ViSmṛ, 30
Select a line for its word-by-word analysis.
wहेन् तो स्तुद्य्श्रावण्यां प्रौष्ठपद्यां वा छन्दांस्य् उपाकृत्यार्धपञ्चमान् मासान् अधीयीत ॥ (१।१)
when to studyśrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vā chandāṃsy upākṛtyārdhapañcamān māsān adhīyīta ||
उत्सर्जनोपाकर्मणोर् मध्ये वेदाङ्गाध्ययनं कुर्यात् ॥ (३।१)
utsarjanopākarmaṇor madhye vedāṅgādhyayanaṃ kuryāt ||
अभियुक्तो ऽप्यनध्यायेष्वध्ययनं परिहरेत् ॥ (२८।१)
abhiyukto 'pyanadhyāyeṣvadhyayanaṃ pariharet ||
यस्माद् अनध्यायाधीतं नेहामुत्र फलप्रदम् ॥ (२९।१)
yasmād anadhyāyādhītaṃ nehāmutra phalapradam ||
तस्माद् अनध्यायवर्जं गुरुणा ब्रह्मलोककामेन विद्या सत्शिष्यक्षेत्रेषु वप्तव्या ॥ (३१।१)
tasmād anadhyāyavarjaṃ guruṇā brahmalokakāmena vidyā satśiṣyakṣetreṣu vaptavyā ||
शिष्येण ब्रह्मारम्भावसानयोर् गुरोः पादोपसंग्रहणं कार्यम् ॥ (३२।१)
śiṣyeṇa brahmārambhāvasānayor guroḥ pādopasaṃgrahaṇaṃ kāryam ||
अध्ययन ॥ पितृतर्पणप्रणवश् च व्याहर्तव्यः ॥ (३३।१)
adhyayana || pitṛtarpaṇapraṇavaś ca vyāhartavyaḥ ||
तत्र च यद् ऋचो ऽधीते तेनास्याज्येन पितॄणां तृप्तिर् भवति ॥ (३४।१)
tatra ca yad ṛco 'dhīte tenāsyājyena pitṝṇāṃ tṛptir bhavati ||
यत् पुराणेतिहासवेदाङ्गधर्मशास्त्राण्य् अधीते तेनास्यान्नेन ॥ (३८।१)
yat purāṇetihāsavedāṅgadharmaśāstrāṇy adhīte tenāsyānnena ||
यश् च विद्याम् आसाद्यास्मिन् लोके तया जीवेत् न सा तस्य परलोके फलप्रदा भवेत् ॥ (३९।१)
yaś ca vidyām āsādyāsmin loke tayā jīvet na sā tasya paraloke phalapradā bhavet ||
अननुज्ञातश्चान्यस्माद् अधीयानान्न विद्याम् आदद्यात् ॥ (४१।१)
ananujñātaścānyasmād adhīyānānna vidyām ādadyāt ||
तदादानम् अस्य ब्रह्मस्तेयं नरकाय भवति ॥ (४२।१)
tadādānam asya brahmasteyaṃ narakāya bhavati ||
गुरु = ड़थेर्लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकम् एव वा । (४३।१)
guru = fatherlaukikaṃ vaidikaṃ vāpi tathādhyātmikam eva vā |
आददीत यतो ज्ञानं न तं द्रुह्येत् कदाचन ॥ (४३।२)
ādadīta yato jñānaṃ na taṃ druhyet kadācana ||
उत्पादकब्रह्मदात्रोर् गरीयान् ब्रह्मदः पिता । (४४।१)
utpādakabrahmadātror garīyān brahmadaḥ pitā |
ब्रह्मजन्म हि विप्रस्य प्रेत्य चेह च शाश्वतम् ॥ (४४।२)
brahmajanma hi viprasya pretya ceha ca śāśvatam ||
कामान् माता पिता चैनं यद् उत्पादयतो मिथः । (४५।१)
kāmān mātā pitā cainaṃ yad utpādayato mithaḥ |
संभूतिं तस्य तां विद्याद् यद् योनाविह जायते ॥ (४५।२)
saṃbhūtiṃ tasya tāṃ vidyād yad yonāviha jāyate ||
आचार्यस् त्वस्य यां जातिं विधिवद् वेदपारगः । (४६।१)
ācāryas tvasya yāṃ jātiṃ vidhivad vedapāragaḥ |
य आवृणोत्यवितथेन कर्णावदुःखं कुर्वन्न् अमृतं सम्प्रयच्छन् । (४७।१)
ya āvṛṇotyavitathena karṇāvaduḥkhaṃ kurvann amṛtaṃ samprayacchan |
तं मन्येत पितरं मातरं च तस्मै न द्रुह्येत् कृतम् अस्य जानन् ॥ (४७।२)
taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca tasmai na druhyet kṛtam asya jānan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.