

यस्य भुक्तिः फलं तस्य बलात् कारं विना कृता ॥ (१८४।२)

yasya bhuktiḥ phalaṃ tasya balāt kāraṃ vinā kṛtā ||

185.1१८५.१

सागमेन तु भोगेन भुक्तं सम्यग् यदा तु यत् । (१८५।१)

sāgamena tu bhogena bhuktaṃ samyag yadā tu yat |

185.2१८५.२

आहर्ता लभते तत्र नापहार्यं तु तत् क्वचित् ॥ (१८५।२)

āhartā labhate tatra nāpahāryaṃ tu tat kvacit ||

186.1१८६.१

पित्रा भुक्तं तु यद् द्रव्यं भुक्त्याचारेण धर्मतः । (१८६।१)

pitrā bhuktaṃ tu yad dravyaṃ bhuktyācāreṇa dharmataḥ |

186.2१८६.२

तस्मिन् प्रेते न वाच्यो ऽसौ भुक्त्या प्राप्तं हि तस्य तत् ॥ (१८६।२)

tasmin prete na vācyo 'sau bhuktyā prāptaṃ hi tasya tat ||

187.1१८७.१

त्रिभिर् एव तु या भुक्ता पुरुषैर् भूर् यथाविधि । (१८७।१)

tribhir eva tu yā bhuktā puruṣair bhūr yathāvidhi |

187.2१८७.२

लेख्याभावे ऽपि तां तत्र चतुर्थः समवाप्नुयात् ॥ (१८७।२)

lekhyābhāve 'pi tāṃ tatra caturthaḥ samavāpnuyāt ||

188.1१८८.१

नखिनां शृङ्गिणां चैव दंष्ट्रिणाम् आततायिनाम् । (१८८।१)

nakhināṃ śṛṅgiṇāṃ caiva daṃṣṭriṇām ātatāyinām |

188.2१८८.२

हस्त्यश्वानां तथान्येषां वधे हन्ता न दोषभाक् ॥ (१८८।२)

hastyaśvānāṃ tathānyeṣāṃ vadhe hantā na doṣabhāk ||

189.1१८९.१

गुरुं वा बालवृद्धौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् । (१८९।१)

guruṃ vā bālavṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam |

189.2१८९.२

आततायिनम् आयान्तं हन्याद् एवाविचारयन् ॥ (१८९।२)

ātatāyinam āyāntaṃ hanyād evāvicārayan ||

190.1१९०.१

नाततायिवधे दोषो हन्तुर् भवति कश्चन । (१९०।१)

nātatāyivadhe doṣo hantur bhavati kaścana |

190.2१९०.२

प्रकाशं वाप्रकाशं वा मन्युस् तन्मन्युम् ऋच्छति ॥ (१९०।२)

prakāśaṃ vāprakāśaṃ vā manyus tanmanyum ṛcchati ||

191.1१९१.१

उद्यतासिविषाग्निं च शापोद्यतकरं तथा । (१९१।१)

udyatāsiviṣāgniṃ ca śāpodyatakaraṃ tathā |

191.2१९१.२

आथर्वणेन हन्तारं पिशुनं चैव राजसु ॥ (१९१।२)

ātharvaṇena hantāraṃ piśunaṃ caiva rājasu ||

192.1१९२.१

भार्यातिक्रमिणं चैव विद्यात् सप्ताततायिनः । (१९२।१)

bhāryātikramiṇaṃ caiva vidyāt saptātatāyinaḥ |

192.2१९२.२

यशोवित्तहरान् अन्यान् आहुर् धर्मार्थहारकान् ॥ (१९२।२)

yaśovittaharān anyān āhur dharmārthahārakān ||

193.1१९३.१

उद्देशतस् ते कथितो धरे दण्डविधिर् मया । (१९३।१)

uddeśatas te kathito dhare daṇḍavidhir mayā |

193.2१९३.२

सर्वेषाम् अपराधानां विस्तराद् अतिविस्तरः ॥ (१९३।२)

sarveṣām aparādhānāṃ vistarād ativistaraḥ ||

194.1१९४.१

अपराधेषु चान्येषु ज्ञात्वा जातिं धनं वयः । (१९४।१)

aparādheṣu cānyeṣu jñātvā jātiṃ dhanaṃ vayaḥ |

194.2१९४.२

दण्डं प्रकल्पयेद् राजा संमन्त्र्य ब्राह्मणैः सह ॥ (१९४।२)

daṇḍaṃ prakalpayed rājā saṃmantrya brāhmaṇaiḥ saha ||

195.1१९५.१

दण्ड्यं प्रमोचयन् दण्ड्याद् द्विगुणं दण्डम् आवहेत् । (१९५।१)

daṇḍyaṃ pramocayan daṇḍyād dviguṇaṃ daṇḍam āvahet |

195.2१९५.२

नियुक्तश् चाप्य् अदण्ड्यानां दण्डकारी नराधमः ॥ (१९५।२)

niyuktaś cāpy adaṇḍyānāṃ daṇḍakārī narādhamaḥ ||

196.1१९६.१

यस्य चौरः पुरे नास्ति नान्यस्त्रीगो न दुष्टवाक् । (१९६।१)

yasya cauraḥ pure nāsti nānyastrīgo na duṣṭavāk |

196.2१९६.२

न साहसिकदण्डघ्नौ स राजा शक्रलोकभाक् ॥ (१९६।२)

na sāhasikadaṇḍaghnau sa rājā śakralokabhāk ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViSmṛ, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit