विष्णुस्मृतिViṣṇusmṛti

ViSmṛ, 6

6 of 100 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथोत्तमर्णो ऽधमर्णाद् यथादत्तम् अर्थं गृह्णीयात् ॥ (१।१)

athottamarṇo 'dhamarṇād yathādattam arthaṃ gṛhṇīyāt ||

2.1२.१

द्विकं त्रिकं चतुष्कं पञ्चकं च शतं वर्णानुक्रमेण प्रतिमासम् ॥ (२।१)

dvikaṃ trikaṃ catuṣkaṃ pañcakaṃ ca śataṃ varṇānukrameṇa pratimāsam ||

3.1३.१

सर्वे वर्णा वा स्वप्रतिपन्नां वृद्धिं दद्युः ॥ (३।१)

sarve varṇā vā svapratipannāṃ vṛddhiṃ dadyuḥ ||

4.1४.१

अकृताम् अपि वत्सरातिक्रमेण यथाविहितम् ॥ (४।१)

akṛtām api vatsarātikrameṇa yathāvihitam ||

5.1५.१

आध्युपभोगे वृद्ध्यभावः ॥ (५।१)

ādhyupabhoge vṛddhyabhāvaḥ ||

6.1६.१

दैवराजोपघाताद् ऋते विनष्टम् आधिम् उत्तमर्णो दद्यात् ॥ (६।१)

daivarājopaghātād ṛte vinaṣṭam ādhim uttamarṇo dadyāt ||

7.1७.१

अन्तवृद्धौ प्रविष्टायाम् अपि ॥ (७।१)

antavṛddhau praviṣṭāyām api ||

8.1८.१

न स्थावरम् आधिम् ऋते वचनात् ॥ (८।१)

na sthāvaram ādhim ṛte vacanāt ||

9.1९.१

गृहीतधनप्रवेशार्थम् एव यत् स्थावरं दत्तं तत् गृहीतधनप्रवेशे दद्यात् ॥ (९।१)

gṛhītadhanapraveśārtham eva yat sthāvaraṃ dattaṃ tat gṛhītadhanapraveśe dadyāt ||

10.1१०.१

दीयमानं प्रयुक्तम् अर्थम् उत्तमर्णस्यागृह्णतस् ततः परं न वर्धते ॥ (१०।१)

dīyamānaṃ prayuktam artham uttamarṇasyāgṛhṇatas tataḥ paraṃ na vardhate ||

11.1११.१

हिरण्यस्य परा वृद्धिर् द्विगुणा ॥ (११।१)

hiraṇyasya parā vṛddhir dviguṇā ||

12.1१२.१

धान्यस्य त्रिगुणा ॥ (१२।१)

dhānyasya triguṇā ||

13.1१३.१

वस्त्रस्य चतुर्गुणा ॥ (१३।१)

vastrasya caturguṇā ||

14.1१४.१

रसस्याष्टगुणा ॥ (१४।१)

rasasyāṣṭaguṇā ||

15.1१५.१

संततिः स्त्रीपशूनाम् ॥ (१५।१)

saṃtatiḥ strīpaśūnām ||

16.1१६.१

किण्वकार्पाससूत्रचर्मायुधेष्टकाङ्गाराणाम् अक्षया ॥ (१६।१)

kiṇvakārpāsasūtracarmāyudheṣṭakāṅgārāṇām akṣayā ||

17.1१७.१

अनुक्तानां द्विगुणा ॥ (१७।१)

anuktānāṃ dviguṇā ||

18.1१८.१

प्रयुक्तम् अर्थं यथा कथंचित् साधयन् न राज्ञो वाच्यः स्यात् ॥ (१८।१)

prayuktam arthaṃ yathā kathaṃcit sādhayan na rājño vācyaḥ syāt ||

19.1१९.१

साध्यमानश् चेद् राजानम् अभिगच्छेत् तत्समं दण्ड्यः ॥ (१९।१)

sādhyamānaś ced rājānam abhigacchet tatsamaṃ daṇḍyaḥ ||

20.1२०.१

उत्तमर्णश् चेद् राजानम् इयात् तद्विभावितो ऽधमर्णो राज्ञे धनदशभागसंमितं दण्डं दद्यात् ॥ (२०।१)

uttamarṇaś ced rājānam iyāt tadvibhāvito 'dhamarṇo rājñe dhanadaśabhāgasaṃmitaṃ daṇḍaṃ dadyāt ||

21.1२१.१

प्राप्तार्थश् चोत्तमर्णो विंशतितमम् अंशम् ॥ (२१।१)

prāptārthaś cottamarṇo viṃśatitamam aṃśam ||

22.1२२.१

सर्वापलाप्य् एकदेशविभावितो ऽपि सर्वं दद्यात् ॥ (२२।१)

sarvāpalāpy ekadeśavibhāvito 'pi sarvaṃ dadyāt ||

23.1२३.१

तस्य च भावनास् तिस्रो भवन्ति लिखितं साक्षिणः समयक्रिया च ॥ (२३।१)

tasya ca bhāvanās tisro bhavanti likhitaṃ sākṣiṇaḥ samayakriyā ca ||

24.1२४.१

ससाक्षिकम् आप्तं ससाक्षिकम् एव दद्यात् ॥ (२४।१)

sasākṣikam āptaṃ sasākṣikam eva dadyāt ||

25.1२५.१

लिखितार्थे प्रविष्टे लिखितं पाटयेत् ॥ (२५।१)

likhitārthe praviṣṭe likhitaṃ pāṭayet ||

26.1२६.१

असमग्रदाने लेख्यासंनिधाने चोत्तमर्णः स्वलिखितं दद्यात् ॥ (२६।१)

asamagradāne lekhyāsaṃnidhāne cottamarṇaḥ svalikhitaṃ dadyāt ||

27.1२७.१

धनग्राहिणि प्रेते प्रव्रजिते द्विदशाः समाः प्रवसिते वा तत्पुत्रपौत्रैर् धनं देयम् ॥ (२७।१)

dhanagrāhiṇi prete pravrajite dvidaśāḥ samāḥ pravasite vā tatputrapautrair dhanaṃ deyam ||

28.1२८.१

नातः परम् अनिच्छुभिः ॥ (२८।१)

nātaḥ param anicchubhiḥ ||

29.1२९.१

सपुत्रस्य वाप्य् अपुत्रस्य वा रिक्थग्राही ऋणं दद्यात् ॥ (२९।१)

saputrasya vāpy aputrasya vā rikthagrāhī ṛṇaṃ dadyāt ||

30.1३०.१

निर्धनस्य स्त्रीग्राही ॥ (३०।१)

nirdhanasya strīgrāhī ||

31.1३१.१

न स्त्री पतिपुत्रकृतम् ॥ (३१।१)

na strī patiputrakṛtam ||

32.1३२.१

न स्त्रीकृतं पतिपुत्रौ ॥ (३२।१)

na strīkṛtaṃ patiputrau ||

33.1३३.१

न पिता पुत्रकृतम् ॥ (३३।१)

na pitā putrakṛtam ||

34.1३४.१

अविभक्तैः कृतम् ऋणं यस् तिष्ठेत् स दद्यात् ॥ (३४।१)

avibhaktaiḥ kṛtam ṛṇaṃ yas tiṣṭhet sa dadyāt ||

35.1३५.१

पैतृकम् ऋणम् अविभक्तानां भ्रातॄणां च ॥ (३५।१)

paitṛkam ṛṇam avibhaktānāṃ bhrātṝṇāṃ ca ||

36.1३६.१

विभक्ताश् च दायानुरूपम् अंशम् ॥ (३६।१)

vibhaktāś ca dāyānurūpam aṃśam ||

37.1३७.१

गोपशौण्डिकशैलूषरजकव्याधस्त्रीणां पतिर् दद्यात् ॥ (३७।१)

gopaśauṇḍikaśailūṣarajakavyādhastrīṇāṃ patir dadyāt ||

38.1३८.१

वाक्प्रतिपन्नं नादेयं कस्यचित् ॥ (३८।१)

vākpratipannaṃ nādeyaṃ kasyacit ||

39.1३९.१

कुटुम्बार्थे कृतं च ॥ (३९।१)

kuṭumbārthe kṛtaṃ ca ||

40.1४०.१

यो गृहीत्वा ऋणं सर्वं श्वो दास्यामीति सामकम् । (४०।१)

yo gṛhītvā ṛṇaṃ sarvaṃ śvo dāsyāmīti sāmakam |

40.2४०.२

न दद्याल्लोभतः पश्चात् तथा वृद्धिम् अवाप्नुयात् ॥ (४०।२)

na dadyāllobhataḥ paścāt tathā vṛddhim avāpnuyāt ||

41.1४१.१

दर्शने प्रत्यये दाने प्रातिभाव्यं विधीयते । (४१।१)

darśane pratyaye dāne prātibhāvyaṃ vidhīyate |

41.2४१.२

आद्यौ तु वितथे दाप्यावितरस्य सुता अपि ॥ (४१।२)

ādyau tu vitathe dāpyāvitarasya sutā api ||

42.1४२.१

बहवश् चेत् प्रतिभुवो दद्युस् ते ऽर्थं यथाकृतम् । (४२।१)

bahavaś cet pratibhuvo dadyus te 'rthaṃ yathākṛtam |

42.2४२.२

अर्थे ऽविशेषिते त्व् एषु धनिकच्छन्दतः क्रिया ॥ (४२।२)

arthe 'viśeṣite tv eṣu dhanikacchandataḥ kriyā ||

43.1४३.१

यम् अर्थं प्रतिभूर् दद्याद् धनिकेनोपपीडितः । (४३।१)

yam arthaṃ pratibhūr dadyād dhanikenopapīḍitaḥ |

43.2४३.२

ऋणिकस् तं प्रतिभुवे द्विगुणं दातुम् अर्हति ॥ (४३।२)

ṛṇikas taṃ pratibhuve dviguṇaṃ dātum arhati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViSmṛ, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit