ViSmṛ, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
न राजश्रोत्रियप्रव्रजितकितवतस्करपराधीनस्त्रीबालसाहसिकातिवृद्धमत्तोन्मत्ताभिशस्तपतितक्षुत्तृष्णार्तव्यसनिरागान्धाः ॥ (२।१)
na rājaśrotriyapravrajitakitavataskaraparādhīnastrībālasāhasikātivṛddhamattonmattābhiśastapatitakṣuttṛṣṇārtavyasanirāgāndhāḥ ||
रिपुमित्रार्थसंबन्धिविकर्मदृष्टदोषसहायाश् च ॥ (३।१)
ripumitrārthasaṃbandhivikarmadṛṣṭadoṣasahāyāś ca ||
अनिर्दिष्टस् तु साक्षित्वे यश् चोपेत्य ब्रूयात् ॥ (४।१)
anirdiṣṭas tu sākṣitve yaś copetya brūyāt ||
स्तेयसाहसवाग्दण्डपारुष्यसंग्रहणेषु साक्षिणो न परीक्ष्याः ॥ (६।१)
steyasāhasavāgdaṇḍapāruṣyasaṃgrahaṇeṣu sākṣiṇo na parīkṣyāḥ ||
कुलजा वृत्तवित्तसम्पन्ना यज्वानस् तपस्विनः पुत्रिणो धर्मज्ञा अधीयानाः सत्यवन्तस् त्रैविद्यवृद्धाश् च ॥ (८।१)
kulajā vṛttavittasampannā yajvānas tapasvinaḥ putriṇo dharmajñā adhīyānāḥ satyavantas traividyavṛddhāś ca ||
द्वयोर् विवदमानयोर् यस्य पूर्ववादस् तस्य साक्षिणः प्रष्टव्याः ॥ (१०।१)
dvayor vivadamānayor yasya pūrvavādas tasya sākṣiṇaḥ praṣṭavyāḥ ||
आधर्यं कार्यवशाद् यत्र पूर्वपक्षस्य भवेत् तत्र प्रतिवादिनो ऽपि ॥ (११।१)
ādharyaṃ kāryavaśād yatra pūrvapakṣasya bhavet tatra prativādino 'pi ||
उद्दिष्टसाक्षिणि मृते देशान्तरगते च तदभिहितश्रोतारः प्रमाणम् ॥ (१२।१)
uddiṣṭasākṣiṇi mṛte deśāntaragate ca tadabhihitaśrotāraḥ pramāṇam ||
तत्पावनाय कूश्माण्डीभिर् द्विजो ऽग्निं घृतेन जुहुयात् ॥ (१६।१)
tatpāvanāya kūśmāṇḍībhir dvijo 'gniṃ ghṛtena juhuyāt ||
स्वभावविकृतौ मुखवर्णविनाशे ऽसंबद्धप्रलापे च कूटसाक्षिणं विद्यात् ॥ (१८।१)
svabhāvavikṛtau mukhavarṇavināśe 'saṃbaddhapralāpe ca kūṭasākṣiṇaṃ vidyāt ||
साक्षिणश् चाहूय आदित्योदये कृतशपथान् पृच्छेत् ॥ (१९।१)
sākṣiṇaś cāhūya ādityodaye kṛtaśapathān pṛcchet ||
ये महापातकिनां लोका ये चोपपातकिनां ते कूटसाक्षिणाम् अपि ॥ (२५।१)
ye mahāpātakināṃ lokā ye copapātakināṃ te kūṭasākṣiṇām api ||
जानन्तो ऽपि हि ये साक्ष्ये तूष्णींभूता उदासते । (३७।१)
jānanto 'pi hi ye sākṣye tūṣṇīṃbhūtā udāsate |
ते कूटसाक्षिणां पापैस् तुल्या दण्डेन चाप्य् अथ । (३७।२)
te kūṭasākṣiṇāṃ pāpais tulyā daṇḍena cāpy atha |
एवं हि साक्षिणः पृच्छेद् वर्णानुक्रमतो नृपः ॥ (३७।३)
evaṃ hi sākṣiṇaḥ pṛcched varṇānukramato nṛpaḥ ||
यस्योचुः साक्षिणः सत्यां प्रतिज्ञां स जयी भवेत् । (३८।१)
yasyocuḥ sākṣiṇaḥ satyāṃ pratijñāṃ sa jayī bhavet |
अन्यथा वादिनो यस्य ध्रुवस् तस्य पराजयः ॥ (३८।२)
anyathā vādino yasya dhruvas tasya parājayaḥ ||
बहुत्वं प्रतिगृह्णीयात् साक्षिद्वैधे नराधिपः । (३९।१)
bahutvaṃ pratigṛhṇīyāt sākṣidvaidhe narādhipaḥ |
समेषु च गुणोत्कृष्टान् गुणिद्वैधे द्विजोत्तमान् ॥ (३९।२)
sameṣu ca guṇotkṛṣṭān guṇidvaidhe dvijottamān ||
यस्मिन् यस्मिन् विवादे तु कूटसाक्ष्यनृतं वदेत् । (४०।१)
yasmin yasmin vivāde tu kūṭasākṣyanṛtaṃ vadet |
तत्तत्कार्यं निवर्तेत कृतं चाप्यकृतं भवेत् ॥ (४०।२)
tattatkāryaṃ nivarteta kṛtaṃ cāpyakṛtaṃ bhavet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.