विष्णुस्मृतिViṣṇusmṛti

ViSmṛ, 30

30 of 100 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

wहेन् तो स्तुद्य्श्रावण्यां प्रौष्ठपद्यां वा छन्दांस्य् उपाकृत्यार्धपञ्चमान् मासान् अधीयीत ॥ (१।१)

when to studyśrāvaṇyāṃ prauṣṭhapadyāṃ vā chandāṃsy upākṛtyārdhapañcamān māsān adhīyīta ||

2.1२.१

ततस् तेषाम् उत्सर्गं बहिः कुर्यात् ॥ (२।१)

tatas teṣām utsargaṃ bahiḥ kuryāt ||

3.1३.१

उत्सर्जनोपाकर्मणोर् मध्ये वेदाङ्गाध्ययनं कुर्यात् ॥ (३।१)

utsarjanopākarmaṇor madhye vedāṅgādhyayanaṃ kuryāt ||

4.1४.१

नाधीयीताहोरात्रं चतुर्दश्यष्टमीषु च ॥ (४।१)

nādhīyītāhorātraṃ caturdaśyaṣṭamīṣu ca ||

5.1५.१

नर्त्वन्तरग्रहसूतके ॥ (५।१)

nartvantaragrahasūtake ||

6.1६.१

नेन्द्रप्रयाणे ॥ (६।१)

nendraprayāṇe ||

7.1७.१

न वाति चण्डपवने ॥ (७।१)

na vāti caṇḍapavane ||

8.1८.१

नाकालवर्षविद्युत्स्तनितेषु ॥ (८।१)

nākālavarṣavidyutstaniteṣu ||

9.1९.१

न भूकम्पोल्कापातदिग्दाहेषु ॥ (९।१)

na bhūkampolkāpātadigdāheṣu ||

10.1१०.१

नान्तःशवे ग्रामे ॥ (१०।१)

nāntaḥśave grāme ||

11.1११.१

न शास्त्रसंपाते ॥ (११।१)

na śāstrasaṃpāte ||

12.1१२.१

न श्वसृगालगर्दभनिर्ह्रादेषु ॥ (१२।१)

na śvasṛgālagardabhanirhrādeṣu ||

13.1१३.१

न वादित्रशब्दे ॥ (१३।१)

na vāditraśabde ||

14.1१४.१

न शूद्रपतितयोः समीपे ॥ (१४।१)

na śūdrapatitayoḥ samīpe ||

15.1१५.१

न देवतायतनश्मशानचतुष्पथरथ्यासु ॥ (१५।१)

na devatāyatanaśmaśānacatuṣpatharathyāsu ||

16.1१६.१

नोदकान्तः ॥ (१६।१)

nodakāntaḥ ||

17.1१७.१

न पीठोपहितपादः ॥ (१७।१)

na pīṭhopahitapādaḥ ||

18.1१८.१

न हस्त्यश्वोष्ट्रनौगोयानेषु ॥ (१८।१)

na hastyaśvoṣṭranaugoyāneṣu ||

19.1१९.१

न वान्तः ॥ (१९।१)

na vāntaḥ ||

20.1२०.१

न विरिक्तः ॥ (२०।१)

na viriktaḥ ||

21.1२१.१

नाजीर्णी ॥ (२१।१)

nājīrṇī ||

22.1२२.१

न पञ्चनखान्तरागमने ॥ (२२।१)

na pañcanakhāntarāgamane ||

23.1२३.१

न राजश्रोत्रियगोब्राह्मणव्यसने ॥ (२३।१)

na rājaśrotriyagobrāhmaṇavyasane ||

24.1२४.१

नोपाकर्मणि ॥ (२४।१)

nopākarmaṇi ||

25.1२५.१

नोत्सर्गे ॥ (२५।१)

notsarge ||

26.1२६.१

न सामध्वनाव् ऋग्यजुषी ॥ (२६।१)

na sāmadhvanāv ṛgyajuṣī ||

27.1२७.१

नापररात्रम् अधीत्य शयीत ॥ (२७।१)

nāpararātram adhītya śayīta ||

28.1२८.१

अभियुक्तो ऽप्यनध्यायेष्वध्ययनं परिहरेत् ॥ (२८।१)

abhiyukto 'pyanadhyāyeṣvadhyayanaṃ pariharet ||

29.1२९.१

यस्माद् अनध्यायाधीतं नेहामुत्र फलप्रदम् ॥ (२९।१)

yasmād anadhyāyādhītaṃ nehāmutra phalapradam ||

30.1३०.१

तदध्ययनेनायुषः क्षयो गुरुशिष्ययोश्च ॥ (३०।१)

tadadhyayanenāyuṣaḥ kṣayo guruśiṣyayośca ||

31.1३१.१

तस्माद् अनध्यायवर्जं गुरुणा ब्रह्मलोककामेन विद्या सत्शिष्यक्षेत्रेषु वप्तव्या ॥ (३१।१)

tasmād anadhyāyavarjaṃ guruṇā brahmalokakāmena vidyā satśiṣyakṣetreṣu vaptavyā ||

32.1३२.१

शिष्येण ब्रह्मारम्भावसानयोर् गुरोः पादोपसंग्रहणं कार्यम् ॥ (३२।१)

śiṣyeṇa brahmārambhāvasānayor guroḥ pādopasaṃgrahaṇaṃ kāryam ||

33.1३३.१

अध्ययन ॥ पितृतर्पणप्रणवश् च व्याहर्तव्यः ॥ (३३।१)

adhyayana || pitṛtarpaṇapraṇavaś ca vyāhartavyaḥ ||

34.1३४.१

तत्र च यद् ऋचो ऽधीते तेनास्याज्येन पितॄणां तृप्तिर् भवति ॥ (३४।१)

tatra ca yad ṛco 'dhīte tenāsyājyena pitṝṇāṃ tṛptir bhavati ||

35.1३५.१

यद् यजूंषि तेन मधुना ॥ (३५।१)

yad yajūṃṣi tena madhunā ||

36.1३६.१

यत् सामानि तेन पयसा ॥ (३६।१)

yat sāmāni tena payasā ||

37.1३७.१

यद् आथर्वणं तेन मांसेन ॥ (३७।१)

yad ātharvaṇaṃ tena māṃsena ||

38.1३८.१

यत् पुराणेतिहासवेदाङ्गधर्मशास्त्राण्य् अधीते तेनास्यान्नेन ॥ (३८।१)

yat purāṇetihāsavedāṅgadharmaśāstrāṇy adhīte tenāsyānnena ||

39.1३९.१

यश् च विद्याम् आसाद्यास्मिन् लोके तया जीवेत् न सा तस्य परलोके फलप्रदा भवेत् ॥ (३९।१)

yaś ca vidyām āsādyāsmin loke tayā jīvet na sā tasya paraloke phalapradā bhavet ||

40.1४०.१

यश् च विद्यया यशः परेषां हन्ति ॥ (४०।१)

yaś ca vidyayā yaśaḥ pareṣāṃ hanti ||

41.1४१.१

अननुज्ञातश्चान्यस्माद् अधीयानान्न विद्याम् आदद्यात् ॥ (४१।१)

ananujñātaścānyasmād adhīyānānna vidyām ādadyāt ||

42.1४२.१

तदादानम् अस्य ब्रह्मस्तेयं नरकाय भवति ॥ (४२।१)

tadādānam asya brahmasteyaṃ narakāya bhavati ||

43.1४३.१

गुरु = ड़थेर्लौकिकं वैदिकं वापि तथाध्यात्मिकम् एव वा । (४३।१)

guru = fatherlaukikaṃ vaidikaṃ vāpi tathādhyātmikam eva vā |

43.2४३.२

आददीत यतो ज्ञानं न तं द्रुह्येत् कदाचन ॥ (४३।२)

ādadīta yato jñānaṃ na taṃ druhyet kadācana ||

44.1४४.१

उत्पादकब्रह्मदात्रोर् गरीयान् ब्रह्मदः पिता । (४४।१)

utpādakabrahmadātror garīyān brahmadaḥ pitā |

44.2४४.२

ब्रह्मजन्म हि विप्रस्य प्रेत्य चेह च शाश्वतम् ॥ (४४।२)

brahmajanma hi viprasya pretya ceha ca śāśvatam ||

45.1४५.१

कामान् माता पिता चैनं यद् उत्पादयतो मिथः । (४५।१)

kāmān mātā pitā cainaṃ yad utpādayato mithaḥ |

45.2४५.२

संभूतिं तस्य तां विद्याद् यद् योनाविह जायते ॥ (४५।२)

saṃbhūtiṃ tasya tāṃ vidyād yad yonāviha jāyate ||

46.1४६.१

आचार्यस् त्वस्य यां जातिं विधिवद् वेदपारगः । (४६।१)

ācāryas tvasya yāṃ jātiṃ vidhivad vedapāragaḥ |

46.2४६.२

उत्पादयति सावित्र्या सा सत्या साजरामरा ॥ (४६।२)

utpādayati sāvitryā sā satyā sājarāmarā ||

47.1४७.१

य आवृणोत्यवितथेन कर्णावदुःखं कुर्वन्न् अमृतं सम्प्रयच्छन् । (४७।१)

ya āvṛṇotyavitathena karṇāvaduḥkhaṃ kurvann amṛtaṃ samprayacchan |

47.2४७.२

तं मन्येत पितरं मातरं च तस्मै न द्रुह्येत् कृतम् अस्य जानन् ॥ (४७।२)

taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca tasmai na druhyet kṛtam asya jānan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViSmṛ, 30

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit