विष्णुस्मृतिViṣṇusmṛti

ViSmṛ, 51

51 of 100 · 98 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सुरापः सर्वकर्मवर्जितः कणान् वर्षम् अश्नीयात् ॥ (१।१)

surāpaḥ sarvakarmavarjitaḥ kaṇān varṣam aśnīyāt ||

2.1२.१

मलानां मद्यानां चान्यतमस्य प्राशने चान्द्रायणं कुर्यात् ॥ (२।१)

malānāṃ madyānāṃ cānyatamasya prāśane cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||

3.1३.१

लशुनपलाण्डुगृञ्जनैतद्गन्धिविड्वराहग्रामकुक्कुटवानरगोमांसभक्षणे च ॥ (३।१)

laśunapalāṇḍugṛñjanaitadgandhiviḍvarāhagrāmakukkuṭavānaragomāṃsabhakṣaṇe ca ||

4.1४.१

सर्वेष्व् एतेषु द्विजानां प्रायश्चित्तान्ते भूयः संस्कारं कुर्यात् ॥ (४।१)

sarveṣv eteṣu dvijānāṃ prāyaścittānte bhūyaḥ saṃskāraṃ kuryāt ||

5.1५.१

वपनमेखलादण्डभैक्ष्यचर्याव्रतानि पुनःसंस्कारकर्मणि वर्जनीयानि ॥ (५।१)

vapanamekhalādaṇḍabhaikṣyacaryāvratāni punaḥsaṃskārakarmaṇi varjanīyāni ||

6.1६.१

शशकशल्यकगोधाखड्गकूर्मवर्जं पञ्चनखमांसाशने सप्तरात्रम् उपवसेत् ॥ (६।१)

śaśakaśalyakagodhākhaḍgakūrmavarjaṃ pañcanakhamāṃsāśane saptarātram upavaset ||

7.1७.१

गणगणिकास्तेनगायनान्नानि भुक्त्वा सप्तरात्रं पयसा वर्तेत ॥ (७।१)

gaṇagaṇikāstenagāyanānnāni bhuktvā saptarātraṃ payasā varteta ||

8.1८.१

तक्षकान्नं चर्मकर्तुश् च ॥ (८।१)

takṣakānnaṃ carmakartuś ca ||

9.1९.१

वार्द्धुषिककदर्यदीक्षितबद्धनिगडाभिशस्तषण्ढानां च ॥ (९।१)

vārddhuṣikakadaryadīkṣitabaddhanigaḍābhiśastaṣaṇḍhānāṃ ca ||

10.1१०.१

पुंश्चलीदाम्भिकचिकित्सकलुब्धकक्रूरोग्रोच्छिष्टभोजिनां च ॥ (१०।१)

puṃścalīdāmbhikacikitsakalubdhakakrūrogrocchiṣṭabhojināṃ ca ||

11.1११.१

अवीरस्त्री सुवर्णकारसपत्नपतितानां च ॥ (११।१)

avīrastrī suvarṇakārasapatnapatitānāṃ ca ||

12.1१२.१

पिशुनानृतवादिक्षतधर्मात्मरसविक्रयिणां च ॥ (१२।१)

piśunānṛtavādikṣatadharmātmarasavikrayiṇāṃ ca ||

13.1१३.१

शैलूषतन्तुवायकृतघ्नरजकानां च ॥ (१३।१)

śailūṣatantuvāyakṛtaghnarajakānāṃ ca ||

14.1१४.१

कर्मकारनिषादरङ्गावतारिवैणशस्त्रविक्रयिणां च ॥ (१४।१)

karmakāraniṣādaraṅgāvatārivaiṇaśastravikrayiṇāṃ ca ||

15.1१५.१

श्वजीविशौण्डिकतैलिकचैलनिर्णेजकानां च ॥ (१५।१)

śvajīviśauṇḍikatailikacailanirṇejakānāṃ ca ||

16.1१६.१

रजस्वलासहोपपतिवेश्मनां च ॥ (१६।१)

rajasvalāsahopapativeśmanāṃ ca ||

17.1१७.१

भ्रूणघ्नावेक्षितम् उदक्यासंस्पृष्टं पतत्रिणावलीढं शुना संस्पृष्टं गवाघ्रातं च ॥ (१७।१)

bhrūṇaghnāvekṣitam udakyāsaṃspṛṣṭaṃ patatriṇāvalīḍhaṃ śunā saṃspṛṣṭaṃ gavāghrātaṃ ca ||

18.1१८.१

कामतः पदा स्पृष्टम् अवक्षुतम् ॥ (१८।१)

kāmataḥ padā spṛṣṭam avakṣutam ||

19.1१९.१

मत्तक्रुद्धातुराणां च ॥ (१९।१)

mattakruddhāturāṇāṃ ca ||

20.1२०.१

अनर्चितं वृथा मांसं च ॥ (२०।१)

anarcitaṃ vṛthā māṃsaṃ ca ||

21.1२१.१

पाठीनरोहितराजीवसिंहतुण्डशकुलवर्जं सर्वमत्स्यमांसाशने त्रिरात्रम् उपवसेत् ॥ (२१।१)

pāṭhīnarohitarājīvasiṃhatuṇḍaśakulavarjaṃ sarvamatsyamāṃsāśane trirātram upavaset ||

22.1२२.१

सर्वजलजमांसाशने च ॥ (२२।१)

sarvajalajamāṃsāśane ca ||

23.1२३.१

आपः सुराभाण्डस्थाः पीत्वा सप्तरात्रं शङ्खपुष्पीशृतं पयः पिबेत् ॥ (२३।१)

āpaḥ surābhāṇḍasthāḥ pītvā saptarātraṃ śaṅkhapuṣpīśṛtaṃ payaḥ pibet ||

24.1२४.१

मद्यभाण्डस्थाश् च पञ्चरात्रम् ॥ (२४।१)

madyabhāṇḍasthāś ca pañcarātram ||

25.1२५.१

सोमपः सुरापस्याघ्राय गन्धम् उदकमग्नस् त्रिर् अघमर्षणं जप्त्वा घृतप्राशनम् आचरेत् ॥ (२५।१)

somapaḥ surāpasyāghrāya gandham udakamagnas trir aghamarṣaṇaṃ japtvā ghṛtaprāśanam ācaret ||

26.1२६.१

खरोष्ट्रकाकमांसाशने चान्द्रायणं कुर्यात् ॥ (२६।१)

kharoṣṭrakākamāṃsāśane cāndrāyaṇaṃ kuryāt ||

27.1२७.१

प्राश्याज्ञातं सूनास्थं शुष्कमांसं च ॥ (२७।१)

prāśyājñātaṃ sūnāsthaṃ śuṣkamāṃsaṃ ca ||

28.1२८.१

क्रव्यादमृगपक्षिमांसाशने तप्तकृच्छ्रम् ॥ (२८।१)

kravyādamṛgapakṣimāṃsāśane taptakṛcchram ||

29.1२९.१

कलविङ्कप्लवचक्रवाकहंसरज्जुदालसारसदात्यूहशुकसारिकाबकबलाकाकोकिलखञ्जरीटाशने त्रिरात्रम् उपवसेत् ॥ (२९।१)

kalaviṅkaplavacakravākahaṃsarajjudālasārasadātyūhaśukasārikābakabalākākokilakhañjarīṭāśane trirātram upavaset ||

30.1३०.१

एकशफोभयदन्ताशने च ॥ (३०।१)

ekaśaphobhayadantāśane ca ||

31.1३१.१

तित्तिरिकपिञ्जललावकवर्त्तिकामयूरवर्जं सर्वपक्षिमांसाशने चाहोरात्रम् ॥ (३१।१)

tittirikapiñjalalāvakavarttikāmayūravarjaṃ sarvapakṣimāṃsāśane cāhorātram ||

32.1३२.१

कीटाशने दिनम् एकं ब्रह्मसुवर्चलां पिबेत् ॥ (३२।१)

kīṭāśane dinam ekaṃ brahmasuvarcalāṃ pibet ||

33.1३३.१

शुनां मांसाशने च ॥ (३३।१)

śunāṃ māṃsāśane ca ||

34.1३४.१

छत्त्राककवकाशने सांतपनम् ॥ (३४।१)

chattrākakavakāśane sāṃtapanam ||

35.1३५.१

यवगोधूमपयोविकारं स्नेहाक्तं शुक्तं खाण्डवं च वर्जयित्वा यत् पर्युषितं तत् प्राश्योपवसेत् ॥ (३५।१)

yavagodhūmapayovikāraṃ snehāktaṃ śuktaṃ khāṇḍavaṃ ca varjayitvā yat paryuṣitaṃ tat prāśyopavaset ||

36.1३६.१

व्रश्चनामेध्यप्रभवान् लोहितांश् च वृक्षनिर्यासान् ॥ (३६।१)

vraścanāmedhyaprabhavān lohitāṃś ca vṛkṣaniryāsān ||

37.1३७.१

शालूकवृथाकृसरसंयावपायसापूपशष्कुलीदेवान्नानि हवींषि च ॥ (३७।१)

śālūkavṛthākṛsarasaṃyāvapāyasāpūpaśaṣkulīdevānnāni havīṃṣi ca ||

38.1३८.१

गोऽजामहिषीवर्जं सर्वपयांसि च ॥ (३८।१)

go'jāmahiṣīvarjaṃ sarvapayāṃsi ca ||

39.1३९.१

अनिर्दशाहानि तान्य् अपि ॥ (३९।१)

anirdaśāhāni tāny api ||

40.1४०.१

स्यन्दिनीसंधिनीविवत्साक्षीरं च ॥ (४०।१)

syandinīsaṃdhinīvivatsākṣīraṃ ca ||

41.1४१.१

अमेध्यभुजश् च ॥ (४१।१)

amedhyabhujaś ca ||

42.1४२.१

दधिवर्जं केवलानि च शुक्तानि ॥ (४२।१)

dadhivarjaṃ kevalāni ca śuktāni ||

43.1४३.१

ब्रह्मचर्याश्रमी श्राद्धभोजने त्रिरात्रम् उपवसेत् ॥ (४३।१)

brahmacaryāśramī śrāddhabhojane trirātram upavaset ||

44.1४४.१

दिनम् एकं चोदके वसेत् ॥ (४४।१)

dinam ekaṃ codake vaset ||

45.1४५.१

मधुमांसाशने प्राजापत्यम् ॥ (४५।१)

madhumāṃsāśane prājāpatyam ||

46.1४६.१

बिडालकाकनकुलाखूच्छिष्टभक्षणे ब्रह्मसुवर्चलां पिबेत् ॥ (४६।१)

biḍālakākanakulākhūcchiṣṭabhakṣaṇe brahmasuvarcalāṃ pibet ||

47.1४७.१

श्वोच्छिष्टाशने दिनम् एकम् उपोषितः पञ्चगव्यं पिबेत् ॥ (४७।१)

śvocchiṣṭāśane dinam ekam upoṣitaḥ pañcagavyaṃ pibet ||

48.1४८.१

पञ्चनखविण्मूत्राशने सप्तरात्रम् ॥ (४८।१)

pañcanakhaviṇmūtrāśane saptarātram ||

49.1४९.१

आमश्राद्धाशने त्रिरात्रं पयसा वर्तेत ॥ (४९।१)

āmaśrāddhāśane trirātraṃ payasā varteta ||

50.1५०.१

ब्राह्मणः शूद्रोच्छिष्टाशने सप्तरात्रम् ॥ (५०।१)

brāhmaṇaḥ śūdrocchiṣṭāśane saptarātram ||

51.1५१.१

वैश्योच्छिष्टाशने पञ्चरात्रम् ॥ (५१।१)

vaiśyocchiṣṭāśane pañcarātram ||

52.1५२.१

राजन्योच्छिष्टाशने त्रिरात्रम् ॥ (५२।१)

rājanyocchiṣṭāśane trirātram ||

53.1५३.१

ब्राह्मणोच्छिष्टाशने त्वेकाहम् ॥ (५३।१)

brāhmaṇocchiṣṭāśane tvekāham ||

54.1५४.१

राजन्यः शूद्रोच्छिष्टाशी पञ्चरात्रम् ॥ (५४।१)

rājanyaḥ śūdrocchiṣṭāśī pañcarātram ||

55.1५५.१

वैश्योच्छिष्टाशी त्रिरात्रम् ॥ (५५।१)

vaiśyocchiṣṭāśī trirātram ||

56.1५६.१

वैश्यः शूद्रोच्छिष्टाशी च ॥ (५६।१)

vaiśyaḥ śūdrocchiṣṭāśī ca ||

57.1५७.१

चण्डालान्नं भुक्त्वा त्रिरात्रम् उपवसेत् ॥ (५७।१)

caṇḍālānnaṃ bhuktvā trirātram upavaset ||

58.1५८.१

सिद्धं भुक्त्वा पराकः ॥ (५८।१)

siddhaṃ bhuktvā parākaḥ ||

59.1५९.१

वेगेतरिस्मसंस्कृतान् पशून् मन्त्रैर् नाद्याद् विप्रः कथंचन । (५९।१)

vegetarismasaṃskṛtān paśūn mantrair nādyād vipraḥ kathaṃcana |

59.2५९.२

मन्त्रैस् तु संस्कृतान् अद्याच्छाश्वतं विधिम् आस्थितः ॥ (५९।२)

mantrais tu saṃskṛtān adyācchāśvataṃ vidhim āsthitaḥ ||

60.1६०.१

यावन्ति पशुरोमाणि तावत् कृत्वेह मारणम् । (६०।१)

yāvanti paśuromāṇi tāvat kṛtveha māraṇam |

60.2६०.२

वृथा पशुघ्नः प्राप्नोति प्रेत्य चेह च निष्कृतिम् ॥ (६०।२)

vṛthā paśughnaḥ prāpnoti pretya ceha ca niṣkṛtim ||

61.1६१.१

यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः स्वयम् एव स्वयंभुवा । (६१।१)

yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayam eva svayaṃbhuvā |

61.2६१.२

यज्ञो हि भूत्यै सर्वस्य तस्माद् यज्ञे वधो ऽवधः ॥ (६१।२)

yajño hi bhūtyai sarvasya tasmād yajñe vadho 'vadhaḥ ||

62.1६२.१

न तादृशं भवत्य् एनो मृगहन्तुर् धनार्थिनः । (६२।१)

na tādṛśaṃ bhavaty eno mṛgahantur dhanārthinaḥ |

62.2६२.२

यादृशं भवति प्रेत्य वृथा मांसानि खादतः ॥ (६२।२)

yādṛśaṃ bhavati pretya vṛthā māṃsāni khādataḥ ||

63.1६३.१

ओषध्यः पशवो वृक्षास् तिर्यञ्चः पक्षिणस् तथा । (६३।१)

oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā |

63.2६३.२

यज्ञार्थं निधनम् प्राप्ताः प्राप्नुवन्त्य् उच्छ्रितीः पुनः ॥ (६३।२)

yajñārthaṃ nidhanam prāptāḥ prāpnuvanty ucchritīḥ punaḥ ||

64.1६४.१

मधुपर्के च यज्ञे च पितृदैवतकर्मणि । (६४।१)

madhuparke ca yajñe ca pitṛdaivatakarmaṇi |

64.2६४.२

अत्रैव पशवो हिंस्या नान्यत्रेति कथंचन ॥ (६४।२)

atraiva paśavo hiṃsyā nānyatreti kathaṃcana ||

65.1६५.१

यज्ञार्थेषु पशून् हिंसन् वेदतत्त्वार्थविद् द्विजः । (६५।१)

yajñārtheṣu paśūn hiṃsan vedatattvārthavid dvijaḥ |

65.2६५.२

आत्मानं च पशूंश् चैव गमयत्युत्तमां गतिम् ॥ (६५।२)

ātmānaṃ ca paśūṃś caiva gamayatyuttamāṃ gatim ||

66.1६६.१

गृहे गुरावरण्ये वा निवसन्न् आत्मवान् द्विजः । (६६।१)

gṛhe gurāvaraṇye vā nivasann ātmavān dvijaḥ |

66.2६६.२

नावेदविहितां हिंसाम् आपद्य् अपि समाचरेत् ॥ (६६।२)

nāvedavihitāṃ hiṃsām āpady api samācaret ||

67.1६७.१

या वेदविहिता हिंसा नियतास्मिंश् चराचरे । (६७।१)

yā vedavihitā hiṃsā niyatāsmiṃś carācare |

67.2६७.२

अहिंसाम् एव तां विद्याद् वेदाद् धर्मो हि निर्बभौ ॥ (६७।२)

ahiṃsām eva tāṃ vidyād vedād dharmo hi nirbabhau ||

68.1६८.१

यो ऽहिंसकानि भूतानि हिनस्त्यात्मसुखेच्छया । (६८।१)

yo 'hiṃsakāni bhūtāni hinastyātmasukhecchayā |

68.2६८.२

स जीवंश् च मृतश् चैव न क्वचित् सुखम् एधते ॥ (६८।२)

sa jīvaṃś ca mṛtaś caiva na kvacit sukham edhate ||

69.1६९.१

यो बन्धनवधक्लेशान् प्राणिनां न चिकीर्षति । (६९।१)

yo bandhanavadhakleśān prāṇināṃ na cikīrṣati |

69.2६९.२

स सर्वस्य हितप्रेप्सुः सुखम् अत्यन्तम् अश्नुते ॥ (६९।२)

sa sarvasya hitaprepsuḥ sukham atyantam aśnute ||

70.1७०.१

यद् ध्यायति यत् कुरुते रतिं बध्नाति यत्र च । (७०।१)

yad dhyāyati yat kurute ratiṃ badhnāti yatra ca |

70.2७०.२

तद् एवाप्नोत्य् अयत्नेन यो हिनस्ति न किंचन ॥ (७०।२)

tad evāpnoty ayatnena yo hinasti na kiṃcana ||

71.1७१.१

नाकृत्वा प्राणिनां हिंसां मांसम् उत्पद्यते क्वचित् । (७१।१)

nākṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ māṃsam utpadyate kvacit |

71.2७१.२

न च प्राणिवधः स्वर्ग्यस् तस्मान् मांसं विवर्जयेत् ॥ (७१।२)

na ca prāṇivadhaḥ svargyas tasmān māṃsaṃ vivarjayet ||

72.1७२.१

समुत्पत्तिं च मांसस्य वधबन्धौ च देहिनाम् । (७२।१)

samutpattiṃ ca māṃsasya vadhabandhau ca dehinām |

72.2७२.२

प्रसमीक्ष्य निवर्तेत सर्वमांसस्य भक्षणात् ॥ (७२।२)

prasamīkṣya nivarteta sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt ||

73.1७३.१

न भक्षयति यो मांसं विधिं हित्वा पिशाचवत् । (७३।१)

na bhakṣayati yo māṃsaṃ vidhiṃ hitvā piśācavat |

73.2७३.२

स लोके प्रियतां याति व्याधिभिश् च न पीड्यते ॥ (७३।२)

sa loke priyatāṃ yāti vyādhibhiś ca na pīḍyate ||

74.1७४.१

अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रयविक्रयी । (७४।१)

anumantā viśasitā nihantā krayavikrayī |

74.2७४.२

संस्कर्ता चोपहर्ता च खादकश् चेति घातकाः ॥ (७४।२)

saṃskartā copahartā ca khādakaś ceti ghātakāḥ ||

75.1७५.१

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुम् इच्छति । (७५।१)

svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitum icchati |

75.2७५.२

अनभ्यर्च्य पितॄन् देवान् न ततो ऽन्यो ऽस्त्यपुण्यकृत् ॥ (७५।२)

anabhyarcya pitṝn devān na tato 'nyo 'styapuṇyakṛt ||

76.1७६.१

वर्षे वर्षे ऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः । (७६।१)

varṣe varṣe 'śvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ |

76.2७६.२

मांसानि च न खादेद् यस् तयोः पुण्यफलं समम् ॥ (७६।२)

māṃsāni ca na khāded yas tayoḥ puṇyaphalaṃ samam ||

77.1७७.१

फलमूलाशनैर् दिव्यैर् मुन्यन्नानां च भोजनैः । (७७।१)

phalamūlāśanair divyair munyannānāṃ ca bhojanaiḥ |

77.2७७.२

न तत् फलम् अवाप्नोति यन् मांसपरिवर्जनात् ॥ (७७।२)

na tat phalam avāpnoti yan māṃsaparivarjanāt ||

78.1७८.१

मेअत्:: निरुक्तिमां स भक्षयितामुत्र यस्य मांसम् इहाद्म्यहम् । (७८।१)

meat:: niruktimāṃ sa bhakṣayitāmutra yasya māṃsam ihādmyaham |

78.2७८.२

एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ (७८।२)

etanmāṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViSmṛ, 51

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit