Devatā देवता

Agni Vaiśvānara

Ṛṣi ऋषि

Viśvāmitra Gāthina

Chandas छन्दस्

Jagatī

1. Ṛk 1

   वै॒श्वा॒न॒राय॑ धि॒षणा॑मृता॒वृधे॑ घृ॒तं न पू॒तम॒ग्नये॑ जनामसि ।
   द्वि॒ता होता॑रं॒ मनु॑षश्च वा॒घतो॑ धि॒या रथं॒ न कुलि॑शः॒ समृ॑ण्वति ॥

   वैश्वानराय धिषणाम् ऋतावृधे घृतं न पूतम् अग्नये जनामसि |
   द्विता होतारम् मनुषश् च वाघतो धिया रथं न कुलिशः सम् ऋण्वति ||

   vaiśvānarā́ya dhiṣáṇāmṛtāvṛ́dhe ghṛtám ná pūtámagnáye janāmasi ǀ
   dvitā́ hótāram mánuṣaśca vāgháto dhiyā́ rátham ná kúliśaḥ sámṛṇvati ǁ

   vaiśvānarāya dhiṣaṇām ṛtāvṛdhe ghṛtaṃ na pūtam agnaye janāmasi |
   dvitā hotāram manuṣaś ca vāghato dhiyā rathaṃ na kuliśaḥ sam ṛṇvati ||

   वै॒श्वा॒न॒राय॑ । धि॒षणा॑म् । ऋ॒त॒ऽवृधे॑ । घृ॒तम् । न । पू॒तम् । अ॒ग्नये॑ । ज॒ना॒म॒सि॒ ।
   द्वि॒ता । होता॑रम् । मनु॑षः । च॒ । वा॒घतः॑ । धि॒या । रथ॑म् । न । कुलि॑शः । सम् । ऋ॒ण्व॒ति॒ ॥

   वैश्वानराय । धिषणाम् । ऋतऽवृधे । घृतम् । न । पूतम् । अग्नये । जनामसि ।
   द्विता । होतारम् । मनुषः । च । वाघतः । धिया । रथम् । न । कुलिशः । सम् । ऋण्वति ॥

   vaiśvānarā́ya ǀ dhiṣáṇām ǀ ṛta-vṛ́dhe ǀ ghṛtám ǀ ná ǀ pūtám ǀ agnáye ǀ janāmasi ǀ
   dvitā́ ǀ hótāram ǀ mánuṣaḥ ǀ ca ǀ vāghátaḥ ǀ dhiyā́ ǀ rátham ǀ ná ǀ kúliśaḥ ǀ sám ǀ ṛṇvati ǁ

   vaiśvānarāya ǀ dhiṣaṇām ǀ ṛta-vṛdhe ǀ ghṛtam ǀ na ǀ pūtam ǀ agnaye ǀ janāmasi ǀ
   dvitā ǀ hotāram ǀ manuṣaḥ ǀ ca ǀ vāghataḥ ǀ dhiyā ǀ ratham ǀ na ǀ kuliśaḥ ǀ sam ǀ ṛṇvati ǁ

   3.2.1 Aṣṭaka 2.8.17.1Anuvāka 3.1.24Interpretations

2. Ṛk 2

   स रो॑चयज्ज॒नुषा॒ रोद॑सी उ॒भे स मा॒त्रोर॑भवत्पु॒त्र ईड्यः॑ ।
   ह॒व्य॒वाळ॒ग्निर॒जर॒श्चनो॑हितो दू॒ळभो॑ वि॒शामति॑थिर्वि॒भाव॑सुः ॥

   स रोचयज् जनुषा रोदसी उभे स मात्रोर् अभवत् पुत्र ईड्यः |
   हव्यवाऌ अग्निर् अजरश् चनोहितो दूऌअभो विशाम् अतिथिर् विभावसुः ||

   sá rocayajjanúṣā ródasī ubhé sá mātrórabhavatputrá ī́ḍyaḥ ǀ
   havyavā́ḷagnírajáraścánohito dūḷábho viśā́mátithirvibhā́vasuḥ ǁ

   sa rocayaj januṣā rodasī ubhe sa mātror abhavat putra īḍyaḥ |
   havyavāḷ agnir ajaraś canohito dūḷabho viśām atithir vibhāvasuḥ ||

   सः । रो॒च॒य॒त् । ज॒नुषा॑ । रोद॑सी॒ इति॑ । उ॒भे इति॑ । सः । मा॒त्रोः । अ॒भ॒व॒त् । पु॒त्रः । ईड्यः॑ ।
   ह॒व्य॒ऽवाट् । अ॒ग्निः । अ॒जरः॑ । चनः॑ऽहितः । दुः॒ऽदभः॑ । वि॒शाम् । अति॑थिः । वि॒भाऽव॑सुः ॥

   सः । रोचयत् । जनुषा । रोदसी इति । उभे इति । सः । मात्रोः । अभवत् । पुत्रः । ईड्यः ।
   हव्यऽवाट् । अग्निः । अजरः । चनःऽहितः । दुःऽदभः । विशाम् । अतिथिः । विभाऽवसुः ॥

   sáḥ ǀ rocayat ǀ janúṣā ǀ ródasī íti ǀ ubhé íti ǀ sáḥ ǀ mātróḥ ǀ abhavat ǀ putráḥ ǀ ī́ḍyaḥ ǀ
   havya-vā́ṭ ǀ agníḥ ǀ ajáraḥ ǀ cánaḥ-hitaḥ ǀ duḥ-dábhaḥ ǀ viśā́m ǀ átithiḥ ǀ vibhā́-vasuḥ ǁ

   saḥ ǀ rocayat ǀ januṣā ǀ rodasī iti ǀ ubhe iti ǀ saḥ ǀ mātroḥ ǀ abhavat ǀ putraḥ ǀ īḍyaḥ ǀ
   havya-vāṭ ǀ agniḥ ǀ ajaraḥ ǀ canaḥ-hitaḥ ǀ duḥ-dabhaḥ ǀ viśām ǀ atithiḥ ǀ vibhā-vasuḥ ǁ

   3.2.2 Aṣṭaka 2.8.17.2Anuvāka 3.1.25Interpretations

3. Ṛk 3

   क्रत्वा॒ दक्ष॑स्य॒ तरु॑षो॒ विध॑र्मणि दे॒वासो॑ अ॒ग्निं ज॑नयंत॒ चित्ति॑भिः ।
   रु॒रु॒चा॒नं भा॒नुना॒ ज्योति॑षा म॒हामत्यं॒ न वाजं॑ सनि॒ष्यन्नुप॑ ब्रुवे ॥

   क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः |
   रुरुचानम् भानुना ज्योतिषा महाम् अत्यं न वाजं सनिष्यन्न् उप ब्रुवे ||

   krátvā dákṣasya táruṣo vídharmaṇi devā́so agním janayanta cíttibhiḥ ǀ
   rurucānám bhānúnā jyótiṣā mahā́mátyam ná vā́jam saniṣyánnúpa bruve ǁ

   kratvā dakṣasya taruṣo vidharmaṇi devāso agniṃ janayanta cittibhiḥ |
   rurucānam bhānunā jyotiṣā mahām atyaṃ na vājaṃ saniṣyann upa bruve ||

   क्रत्वा॑ । दक्ष॑स्य । तरु॑षः । विऽध॑र्मणि । दे॒वासः॑ । अ॒ग्निम् । ज॒न॒य॒न्त॒ । चित्ति॑ऽभिः ।
   रु॒रु॒चा॒नम् । भा॒नुना॑ । ज्योति॑षा । म॒हाम् । अत्य॑म् । न । वाज॑म् । स॒नि॒ष्यन् । उप॑ । ब्रु॒वे॒ ॥

   क्रत्वा । दक्षस्य । तरुषः । विऽधर्मणि । देवासः । अग्निम् । जनयन्त । चित्तिऽभिः ।
   रुरुचानम् । भानुना । ज्योतिषा । महाम् । अत्यम् । न । वाजम् । सनिष्यन् । उप । ब्रुवे ॥

   krátvā ǀ dákṣasya ǀ táruṣaḥ ǀ ví-dharmaṇi ǀ devā́saḥ ǀ agním ǀ janayanta ǀ cítti-bhiḥ ǀ
   rurucānám ǀ bhānúnā ǀ jyótiṣā ǀ mahā́m ǀ átyam ǀ ná ǀ vā́jam ǀ saniṣyán ǀ úpa ǀ bruve ǁ

   kratvā ǀ dakṣasya ǀ taruṣaḥ ǀ vi-dharmaṇi ǀ devāsaḥ ǀ agnim ǀ janayanta ǀ citti-bhiḥ ǀ
   rurucānam ǀ bhānunā ǀ jyotiṣā ǀ mahām ǀ atyam ǀ na ǀ vājam ǀ saniṣyan ǀ upa ǀ bruve ǁ

   3.2.3 Aṣṭaka 2.8.17.3Anuvāka 3.1.26Interpretations

4. Ṛk 4

   आ मं॒द्रस्य॑ सनि॒ष्यंतो॒ वरे॑ण्यं वृणी॒महे॒ अह्र॑यं॒ वाज॑मृ॒ग्मियं॑ ।
   रा॒तिं भृगू॑णामु॒शिजं॑ क॒विक्र॑तुम॒ग्निं राजं॑तं दि॒व्येन॑ शो॒चिषा॑ ॥

   आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरेण्यं वृणीमहे अह्रयं वाजम् ऋग्मियम् |
   रातिम् भृगूणाम् उशिजं कविक्रतुम् अग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिषा ||

   ā́ mandrásya saniṣyánto váreṇyam vṛṇīmáhe áhrayam vā́jamṛgmíyam ǀ
   rātím bhṛ́gūṇāmuśíjam kavíkratumagním rā́jantam divyéna śocíṣā ǁ

   ā mandrasya saniṣyanto vareṇyaṃ vṛṇīmahe ahrayaṃ vājam ṛgmiyam |
   rātim bhṛgūṇām uśijaṃ kavikratum agniṃ rājantaṃ divyena śociṣā ||

   आ । म॒न्द्रस्य॑ । स॒नि॒ष्यन्तः॑ । वरे॑ण्यम् । वृ॒णी॒महे॑ । अह्र॑यम् । वाज॑म् । ऋ॒ग्मिय॑म् ।
   रा॒तिम् । भृगू॑णाम् । उ॒शिज॑म् । क॒विऽक्र॑तुम् । अ॒ग्निम् । राज॑न्तम् । दि॒व्येन॑ । शो॒चिषा॑ ॥

   आ । मन्द्रस्य । सनिष्यन्तः । वरेण्यम् । वृणीमहे । अह्रयम् । वाजम् । ऋग्मियम् ।
   रातिम् । भृगूणाम् । उशिजम् । कविऽक्रतुम् । अग्निम् । राजन्तम् । दिव्येन । शोचिषा ॥

   ā́ ǀ mandrásya ǀ saniṣyántaḥ ǀ váreṇyam ǀ vṛṇīmáhe ǀ áhrayam ǀ vā́jam ǀ ṛgmíyam ǀ
   rātím ǀ bhṛ́gūṇām ǀ uśíjam ǀ kaví-kratum ǀ agním ǀ rā́jantam ǀ divyéna ǀ śocíṣā ǁ

   ā ǀ mandrasya ǀ saniṣyantaḥ ǀ vareṇyam ǀ vṛṇīmahe ǀ ahrayam ǀ vājam ǀ ṛgmiyam ǀ
   rātim ǀ bhṛgūṇām ǀ uśijam ǀ kavi-kratum ǀ agnim ǀ rājantam ǀ divyena ǀ śociṣā ǁ

   3.2.4 Aṣṭaka 2.8.17.4Anuvāka 3.1.27Interpretations

5. Ṛk 5

   अ॒ग्निं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॒ वाज॑श्रवसमि॒ह वृ॒क्तब॑र्हिषः ।
   य॒तस्रु॑चः सु॒रुचं॑ वि॒श्वदे॑व्यं रु॒द्रं य॒ज्ञानां॒ साध॑दिष्टिम॒पसां॑ ॥

   अग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना वाजश्रवसम् इह वृक्तबर्हिषः |
   यतस्रुचः सुरुचं विश्वदेव्यं रुद्रं यज्ञानां साधदिष्टिम् अपसाम् ||

   agním sumnā́ya dadhire puró jánā vā́jaśravasamihá vṛktábarhiṣaḥ ǀ
   yatásrucaḥ surúcam viśvádevyam rudrám yajñā́nām sā́dhadiṣṭimapásām ǁ

   agniṃ sumnāya dadhire puro janā vājaśravasam iha vṛktabarhiṣaḥ |
   yatasrucaḥ surucaṃ viśvadevyaṃ rudraṃ yajñānāṃ sādhadiṣṭim apasām ||

   अ॒ग्निम् । सु॒म्नाय॑ । द॒धि॒रे॒ । पु॒रः । जनाः॑ । वाज॑ऽश्रवसम् । इ॒ह । वृ॒क्तऽब॑र्हिषः ।
   य॒तऽस्रु॑चः । सु॒ऽरुच॑म् । वि॒श्वऽदे॑व्यम् । रु॒द्रम् । य॒ज्ञाना॑म् । साध॑त्ऽइष्टिम् । अ॒पसा॑म् ॥

   अग्निम् । सुम्नाय । दधिरे । पुरः । जनाः । वाजऽश्रवसम् । इह । वृक्तऽबर्हिषः ।
   यतऽस्रुचः । सुऽरुचम् । विश्वऽदेव्यम् । रुद्रम् । यज्ञानाम् । साधत्ऽइष्टिम् । अपसाम् ॥

   agním ǀ sumnā́ya ǀ dadhire ǀ puráḥ ǀ jánāḥ ǀ vā́ja-śravasam ǀ ihá ǀ vṛktá-barhiṣaḥ ǀ
   yatá-srucaḥ ǀ su-rúcam ǀ viśvá-devyam ǀ rudrám ǀ yajñā́nām ǀ sā́dhat-iṣṭim ǀ apásām ǁ

   agnim ǀ sumnāya ǀ dadhire ǀ puraḥ ǀ janāḥ ǀ vāja-śravasam ǀ iha ǀ vṛkta-barhiṣaḥ ǀ
   yata-srucaḥ ǀ su-rucam ǀ viśva-devyam ǀ rudram ǀ yajñānām ǀ sādhat-iṣṭim ǀ apasām ǁ

   3.2.5 Aṣṭaka 2.8.17.5Anuvāka 3.1.28Interpretations

6. Ṛk 6

   पाव॑कशोचे॒ तव॒ हि क्षयं॒ परि॒ होत॑र्य॒ज्ञेषु॑ वृ॒क्तब॑र्हिषो॒ नरः॑ ।
   अग्ने॒ दुव॑ इ॒च्छमा॑नास॒ आप्य॒मुपा॑सते॒ द्रवि॑णं धेहि॒ तेभ्यः॑ ॥

   पावकशोचे तव हि क्षयम् परि होतर् यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः |
   अग्ने दुव इच्छमानास आप्यम् उपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ||

   pā́vakaśoce táva hí kṣáyam pári hótaryajñéṣu vṛktábarhiṣo náraḥ ǀ
   ágne dúva icchámānāsa ā́pyamúpāsate dráviṇam dhehi tébhyaḥ ǁ

   pāvakaśoce tava hi kṣayam pari hotar yajñeṣu vṛktabarhiṣo naraḥ |
   agne duva icchamānāsa āpyam upāsate draviṇaṃ dhehi tebhyaḥ ||

   पाव॑कऽशोचे । तव॑ । हि । क्षय॑म् । परि॑ । होतः॑ । य॒ज्ञेषु॑ । वृ॒क्तऽब॑र्हिषः । नरः॑ ।
   अग्ने॑ । दुवः॑ । इ॒च्छमा॑नासः । आप्य॑म् । उप॑ । आ॒स॒ते॒ । द्रवि॑णम् । धे॒हि॒ । तेभ्यः॑ ॥

   पावकऽशोचे । तव । हि । क्षयम् । परि । होतः । यज्ञेषु । वृक्तऽबर्हिषः । नरः ।
   अग्ने । दुवः । इच्छमानासः । आप्यम् । उप । आसते । द्रविणम् । धेहि । तेभ्यः ॥

   pā́vaka-śoce ǀ táva ǀ hí ǀ kṣáyam ǀ pári ǀ hótaḥ ǀ yajñéṣu ǀ vṛktá-barhiṣaḥ ǀ náraḥ ǀ
   ágne ǀ dúvaḥ ǀ icchámānāsaḥ ǀ ā́pyam ǀ úpa ǀ āsate ǀ dráviṇam ǀ dhehi ǀ tébhyaḥ ǁ

   pāvaka-śoce ǀ tava ǀ hi ǀ kṣayam ǀ pari ǀ hotaḥ ǀ yajñeṣu ǀ vṛkta-barhiṣaḥ ǀ naraḥ ǀ
   agne ǀ duvaḥ ǀ icchamānāsaḥ ǀ āpyam ǀ upa ǀ āsate ǀ draviṇam ǀ dhehi ǀ tebhyaḥ ǁ

   3.2.6 Aṣṭaka 2.8.18.1Anuvāka 3.1.29Interpretations

7. Ṛk 7

   आ रोद॑सी अपृण॒दा स्व॑र्म॒हज्जा॒तं यदे॑नम॒पसो॒ अधा॑रयन् ।
   सो अ॑ध्व॒राय॒ परि॑ णीयते क॒विरत्यो॒ न वाज॑सातये॒ चनो॑हितः ॥

   आ रोदसी अपृणद् आ स्वर् महज् जातं यद् एनम् अपसो अधारयन् |
   सो अध्वराय परि णीयते कविर् अत्यो न वाजसातये चनोहितः ||

   ā́ ródasī apṛṇadā́ svármahájjātám yádenamapáso ádhārayan ǀ
   só adhvarā́ya pári ṇīyate kavírátyo ná vā́jasātaye cánohitaḥ ǁ

   ā rodasī apṛṇad ā svar mahaj jātaṃ yad enam apaso adhārayan |
   so adhvarāya pari ṇīyate kavir atyo na vājasātaye canohitaḥ ||

   आ । रोद॑सी॒ इति॑ । अ॒पृ॒ण॒त् । आ । स्वः॑ । म॒हत् । जा॒तम् । यत् । ए॒न॒म् । अ॒पसः॑ । अधा॑रयन् ।
   सः । अ॒ध्व॒राय॑ । परि॑ । नी॒य॒ते॒ । क॒विः । अत्यः॑ । न । वाज॑ऽसातये । चनः॑ऽहितः ॥

   आ । रोदसी इति । अपृणत् । आ । स्वः । महत् । जातम् । यत् । एनम् । अपसः । अधारयन् ।
   सः । अध्वराय । परि । नीयते । कविः । अत्यः । न । वाजऽसातये । चनःऽहितः ॥

   ā́ ǀ ródasī íti ǀ apṛṇat ǀ ā́ ǀ sváḥ ǀ mahát ǀ jātám ǀ yát ǀ enam ǀ apásaḥ ǀ ádhārayan ǀ
   sáḥ ǀ adhvarā́ya ǀ pári ǀ nīyate ǀ kavíḥ ǀ átyaḥ ǀ ná ǀ vā́ja-sātaye ǀ cánaḥ-hitaḥ ǁ

   ā ǀ rodasī iti ǀ apṛṇat ǀ ā ǀ svaḥ ǀ mahat ǀ jātam ǀ yat ǀ enam ǀ apasaḥ ǀ adhārayan ǀ
   saḥ ǀ adhvarāya ǀ pari ǀ nīyate ǀ kaviḥ ǀ atyaḥ ǀ na ǀ vāja-sātaye ǀ canaḥ-hitaḥ ǁ

   3.2.7 Aṣṭaka 2.8.18.2Anuvāka 3.1.30Interpretations

8. Ṛk 8

   न॒म॒स्यत॑ ह॒व्यदा॑तिं स्वध्व॒रं दु॑व॒स्यत॒ दम्यं॑ जा॒तवे॑दसं ।
   र॒थीर्ऋ॒तस्य॑ बृह॒तो विच॑र्षणिर॒ग्निर्दे॒वाना॑मभवत्पु॒रोहि॑तः ॥

   नमस्यत हव्यदातिं स्वध्वरं दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् |
   रथीर् ऋतस्य बृहतो विचर्षणिर् अग्निर् देवानाम् अभवत् पुरोहितः ||

   namasyáta havyádātim svadhvarám duvasyáta dámyam jātávedasam ǀ
   rathī́rṛtásya bṛható vícarṣaṇiragnírdevā́nāmabhavatpuróhitaḥ ǁ

   namasyata havyadātiṃ svadhvaraṃ duvasyata damyaṃ jātavedasam |
   rathīr ṛtasya bṛhato vicarṣaṇir agnir devānām abhavat purohitaḥ ||

   न॒म॒स्यत॑ । ह॒व्यऽदा॑तिम् । सु॒ऽअ॒ध्व॒रम् । दु॒व॒स्यत॑ । दभ्य॑म् । जा॒तऽवे॑दसम् ।
   र॒थीः । ऋ॒तस्य॑ । बृ॒ह॒तः । विऽच॑र्षणिः । अ॒ग्निः । दे॒वाना॑म् । अ॒भ॒व॒त् । पु॒रःऽहि॑तः ॥

   नमस्यत । हव्यऽदातिम् । सुऽअध्वरम् । दुवस्यत । दभ्यम् । जातऽवेदसम् ।
   रथीः । ऋतस्य । बृहतः । विऽचर्षणिः । अग्निः । देवानाम् । अभवत् । पुरःऽहितः ॥

   namasyáta ǀ havyá-dātim ǀ su-adhvarám ǀ duvasyáta ǀ dábhyam ǀ jātá-vedasam ǀ
   rathī́ḥ ǀ ṛtásya ǀ bṛhatáḥ ǀ ví-carṣaṇiḥ ǀ agníḥ ǀ devā́nām ǀ abhavat ǀ puráḥ-hitaḥ ǁ

   namasyata ǀ havya-dātim ǀ su-adhvaram ǀ duvasyata ǀ dabhyam ǀ jāta-vedasam ǀ
   rathīḥ ǀ ṛtasya ǀ bṛhataḥ ǀ vi-carṣaṇiḥ ǀ agniḥ ǀ devānām ǀ abhavat ǀ puraḥ-hitaḥ ǁ

   3.2.8 Aṣṭaka 2.8.18.3Anuvāka 3.1.31Interpretations

9. Ṛk 9

   ति॒स्रो य॒ह्वस्य॑ स॒मिधः॒ परि॑ज्मनो॒ऽग्नेर॑पुनन्नु॒शिजो॒ अमृ॑त्यवः ।
   तासा॒मेका॒मद॑धु॒र्मर्त्ये॒ भुज॑मु लो॒कमु॒ द्वे उप॑ जा॒मिमी॑यतुः ॥

   तिस्रो यह्वस्य समिधः परिज्मनो ऽग्नेर् अपुनन्न् उशिजो अमृत्यवः |
   तासाम् एकाम् अदधुर् मर्त्ये भुजम् उ लोकम् उ द्वे उप जामिम् ईयतुः ||

   tisró yahvásya samídhaḥ párijmano’gnérapunannuśíjo ámṛtyavaḥ ǀ
   tā́sāmékāmádadhurmártye bhújamu lokámu dvé úpa jāmímīyatuḥ ǁ

   tisro yahvasya samidhaḥ parijmano 'gner apunann uśijo amṛtyavaḥ |
   tāsām ekām adadhur martye bhujam u lokam u dve upa jāmim īyatuḥ ||

   ति॒स्रः । य॒ह्वस्य॑ । स॒म्ऽइधः॑ । परि॑ऽज्मनः । अ॒ग्नेः । अ॒पु॒न॒न् । उ॒शिजः॑ । अमृ॑त्यवः ।
   तासा॑म् । एका॑म् । अद॑धुः । मर्त्ये॑ । भुज॑म् । ऊं॒ इति॑ । लो॒कम् । ऊं॒ इति॑ । द्वे इति॑ । उप॑ । जा॒मिम् । ई॒य॒तुः॒ ॥

   तिस्रः । यह्वस्य । सम्ऽइधः । परिऽज्मनः । अग्नेः । अपुनन् । उशिजः । अमृत्यवः ।
   तासाम् । एकाम् । अदधुः । मर्त्ये । भुजम् । ऊं इति । लोकम् । ऊं इति । द्वे इति । उप । जामिम् । ईयतुः ॥

   tisráḥ ǀ yahvásya ǀ sam-ídhaḥ ǀ pári-jmanaḥ ǀ agnéḥ ǀ apunan ǀ uśíjaḥ ǀ ámṛtyavaḥ ǀ
   tā́sām ǀ ékām ǀ ádadhuḥ ǀ mártye ǀ bhújam ǀ ūṃ íti ǀ lokám ǀ ūṃ íti ǀ dvé íti ǀ úpa ǀ jāmím ǀ īyatuḥ ǁ

   tisraḥ ǀ yahvasya ǀ sam-idhaḥ ǀ pari-jmanaḥ ǀ agneḥ ǀ apunan ǀ uśijaḥ ǀ amṛtyavaḥ ǀ
   tāsām ǀ ekām ǀ adadhuḥ ǀ martye ǀ bhujam ǀ ūṃ iti ǀ lokam ǀ ūṃ iti ǀ dve iti ǀ upa ǀ jāmim ǀ īyatuḥ ǁ

   3.2.9 Aṣṭaka 2.8.18.4Anuvāka 3.1.32Interpretations

10. Ṛk 10

    वि॒शां क॒विं वि॒श्पतिं॒ मानु॑षी॒रिषः॒ सं सी॑मकृण्व॒न्त्स्वधि॑तिं॒ न तेज॑से ।
    स उ॒द्वतो॑ नि॒वतो॑ याति॒ वेवि॑ष॒त्स गर्भ॑मे॒षु भुव॑नेषु दीधरत् ॥

    विशां कविं विश्पतिम् मानुषीर् इषः सं सीम् अकृण्वन् स्वधितिं न तेजसे |
    स उद्वतो निवतो याति वेविषत् स गर्भम् एषु भुवनेषु दीधरत् ||

    viśā́m kavím viśpátim mā́nuṣīríṣaḥ sám sīmakṛṇvantsvádhitim ná téjase ǀ
    sá udváto niváto yāti véviṣatsá gárbhameṣú bhúvaneṣu dīdharat ǁ

    viśāṃ kaviṃ viśpatim mānuṣīr iṣaḥ saṃ sīm akṛṇvan svadhitiṃ na tejase |
    sa udvato nivato yāti veviṣat sa garbham eṣu bhuvaneṣu dīdharat ||

    वि॒शाम् । क॒विम् । वि॒श्पति॑म् । मानु॑षीः । इषः॑ । सम् । सी॒म् । अ॒कृ॒ण्व॒न् । स्वऽधि॑तिम् । न । तेज॑से ।
    सः । उ॒त्ऽवतः॑ । नि॒ऽवतः॑ । या॒ति॒ । वेवि॑षत् । सः । गर्भ॑म् । ए॒षु । भुव॑नेषु । दी॒ध॒र॒त् ॥

    विशाम् । कविम् । विश्पतिम् । मानुषीः । इषः । सम् । सीम् । अकृण्वन् । स्वऽधितिम् । न । तेजसे ।
    सः । उत्ऽवतः । निऽवतः । याति । वेविषत् । सः । गर्भम् । एषु । भुवनेषु । दीधरत् ॥

    viśā́m ǀ kavím ǀ viśpátim ǀ mā́nuṣīḥ ǀ íṣaḥ ǀ sám ǀ sīm ǀ akṛṇvan ǀ svá-dhitim ǀ ná ǀ téjase ǀ
    sáḥ ǀ ut-vátaḥ ǀ ni-vátaḥ ǀ yāti ǀ véviṣat ǀ sáḥ ǀ gárbham ǀ eṣú ǀ bhúvaneṣu ǀ dīdharat ǁ

    viśām ǀ kavim ǀ viśpatim ǀ mānuṣīḥ ǀ iṣaḥ ǀ sam ǀ sīm ǀ akṛṇvan ǀ sva-dhitim ǀ na ǀ tejase ǀ
    saḥ ǀ ut-vataḥ ǀ ni-vataḥ ǀ yāti ǀ veviṣat ǀ saḥ ǀ garbham ǀ eṣu ǀ bhuvaneṣu ǀ dīdharat ǁ

    3.2.10 Aṣṭaka 2.8.18.5Anuvāka 3.1.33Interpretations

11. Ṛk 11

    स जि॑न्वते ज॒ठरे॑षु प्रजज्ञि॒वान्वृषा॑ चि॒त्रेषु॒ नान॑द॒न्न सिं॒हः ।
    वै॒श्वा॒न॒रः पृ॑थु॒पाजा॒ अम॑र्त्यो॒ वसु॒ रत्ना॒ दय॑मानो॒ वि दा॒शुषे॑ ॥

    स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान् वृषा चित्रेषु नानदन् न सिंहः |
    वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे ||

    sá jinvate jaṭháreṣu prajajñivā́nvṛ́ṣā citréṣu nā́nadanná siṃháḥ ǀ
    vaiśvānaráḥ pṛthupā́jā ámartyo vásu rátnā dáyamāno ví dāśúṣe ǁ

    sa jinvate jaṭhareṣu prajajñivān vṛṣā citreṣu nānadan na siṃhaḥ |
    vaiśvānaraḥ pṛthupājā amartyo vasu ratnā dayamāno vi dāśuṣe ||

    सः । जि॒न्व॒ते॒ । ज॒ठरे॑षु । प्र॒ज॒ज्ञि॒ऽवान् । वृषा॑ । चि॒त्रेषु॑ । नान॑दत् । न । सिं॒हः ।
    वै॒श्वा॒न॒रः । पृ॒थु॒ऽपाजाः॑ । अम॑र्त्यः । वसु॑ । रत्ना॑ । दय॑मानः । वि । दा॒शुषे॑ ॥

    सः । जिन्वते । जठरेषु । प्रजज्ञिऽवान् । वृषा । चित्रेषु । नानदत् । न । सिंहः ।
    वैश्वानरः । पृथुऽपाजाः । अमर्त्यः । वसु । रत्ना । दयमानः । वि । दाशुषे ॥

    sáḥ ǀ jinvate ǀ jaṭháreṣu ǀ prajajñi-vā́n ǀ vṛ́ṣā ǀ citréṣu ǀ nā́nadat ǀ ná ǀ siṃháḥ ǀ
    vaiśvānaráḥ ǀ pṛthu-pā́jāḥ ǀ ámartyaḥ ǀ vásu ǀ rátnā ǀ dáyamānaḥ ǀ ví ǀ dāśúṣe ǁ

    saḥ ǀ jinvate ǀ jaṭhareṣu ǀ prajajñi-vān ǀ vṛṣā ǀ citreṣu ǀ nānadat ǀ na ǀ siṃhaḥ ǀ
    vaiśvānaraḥ ǀ pṛthu-pājāḥ ǀ amartyaḥ ǀ vasu ǀ ratnā ǀ dayamānaḥ ǀ vi ǀ dāśuṣe ǁ

    3.2.11 Aṣṭaka 2.8.19.1Anuvāka 3.1.34Interpretations

12. Ṛk 12

    वै॒श्वा॒न॒रः प्र॒त्नथा॒ नाक॒मारु॑हद्दि॒वस्पृ॒ष्ठं भंद॑मानः सु॒मन्म॑भिः ।
    स पू॑र्व॒वज्ज॒नयं॑जं॒तवे॒ धनं॑ समा॒नमज्मं॒ पर्ये॑ति॒ जागृ॑विः ॥

    वैश्वानरः प्रत्नथा नाकम् आरुहद् दिवस् पृष्ठम् भन्दमानः सुमन्मभिः |
    स पूर्ववज् जनयञ् जन्तवे धनं समानम् अज्मम् पर्य् एति जागृविः ||

    vaiśvānaráḥ pratnáthā nā́kamā́ruhaddiváspṛṣṭhám bhándamānaḥ sumánmabhiḥ ǀ
    sá pūrvavájjanáyañjantáve dhánam samānámájmam páryeti jā́gṛviḥ ǁ

    vaiśvānaraḥ pratnathā nākam āruhad divas pṛṣṭham bhandamānaḥ sumanmabhiḥ |
    sa pūrvavaj janayañ jantave dhanaṃ samānam ajmam pary eti jāgṛviḥ ||

    वै॒श्वा॒न॒रः । प्र॒त्नऽथा॑ । नाक॑म् । आ । अ॒रु॒ह॒त् । दि॒वः । पृ॒ष्ठम् । भन्द॑मानः । सु॒मन्म॑ऽभिः ।
    सः । पू॒र्व॒ऽवत् । ज॒नय॑न् । ज॒न्तवे॑ । धन॑म् । स॒मा॒नम् । अज्म॑म् । परि॑ । ए॒ति॒ । जागृ॑विः ॥

    वैश्वानरः । प्रत्नऽथा । नाकम् । आ । अरुहत् । दिवः । पृष्ठम् । भन्दमानः । सुमन्मऽभिः ।
    सः । पूर्वऽवत् । जनयन् । जन्तवे । धनम् । समानम् । अज्मम् । परि । एति । जागृविः ॥

    vaiśvānaráḥ ǀ pratná-thā ǀ nā́kam ǀ ā́ ǀ aruhat ǀ diváḥ ǀ pṛṣṭhám ǀ bhándamānaḥ ǀ sumánma-bhiḥ ǀ
    sáḥ ǀ pūrva-vát ǀ janáyan ǀ jantáve ǀ dhánam ǀ samānám ǀ ájmam ǀ pári ǀ eti ǀ jā́gṛviḥ ǁ

    vaiśvānaraḥ ǀ pratna-thā ǀ nākam ǀ ā ǀ aruhat ǀ divaḥ ǀ pṛṣṭham ǀ bhandamānaḥ ǀ sumanma-bhiḥ ǀ
    saḥ ǀ pūrva-vat ǀ janayan ǀ jantave ǀ dhanam ǀ samānam ǀ ajmam ǀ pari ǀ eti ǀ jāgṛviḥ ǁ

    3.2.12 Aṣṭaka 2.8.19.2Anuvāka 3.1.35Interpretations

13. Ṛk 13

    ऋ॒तावा॑नं य॒ज्ञियं॒ विप्र॑मु॒क्थ्य१॒॑मा यं द॒धे मा॑त॒रिश्वा॑ दि॒वि क्षयं॑ ।
    तं चि॒त्रया॑मं॒ हरि॑केशमीमहे सुदी॒तिम॒ग्निं सु॑वि॒ताय॒ नव्य॑से ॥

    ऋतावानं यज्ञियं विप्रम् उक्थ्यम् आ यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् |
    तं चित्रयामं हरिकेशम् ईमहे सुदीतिम् अग्निं सुविताय नव्यसे ||

    ṛtā́vānam yajñíyam vípramukthyámā́ yám dadhé mātaríśvā diví kṣáyam ǀ
    tám citráyāmam hárikeśamīmahe sudītímagním suvitā́ya návyase ǁ

    ṛtāvānaṃ yajñiyaṃ vipram ukthyam ā yaṃ dadhe mātariśvā divi kṣayam |
    taṃ citrayāmaṃ harikeśam īmahe sudītim agniṃ suvitāya navyase ||

    ऋ॒तऽवा॑नम् । य॒ज्ञिय॑म् । विप्र॑म् । उ॒क्थ्य॑म् । आ । यम् । द॒धे । मा॒त॒रिश्वा॑ । दि॒वि । क्षय॑म् ।
    तम् । चि॒त्रऽया॑मम् । हरि॑ऽकेशम् । ई॒म॒हे॒ । सु॒ऽदी॒तिम् । अ॒ग्निम् । सु॒वि॒ताय॑ । नव्य॑से ॥

    ऋतऽवानम् । यज्ञियम् । विप्रम् । उक्थ्यम् । आ । यम् । दधे । मातरिश्वा । दिवि । क्षयम् ।
    तम् । चित्रऽयामम् । हरिऽकेशम् । ईमहे । सुऽदीतिम् । अग्निम् । सुविताय । नव्यसे ॥

    ṛtá-vānam ǀ yajñíyam ǀ vípram ǀ ukthyám ǀ ā́ ǀ yám ǀ dadhé ǀ mātaríśvā ǀ diví ǀ kṣáyam ǀ
    tám ǀ citrá-yāmam ǀ hári-keśam ǀ īmahe ǀ su-dītím ǀ agním ǀ suvitā́ya ǀ návyase ǁ

    ṛta-vānam ǀ yajñiyam ǀ vipram ǀ ukthyam ǀ ā ǀ yam ǀ dadhe ǀ mātariśvā ǀ divi ǀ kṣayam ǀ
    tam ǀ citra-yāmam ǀ hari-keśam ǀ īmahe ǀ su-dītim ǀ agnim ǀ suvitāya ǀ navyase ǁ

    3.2.13 Aṣṭaka 2.8.19.3Anuvāka 3.1.36Interpretations

14. Ṛk 14

    शुचिं॒ न याम॑न्निषि॒रं स्व॒र्दृशं॑ के॒तुं दि॒वो रो॑चन॒स्थामु॑ष॒र्बुधं॑ ।
    अ॒ग्निं मू॒र्धानं॑ दि॒वो अप्र॑तिष्कुतं॒ तमी॑महे॒ नम॑सा वा॒जिनं॑ बृ॒हत् ॥

    शुचिं न यामन्न् इषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थाम् उषर्बुधम् |
    अग्निम् मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तम् ईमहे नमसा वाजिनम् बृहत् ||

    śúcim ná yā́manniṣirám svardṛ́śam ketúm divó rocanasthā́muṣarbúdham ǀ
    agním mūrdhā́nam divó ápratiṣkutam támīmahe námasā vājínam bṛhát ǁ

    śuciṃ na yāmann iṣiraṃ svardṛśaṃ ketuṃ divo rocanasthām uṣarbudham |
    agnim mūrdhānaṃ divo apratiṣkutaṃ tam īmahe namasā vājinam bṛhat ||

    शुचि॑म् । न । याम॑न् । इ॒षि॒रम् । स्वः॒ऽदृश॑म् । के॒तुम् । दि॒वः । रो॒च॒न॒ऽस्थाम् । उ॒षः॒ऽबुध॑म् ।
    अ॒ग्निम् । मू॒र्धान॑म् । दि॒वः । अप्र॑तिऽस्कुतम् । तम् । ई॒म॒हे॒ । नम॑सा । वा॒जिन॑म् । बृ॒हत् ॥

    शुचिम् । न । यामन् । इषिरम् । स्वःऽदृशम् । केतुम् । दिवः । रोचनऽस्थाम् । उषःऽबुधम् ।
    अग्निम् । मूर्धानम् । दिवः । अप्रतिऽस्कुतम् । तम् । ईमहे । नमसा । वाजिनम् । बृहत् ॥

    śúcim ǀ ná ǀ yā́man ǀ iṣirám ǀ svaḥ-dṛ́śam ǀ ketúm ǀ diváḥ ǀ rocana-sthā́m ǀ uṣaḥ-búdham ǀ
    agním ǀ mūrdhā́nam ǀ diváḥ ǀ áprati-skutam ǀ tám ǀ īmahe ǀ námasā ǀ vājínam ǀ bṛhát ǁ

    śucim ǀ na ǀ yāman ǀ iṣiram ǀ svaḥ-dṛśam ǀ ketum ǀ divaḥ ǀ rocana-sthām ǀ uṣaḥ-budham ǀ
    agnim ǀ mūrdhānam ǀ divaḥ ǀ aprati-skutam ǀ tam ǀ īmahe ǀ namasā ǀ vājinam ǀ bṛhat ǁ

    3.2.14 Aṣṭaka 2.8.19.4Anuvāka 3.1.37Interpretations

15. Ṛk 15

    मं॒द्रं होता॑रं॒ शुचि॒मद्व॑याविनं॒ दमू॑नसमु॒क्थ्यं॑ वि॒श्वच॑र्षणिं ।
    रथं॒ न चि॒त्रं वपु॑षाय दर्श॒तं मनु॑र्हितं॒ सद॒मिद्रा॒य ई॑महे ॥

    मन्द्रं होतारं शुचिम् अद्वयाविनं दमूनसम् उक्थ्यं विश्वचर्षणिम् |
    रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतम् मनुर्हितं सदम् इद् राय ईमहे ||

    mandrám hótāram śúcimádvayāvinam dámūnasamukthyám viśvácarṣaṇim ǀ
    rátham ná citrám vápuṣāya darśatám mánurhitam sádamídrāyá īmahe ǁ

    mandraṃ hotāraṃ śucim advayāvinaṃ damūnasam ukthyaṃ viśvacarṣaṇim |
    rathaṃ na citraṃ vapuṣāya darśatam manurhitaṃ sadam id rāya īmahe ||

    म॒न्द्रम् । होता॑रम् । शुचि॑म् । अद्व॑याविनम् । दमू॑नसम् । उ॒क्थ्य॑म् । वि॒श्वऽच॑र्षणिम् ।
    रथ॑म् । न । चि॒त्रम् । वपु॑षाय । द॒र्श॒तम् । मनुः॑ऽहितम् । सद॑म् । इत् । रा॒यः । ई॒म॒हे॒ ॥

    मन्द्रम् । होतारम् । शुचिम् । अद्वयाविनम् । दमूनसम् । उक्थ्यम् । विश्वऽचर्षणिम् ।
    रथम् । न । चित्रम् । वपुषाय । दर्शतम् । मनुःऽहितम् । सदम् । इत् । रायः । ईमहे ॥

    mandrám ǀ hótāram ǀ śúcim ǀ ádvayāvinam ǀ dámūnasam ǀ ukthyám ǀ viśvá-carṣaṇim ǀ
    rátham ǀ ná ǀ citrám ǀ vápuṣāya ǀ darśatám ǀ mánuḥ-hitam ǀ sádam ǀ ít ǀ rāyáḥ ǀ īmahe ǁ

    mandram ǀ hotāram ǀ śucim ǀ advayāvinam ǀ damūnasam ǀ ukthyam ǀ viśva-carṣaṇim ǀ
    ratham ǀ na ǀ citram ǀ vapuṣāya ǀ darśatam ǀ manuḥ-hitam ǀ sadam ǀ it ǀ rāyaḥ ǀ īmahe ǁ

    3.2.15 Aṣṭaka 2.8.19.5Anuvāka 3.1.38Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.