विष्णुस्मृतिViṣṇusmṛti

ViSmṛ, 99

99 of 100 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दृष्ट्वा श्रियं देवदेवस्य विष्णोर् गृहीतपादां तपसा ज्वलन्तीम् । (१।१)

dṛṣṭvā śriyaṃ devadevasya viṣṇor gṛhītapādāṃ tapasā jvalantīm |

1.2१.२

सुतप्तजाम्बूनदचारुवर्णां पप्रच्छ देवीं वसुधा प्रहृष्टा ॥ (१।२)

sutaptajāmbūnadacāruvarṇāṃ papraccha devīṃ vasudhā prahṛṣṭā ||

2.1२.१

उन्निद्रकोकनदचारुकरे वरेण्ये उन्निद्रकोकनदनाभिगृहीतपादे । (२।१)

unnidrakokanadacārukare vareṇye unnidrakokanadanābhigṛhītapāde |

2.2२.२

उन्निद्रकोकनदसद्मसदास्थितीते उन्निद्रकोकनदमध्यसमानवर्णे ॥ (२।२)

unnidrakokanadasadmasadāsthitīte unnidrakokanadamadhyasamānavarṇe ||

3.1३.१

नीलाब्जनेत्रे तपनीयवर्णे शुक्लाम्बरे रत्नविभूषिताङ्गि । (३।१)

nīlābjanetre tapanīyavarṇe śuklāmbare ratnavibhūṣitāṅgi |

3.2३.२

चन्द्रानने सूर्यसमानभासे महाप्रभावे जगतः प्रधाने ॥ (३।२)

candrānane sūryasamānabhāse mahāprabhāve jagataḥ pradhāne ||

4.1४.१

त्वम् एव निद्रा जगतः प्रधाना लक्ष्मीर् धृतिः श्रीर् विरतिर् जया च । (४।१)

tvam eva nidrā jagataḥ pradhānā lakṣmīr dhṛtiḥ śrīr viratir jayā ca |

4.2४.२

कान्तिः प्रभा कीर्तिर् अथो विभूतिः सरस्वती वाग् अथ पावनी च ॥ (४।२)

kāntiḥ prabhā kīrtir atho vibhūtiḥ sarasvatī vāg atha pāvanī ca ||

5.1५.१

स्वधा तितिक्षा वसुधा प्रतिष्ठा स्थितिः सुदीक्षा च तथा सुनीतिः । (५।१)

svadhā titikṣā vasudhā pratiṣṭhā sthitiḥ sudīkṣā ca tathā sunītiḥ |

5.2५.२

ख्यातिर् विशाला च तथानसूया स्वाहा च मेधा च तथैव बुद्धिः ॥ (५।२)

khyātir viśālā ca tathānasūyā svāhā ca medhā ca tathaiva buddhiḥ ||

6.1६.१

आक्रम्य सर्वं तु यथा त्रिलोकीं तिष्ठत्ययं देववरो ऽसिताक्षि । (६।१)

ākramya sarvaṃ tu yathā trilokīṃ tiṣṭhatyayaṃ devavaro 'sitākṣi |

6.2६.२

तथा स्थिता त्वं वरदे तथापि पृच्छाम्यहं ते वसतिं विभूतेः ॥ (६।२)

tathā sthitā tvaṃ varade tathāpi pṛcchāmyahaṃ te vasatiṃ vibhūteḥ ||

7.1७.१

इत्येवम् उक्ता वसुधां बभाषे लक्ष्मीस् तदा देववराग्रतःस्था । (७।१)

ityevam uktā vasudhāṃ babhāṣe lakṣmīs tadā devavarāgrataḥsthā |

7.2७.२

सदा स्थिताहं मधुसूदनस्य देवस्य पार्श्वे तपनीयवर्णे ॥ (७।२)

sadā sthitāhaṃ madhusūdanasya devasya pārśve tapanīyavarṇe ||

8.1८.१

अस्याज्ञया यं मनसा स्मरामि श्रिया युतं तं प्रवदन्ति सन्तः । (८।१)

asyājñayā yaṃ manasā smarāmi śriyā yutaṃ taṃ pravadanti santaḥ |

8.2८.२

संस्मारणे चाप्यथ यत्र चाहं स्थिता सदा तच्छृणु लोकधात्रि ॥ (८।२)

saṃsmāraṇe cāpyatha yatra cāhaṃ sthitā sadā tacchṛṇu lokadhātri ||

9.1९.१

वसाम्यथार्के च निशाकरे च तारागणाढ्ये गगने विमेघे । (९।१)

vasāmyathārke ca niśākare ca tārāgaṇāḍhye gagane vimeghe |

9.2९.२

मेघे तथा लम्बपयोधरे च शक्रायुधाढ्ये च तडित्प्रकाशे ॥ (९।२)

meghe tathā lambapayodhare ca śakrāyudhāḍhye ca taḍitprakāśe ||

10.1१०.१

तथा सुवर्णे विमले च रूप्ये रत्नेषु वस्त्रेष्व् अमलेषु भूमे । (१०।१)

tathā suvarṇe vimale ca rūpye ratneṣu vastreṣv amaleṣu bhūme |

10.2१०.२

प्रासादमालासु च पाण्डुरासु देवालयेषु ध्वजभूषितेषु ॥ (१०।२)

prāsādamālāsu ca pāṇḍurāsu devālayeṣu dhvajabhūṣiteṣu ||

11.1११.१

सद्यः कृते चाप्यथ गोमये च मत्ते गजेन्द्रे तुरगे प्रहृष्टे । (११।१)

sadyaḥ kṛte cāpyatha gomaye ca matte gajendre turage prahṛṣṭe |

11.2११.२

वृषे तथा दर्पसमन्विते च विप्रे तथैवाध्ययनप्रपन्ने ॥ (११।२)

vṛṣe tathā darpasamanvite ca vipre tathaivādhyayanaprapanne ||

12.1१२.१

सिंहासने चामलके च बिल्वे छत्रे च शङ्खे च तथैव पद्मे । (१२।१)

siṃhāsane cāmalake ca bilve chatre ca śaṅkhe ca tathaiva padme |

12.2१२.२

दीप्ते हुताशे विमले च खड्ग आदर्शबिम्बे च तथा स्थिताहम् ॥ (१२।२)

dīpte hutāśe vimale ca khaḍga ādarśabimbe ca tathā sthitāham ||

13.1१३.१

पूर्णोदकुम्भेषु सचामरेषु सतालवृन्तेषु विभूषितेषु । (१३।१)

pūrṇodakumbheṣu sacāmareṣu satālavṛnteṣu vibhūṣiteṣu |

13.2१३.२

भृङ्गारपात्रेषु मनोहरेषु मृदि स्थिताहं च नवोद्धृतायाम् ॥ (१३।२)

bhṛṅgārapātreṣu manohareṣu mṛdi sthitāhaṃ ca navoddhṛtāyām ||

14.1१४.१

क्षीरे तथा सर्पिषि शाद्वले च क्षौद्रे तथा दध्नि पुरंध्रिगात्रे । (१४।१)

kṣīre tathā sarpiṣi śādvale ca kṣaudre tathā dadhni puraṃdhrigātre |

14.2१४.२

देहे कुमार्याश्च तथा सुराणां तपस्विनां यज्ञहुतां च देहे ॥ (१४।२)

dehe kumāryāśca tathā surāṇāṃ tapasvināṃ yajñahutāṃ ca dehe ||

15.1१५.१

शरे च संग्रामविनिर्गते च स्थिता मृते स्वर्गसदःप्रयाते । (१५।१)

śare ca saṃgrāmavinirgate ca sthitā mṛte svargasadaḥprayāte |

15.2१५.२

वेदध्वनौ चाप्यथ शङ्खशब्दे स्वाहास्वधायाम् अथ वाद्यशब्दे ॥ (१५।२)

vedadhvanau cāpyatha śaṅkhaśabde svāhāsvadhāyām atha vādyaśabde ||

16.1१६.१

राज्याभिषेके च तथा विवाहे यज्ञे वरे स्नातशिरस्यथापि । (१६।१)

rājyābhiṣeke ca tathā vivāhe yajñe vare snātaśirasyathāpi |

16.2१६.२

पुष्पेषु शुक्लेषु च पर्वतेषु फलेषु रम्येषु सरिद्वरासु ॥ (१६।२)

puṣpeṣu śukleṣu ca parvateṣu phaleṣu ramyeṣu saridvarāsu ||

17.1१७.१

सरःसु पूर्णेषु तथा जलेषु सशाद्वलायां भुवि पद्मखण्डे । (१७।१)

saraḥsu pūrṇeṣu tathā jaleṣu saśādvalāyāṃ bhuvi padmakhaṇḍe |

17.2१७.२

वने च वत्से च शिशौ प्रहृष्टे साधौ नरे धर्मपरायणे च ॥ (१७।२)

vane ca vatse ca śiśau prahṛṣṭe sādhau nare dharmaparāyaṇe ca ||

18.1१८.१

आचारसेविन्यथ शास्त्रनित्ये विनीतवेषे च तथा सुवेषे । (१८।१)

ācārasevinyatha śāstranitye vinītaveṣe ca tathā suveṣe |

18.2१८.२

सुशुद्धदान्ते मलवर्जिते च मृष्टाशने चातिथिपूजके च ॥ (१८।२)

suśuddhadānte malavarjite ca mṛṣṭāśane cātithipūjake ca ||

19.1१९.१

स्वदारतुष्टे निरते च धर्मे धर्मोत्कटे चात्यशनाद् विमुक्ते । (१९।१)

svadāratuṣṭe nirate ca dharme dharmotkaṭe cātyaśanād vimukte |

19.2१९.२

सदा सपुष्पे ससुगन्धिगात्रे सुगन्धलिप्ते च विभूषिते च ॥ (१९।२)

sadā sapuṣpe sasugandhigātre sugandhalipte ca vibhūṣite ca ||

20.1२०.१

सत्ये स्थिते भूतहिते निविष्टे क्षमान्विते क्रोधविवर्जिते च । (२०।१)

satye sthite bhūtahite niviṣṭe kṣamānvite krodhavivarjite ca |

20.2२०.२

स्वकार्यदक्षे परकार्यदक्षे कल्याणचित्ते च सदा विनीते ॥ (२०।२)

svakāryadakṣe parakāryadakṣe kalyāṇacitte ca sadā vinīte ||

21.1२१.१

नारीषु नित्यं सुविभूषितासु पतिव्रतासु प्रियवादिनीषु । (२१।१)

nārīṣu nityaṃ suvibhūṣitāsu pativratāsu priyavādinīṣu |

21.2२१.२

अमुक्तहस्तासु सुतान्वितासु सुगुप्तभाण्डासु बलिप्रियासु ॥ (२१।२)

amuktahastāsu sutānvitāsu suguptabhāṇḍāsu balipriyāsu ||

22.1२२.१

संमृष्टवेश्मासु जितेन्द्रियासु कलिव्यपेतास्व् अविलोलुपासु । (२२।१)

saṃmṛṣṭaveśmāsu jitendriyāsu kalivyapetāsv avilolupāsu |

22.2२२.२

धर्मव्यपेक्षासु दयान्वितासु स्थिता सदाहं मधुसूदने च ॥ (२२।२)

dharmavyapekṣāsu dayānvitāsu sthitā sadāhaṃ madhusūdane ca ||

23.1२३.१

निमेषमात्रं च विना कृताहं न जातु तिष्ठे पुरुषोत्तमेन ॥ (२३।१)

nimeṣamātraṃ ca vinā kṛtāhaṃ na jātu tiṣṭhe puruṣottamena ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViSmṛ, 99

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit