ViSmṛ, 55
Select a line for its word-by-word analysis.
स्रवन्तीम् आसाद्य स्नातः प्रत्यहं षोडश प्राणायामान् सलक्षणान् कृत्वैककालं हविष्याशी मासेन ब्रह्महा पूतो भवति ॥ (२।१)
sravantīm āsādya snātaḥ pratyahaṃ ṣoḍaśa prāṇāyāmān salakṣaṇān kṛtvaikakālaṃ haviṣyāśī māsena brahmahā pūto bhavati ||
त्रिरात्रोपोषितः पुरुषसूक्तजपहोमाभ्यां गुरुतल्पगः ॥ (६।१)
trirātropoṣitaḥ puruṣasūktajapahomābhyāṃ gurutalpagaḥ ||
प्राणायामं द्विजः कुर्यात् सर्वपापापनुत्तये । (८।१)
prāṇāyāmaṃ dvijaḥ kuryāt sarvapāpāpanuttaye |
दह्यन्ते सर्वपापानि प्राणायामैर् द्विजस्य तु ॥ (८।२)
dahyante sarvapāpāni prāṇāyāmair dvijasya tu ||
देड़्। प्राणायामसव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । (९।१)
def. prāṇāyāmasavyāhṛtiṃ sapraṇavāṃ gāyatrīṃ śirasā saha |
त्रिः पठेद् आयतप्राणः प्राणायामः स उच्यते ॥ (९।२)
triḥ paṭhed āyataprāṇaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate ||
वेदत्रयान्निरदुहद् भूर् भुवः स्वर् इतीति च ॥ (१०।२)
vedatrayānniraduhad bhūr bhuvaḥ svar itīti ca ||
त्रिभ्य एव तु वेदेभ्यः पादं पादम् अदूदुहत् । (११।१)
tribhya eva tu vedebhyaḥ pādaṃ pādam adūduhat |
तद् इत्य् ऋचो ऽस्याः सावित्र्याः परमेष्ठी प्रजापतिः ॥ (११।२)
tad ity ṛco 'syāḥ sāvitryāḥ parameṣṭhī prajāpatiḥ ||
एतद् अक्षरम् एतां च जपन् व्याहृतिपूर्विकाम् । (१२।१)
etad akṣaram etāṃ ca japan vyāhṛtipūrvikām |
संध्ययोर् वेदविद् विप्रो वेदपुण्येन युज्यते ॥ (१२।२)
saṃdhyayor vedavid vipro vedapuṇyena yujyate ||
सहस्रकृत्वस् त्वभ्यस्य बहिर् एतत् त्रिकं द्विजः । (१३।१)
sahasrakṛtvas tvabhyasya bahir etat trikaṃ dvijaḥ |
महतो ऽप्येनसो मासात् त्वचेवाहिर् विमुच्यते ॥ (१३।२)
mahato 'pyenaso māsāt tvacevāhir vimucyate ||
एतत्त्रयविसंयुक्तः काले च क्रियया स्वया । (१४।१)
etattrayavisaṃyuktaḥ kāle ca kriyayā svayā |
विप्रक्षत्रियविड्जातिर् गर्हणां याति साधुषु ॥ (१४।२)
viprakṣatriyaviḍjātir garhaṇāṃ yāti sādhuṣu ||
ॐकारपूर्विकास् तिस्रो महाव्याहृतयो ऽव्ययाः । (१५।१)
oṃkārapūrvikās tisro mahāvyāhṛtayo 'vyayāḥ |
त्रिपदा चैव गायत्री विज्ञेया ब्राह्मणो मुखम् ॥ (१५।२)
tripadā caiva gāyatrī vijñeyā brāhmaṇo mukham ||
यो ऽधीते ऽहन्यहन्येतां त्रीणि वर्षाण्यतन्द्रितः । (१६।१)
yo 'dhīte 'hanyahanyetāṃ trīṇi varṣāṇyatandritaḥ |
स ब्रह्म परम् अभ्येति वायुभूतः खमूर्तिमान् ॥ (१६।२)
sa brahma param abhyeti vāyubhūtaḥ khamūrtimān ||
एकाक्षरं परं ब्रह्म प्राणायामाः परं तपः । (१७।१)
ekākṣaraṃ paraṃ brahma prāṇāyāmāḥ paraṃ tapaḥ |
सावित्र्यास् तु परं नान्यन् मौनात् सत्यं विशिष्यते ॥ (१७।२)
sāvitryās tu paraṃ nānyan maunāt satyaṃ viśiṣyate ||
क्षरन्ति सर्वा वैदिक्यो जुहोतियजतिक्रियाः । (१८।१)
kṣaranti sarvā vaidikyo juhotiyajatikriyāḥ |
अक्षरं त्वक्षरं ज्ञेयं ब्रह्मा चैव प्रजापतिः ॥ (१८।२)
akṣaraṃ tvakṣaraṃ jñeyaṃ brahmā caiva prajāpatiḥ ||
विधियज्ञाज्जपयज्ञो विशिष्टो दशभिर् गुणैः । (१९।१)
vidhiyajñājjapayajño viśiṣṭo daśabhir guṇaiḥ |
उपांशुः स्याच्छतगुणः सहस्रो मानसः स्मृतः ॥ (१९।२)
upāṃśuḥ syācchataguṇaḥ sahasro mānasaḥ smṛtaḥ ||
ते सर्वे जपयज्ञस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (२०।२)
te sarve japayajñasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||
जप्येनैव तु संसिध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । (२१।१)
japyenaiva tu saṃsidhyed brāhmaṇo nātra saṃśayaḥ |
कुर्याद् अन्यन्न वा कुर्यान् मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ (२१।२)
kuryād anyanna vā kuryān maitro brāhmaṇa ucyate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.