Ṛgveda · Maṇḍala 3

Sūkta 16

Agni · Utkīla Kātya · 6 ṛks

Link
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Utkīla Kātya
Chandas छन्दस्
Bṛhatī, Satobṛhatī
Metres by ṛk

1st set of styles bhuriganuṣṭup (1, 5); nicṛtpaṅkti (2, 6); nicṛdbṛhatī (3); bhurikbṛhatī (4)

2nd set of styles bṛhatī (1, 3, 5); satobṛhatī (2, 4, 6)

  1. Ṛk 1

    अ॒यम॒ग्निः सु॒वीर्य॒स्येशे॑ म॒हः सौभ॑गस्य ।
    रा॒य ई॑शे स्वप॒त्यस्य॒ गोम॑त॒ ईशे॑ वृत्र॒हथा॑नां ॥

    अयम् अग्निः सुवीर्यस्येशे महः सौभगस्य |
    राय ईशे स्वपत्यस्य गोमत ईशे वृत्रहथानाम् ||

    ayámagníḥ suvī́ryasyéśe maháḥ sáubhagasya ǀ
    rāyá īśe svapatyásya gómata ī́śe vṛtraháthānām ǁ

    ayam agniḥ suvīryasyeśe mahaḥ saubhagasya |
    rāya īśe svapatyasya gomata īśe vṛtrahathānām ||

    अ॒यम् । अ॒ग्निः । सु॒ऽवीर्य॑स्य । ईशे॑ । म॒हः । सौभ॑गस्य ।
    रा॒यः । ई॒शे॒ । सु॒ऽअ॒प॒त्यस्य॑ । गोऽम॑तः । ईशे॑ । वृ॒त्र॒ऽहथा॑नाम् ॥

    अयम् । अग्निः । सुऽवीर्यस्य । ईशे । महः । सौभगस्य ।
    रायः । ईशे । सुऽअपत्यस्य । गोऽमतः । ईशे । वृत्रऽहथानाम् ॥

    ayám ǀ agníḥ ǀ su-vī́ryasya ǀ ī́śe ǀ maháḥ ǀ sáubhagasya ǀ
    rāyáḥ ǀ īśe ǀ su-apatyásya ǀ gó-mataḥ ǀ ī́śe ǀ vṛtra-háthānām ǁ

    ayam ǀ agniḥ ǀ su-vīryasya ǀ īśe ǀ mahaḥ ǀ saubhagasya ǀ
    rāyaḥ ǀ īśe ǀ su-apatyasya ǀ go-mataḥ ǀ īśe ǀ vṛtra-hathānām ǁ

    3.16.1 Aṣṭaka 3.1.16.1Anuvāka 3.2.22

  2. Ṛk 2

    इ॒मं न॑रो मरुतः सश्चता॒ वृधं॒ यस्मि॒न्रायः॒ शेवृ॑धासः ।
    अ॒भि ये संति॒ पृत॑नासु दू॒ढ्यो॑ वि॒श्वाहा॒ शत्रु॑माद॒भुः ॥

    इमं नरो मरुतः सश्चता वृधं यस्मिन् रायः शेवृधासः |
    अभि ये सन्ति पृतनासु दूढ्यो विश्वाहा शत्रुम् आदभुः ||

    imám naro marutaḥ saścatā vṛ́dham yásminrā́yaḥ śévṛdhāsaḥ ǀ
    abhí yé sánti pṛ́tanāsu dūḍhyo viśvā́hā śátrumādabhúḥ ǁ

    imaṃ naro marutaḥ saścatā vṛdhaṃ yasmin rāyaḥ śevṛdhāsaḥ |
    abhi ye santi pṛtanāsu dūḍhyo viśvāhā śatrum ādabhuḥ ||

    इ॒मम् । न॒रः॒ । म॒रु॒तः॒ । स॒श्च॒त॒ । वृध॑म् । यस्मि॑न् । रायः॑ । शेऽवृ॑धासः ।
    अ॒भि । ये । सन्ति॑ । पृत॑नासु । दुः॒ऽध्यः॑ । वि॒श्वाहा॑ । शत्रु॑म् । आ॒ऽद॒भुः ॥

    इमम् । नरः । मरुतः । सश्चत । वृधम् । यस्मिन् । रायः । शेऽवृधासः ।
    अभि । ये । सन्ति । पृतनासु । दुःऽध्यः । विश्वाहा । शत्रुम् । आऽदभुः ॥

    imám ǀ naraḥ ǀ marutaḥ ǀ saścata ǀ vṛ́dham ǀ yásmin ǀ rā́yaḥ ǀ śé-vṛdhāsaḥ ǀ
    abhí ǀ yé ǀ sánti ǀ pṛ́tanāsu ǀ duḥ-dhyáḥ ǀ viśvā́hā ǀ śátrum ǀ ā-dabhúḥ ǁ

    imam ǀ naraḥ ǀ marutaḥ ǀ saścata ǀ vṛdham ǀ yasmin ǀ rāyaḥ ǀ śe-vṛdhāsaḥ ǀ
    abhi ǀ ye ǀ santi ǀ pṛtanāsu ǀ duḥ-dhyaḥ ǀ viśvāhā ǀ śatrum ǀ ā-dabhuḥ ǁ

    3.16.2 Aṣṭaka 3.1.16.2Anuvāka 3.2.23

  3. Ṛk 3

    स त्वं नो॑ रा॒यः शि॑शीहि॒ मीढ्वो॑ अग्ने सु॒वीर्य॑स्य ।
    तुवि॑द्युम्न॒ वर्षि॑ष्ठस्य प्र॒जाव॑तोऽनमी॒वस्य॑ शु॒ष्मिणः॑ ॥

    स त्वं नो रायः शिशीहि मीढ्वो अग्ने सुवीर्यस्य |
    तुविद्युम्न वर्षिष्ठस्य प्रजावतो ऽनमीवस्य शुष्मिणः ||

    sá tvám no rāyáḥ śiśīhi mī́ḍhvo agne suvī́ryasya ǀ
    túvidyumna várṣiṣṭhasya prajā́vato’namīvásya śuṣmíṇaḥ ǁ

    sa tvaṃ no rāyaḥ śiśīhi mīḍhvo agne suvīryasya |
    tuvidyumna varṣiṣṭhasya prajāvato 'namīvasya śuṣmiṇaḥ ||

    सः । त्वम् । नः॒ । रा॒यः । शि॒शी॒हि॒ । मीढ्वः॑ । अ॒ग्ने॒ । सु॒ऽवीर्य॑स्य ।
    तुवि॑ऽद्युम्न । वर्षि॑ष्ठस्य । प्र॒जाऽव॑तः । अ॒न॒मी॒वस्य॑ । शु॒ष्मिणः॑ ॥

    सः । त्वम् । नः । रायः । शिशीहि । मीढ्वः । अग्ने । सुऽवीर्यस्य ।
    तुविऽद्युम्न । वर्षिष्ठस्य । प्रजाऽवतः । अनमीवस्य । शुष्मिणः ॥

    sáḥ ǀ tvám ǀ naḥ ǀ rāyáḥ ǀ śiśīhi ǀ mī́ḍhvaḥ ǀ agne ǀ su-vī́ryasya ǀ
    túvi-dyumna ǀ várṣiṣṭhasya ǀ prajā́-vataḥ ǀ anamīvásya ǀ śuṣmíṇaḥ ǁ

    saḥ ǀ tvam ǀ naḥ ǀ rāyaḥ ǀ śiśīhi ǀ mīḍhvaḥ ǀ agne ǀ su-vīryasya ǀ
    tuvi-dyumna ǀ varṣiṣṭhasya ǀ prajā-vataḥ ǀ anamīvasya ǀ śuṣmiṇaḥ ǁ

    3.16.3 Aṣṭaka 3.1.16.3Anuvāka 3.2.24

  4. Ṛk 4

    चक्रि॒र्यो विश्वा॒ भुव॑ना॒भि सा॑स॒हिश्चक्रि॑र्दे॒वेष्वा दुवः॑ ।
    आ दे॒वेषु॒ यत॑त॒ आ सु॒वीर्य॒ आ शंस॑ उ॒त नृ॒णां ॥

    चक्रिर् यो विश्वा भुवनाभि सासहिश् चक्रिर् देवेष्व् आ दुवः |
    आ देवेषु यतत आ सुवीर्य आ शंस उत नृणाम् ||

    cákriryó víśvā bhúvanābhí sāsahíścákrirdevéṣvā́ dúvaḥ ǀ
    ā́ devéṣu yátata ā́ suvī́rya ā́ śáṃsa utá nṛṇā́m ǁ

    cakrir yo viśvā bhuvanābhi sāsahiś cakrir deveṣv ā duvaḥ |
    ā deveṣu yatata ā suvīrya ā śaṃsa uta nṛṇām ||

    चक्रिः॑ । यः । विश्वा॑ । भुव॑ना । अ॒भि । स॒स॒हिः । चक्रिः॑ । दे॒वेषु॑ । आ । दुवः॑ ।
    आ । दे॒वेषु॑ । यत॑ते । आ । सु॒ऽवीर्ये॑ । आ । शंसे॑ । उ॒त । नृ॒णाम् ॥

    चक्रिः । यः । विश्वा । भुवना । अभि । ससहिः । चक्रिः । देवेषु । आ । दुवः ।
    आ । देवेषु । यतते । आ । सुऽवीर्ये । आ । शंसे । उत । नृणाम् ॥

    cákriḥ ǀ yáḥ ǀ víśvā ǀ bhúvanā ǀ abhí ǀ sasahíḥ ǀ cákriḥ ǀ devéṣu ǀ ā́ ǀ dúvaḥ ǀ
    ā́ ǀ devéṣu ǀ yátate ǀ ā́ ǀ su-vī́rye ǀ ā́ ǀ śáṃse ǀ utá ǀ nṛṇā́m ǁ

    cakriḥ ǀ yaḥ ǀ viśvā ǀ bhuvanā ǀ abhi ǀ sasahiḥ ǀ cakriḥ ǀ deveṣu ǀ ā ǀ duvaḥ ǀ
    ā ǀ deveṣu ǀ yatate ǀ ā ǀ su-vīrye ǀ ā ǀ śaṃse ǀ uta ǀ nṛṇām ǁ

    3.16.4 Aṣṭaka 3.1.16.4Anuvāka 3.2.25

  5. Ṛk 5

    मा नो॑ अ॒ग्नेऽम॑तये॒ मावीर॑तायै रीरधः ।
    मागोता॑यै सहसस्पुत्र॒ मा नि॒देऽप॒ द्वेषां॒स्या कृ॑धि ॥

    मा नो अग्ने ऽमतये मावीरतायै रीरधः |
    मागोतायै सहसस् पुत्र मा निदे ऽप द्वेषांस्य् आ कृधि ||

    mā́ no agné’mataye mā́vī́ratāyai rīradhaḥ ǀ
    mā́gótāyai sahasasputra mā́ nidé’pa dvéṣāṃsyā́ kṛdhi ǁ

    mā no agne 'mataye māvīratāyai rīradhaḥ |
    māgotāyai sahasas putra mā nide 'pa dveṣāṃsy ā kṛdhi ||

    मा । नः॒ । अ॒ग्ने॒ । अम॑तये । मा । अ॒वीर॑तायै । री॒र॒धः॒ ।
    मा । अ॒गोता॑यै । स॒ह॒सः॒ । पु॒त्र॒ । मा । नि॒दे । अप॑ । द्वेषां॑सि । आ । कृ॒धि॒ ॥

    मा । नः । अग्ने । अमतये । मा । अवीरतायै । रीरधः ।
    मा । अगोतायै । सहसः । पुत्र । मा । निदे । अप । द्वेषांसि । आ । कृधि ॥

    mā́ ǀ naḥ ǀ agne ǀ ámataye ǀ mā́ ǀ avī́ratāyai ǀ rīradhaḥ ǀ
    mā́ ǀ agótāyai ǀ sahasaḥ ǀ putra ǀ mā́ ǀ nidé ǀ ápa ǀ dvéṣāṃsi ǀ ā́ ǀ kṛdhi ǁ

    mā ǀ naḥ ǀ agne ǀ amataye ǀ mā ǀ avīratāyai ǀ rīradhaḥ ǀ
    mā ǀ agotāyai ǀ sahasaḥ ǀ putra ǀ mā ǀ nide ǀ apa ǀ dveṣāṃsi ǀ ā ǀ kṛdhi ǁ

    3.16.5 Aṣṭaka 3.1.16.5Anuvāka 3.2.26

  6. Ṛk 6

    श॒ग्धि वाज॑स्य सुभग प्र॒जाव॒तोऽग्ने॑ बृह॒तो अ॑ध्व॒रे ।
    सं रा॒या भूय॑सा सृज मयो॒भुना॒ तुवि॑द्युम्न॒ यश॑स्वता ॥

    शग्धि वाजस्य सुभग प्रजावतो ऽग्ने बृहतो अध्वरे |
    सं राया भूयसा सृज मयोभुना तुविद्युम्न यशस्वता ||

    śagdhí vā́jasya subhaga prajā́vató’gne bṛható adhvaré ǀ
    sám rāyā́ bhū́yasā sṛja mayobhúnā túvidyumna yáśasvatā ǁ

    śagdhi vājasya subhaga prajāvato 'gne bṛhato adhvare |
    saṃ rāyā bhūyasā sṛja mayobhunā tuvidyumna yaśasvatā ||

    श॒ग्धि । वाज॑स्य । सु॒ऽभ॒ग॒ । प्र॒जाऽव॑तः । अग्ने॑ । बृ॒ह॒तः । अ॒ध्व॒रे ।
    सम् । रा॒या । भूय॑सा । सृ॒ज॒ । म॒यः॒ऽभुना॑ । तुवि॑ऽद्युम्न । यश॑स्वता ॥

    शग्धि । वाजस्य । सुऽभग । प्रजाऽवतः । अग्ने । बृहतः । अध्वरे ।
    सम् । राया । भूयसा । सृज । मयःऽभुना । तुविऽद्युम्न । यशस्वता ॥

    śagdhí ǀ vā́jasya ǀ su-bhaga ǀ prajā́-vataḥ ǀ ágne ǀ bṛhatáḥ ǀ adhvaré ǀ
    sám ǀ rāyā́ ǀ bhū́yasā ǀ sṛja ǀ mayaḥ-bhúnā ǀ túvi-dyumna ǀ yáśasvatā ǁ

    śagdhi ǀ vājasya ǀ su-bhaga ǀ prajā-vataḥ ǀ agne ǀ bṛhataḥ ǀ adhvare ǀ
    sam ǀ rāyā ǀ bhūyasā ǀ sṛja ǀ mayaḥ-bhunā ǀ tuvi-dyumna ǀ yaśasvatā ǁ

    3.16.6 Aṣṭaka 3.1.16.6Anuvāka 3.2.27

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 3.16 · Agni

Interpretations

Sri Aurobindo

Ṛk 1

This is the Fire that is lord of the hero-energy and the great felicity, lord of the wealth of the shining herds, and of good progeny, who has power for the slaying of the coverers. (190)

Ṛk 2

O gods, O life-powers, you cleave to this Fire of increase, in whom are the treasures that make our happiness to grow. Through all the days they have destroyed the enemies, the evil-thoughted who attack us in our battles. (190)

Ṛk 3

So do thou, O bounteous Fire, with thy many lights bestow on us the greatest and griefless wealth, full of the hero strength, of progeny and of force. (191)

Ṛk 4

He who puts forth his force and is the doer in all the worlds, he who is the doer of works in the gods, labours in the gods and in all mights and in the self-expression of men. (191)

Ṛk 5

O Fire, deliver us not to unconsciousness, nor to the lack of the strength of the hero, nor to the absence of the Light,44nor to the bondage,45 O son of force, put away from us the hostile powers. (191)

Ṛk 6

O felicitous Fire, have power in the pilgrim-rite for the fruitful plenitude, for the Vast; O thou of the many lights, join us to the large and glorious riches that create the Bliss. (191)