Devatā देवता

Ṛbhus

Ṛṣi ऋषि

Vāmadeva Gautama

Chandas छन्दस्

Triṣṭubh

1. Ṛk 1

   इ॒होप॑ यात शवसो नपातः॒ सौध॑न्वना ऋभवो॒ माप॑ भूत ।
   अ॒स्मिन्हि वः॒ सव॑ने रत्न॒धेयं॒ गमं॒त्विंद्र॒मनु॑ वो॒ मदा॑सः ॥

   इहोप यात शवसो नपातः सौधन्वना ऋभवो माप भूत |
   अस्मिन् हि वः सवने रत्नधेयं गमन्त्व् इन्द्रम् अनु वो मदासः ||

   ihópa yāta śavaso napātaḥ sáudhanvanā ṛbhavo mā́pa bhūta ǀ
   asmínhí vaḥ sávane ratnadhéyam gámantvíndramánu vo mádāsaḥ ǁ

   ihopa yāta śavaso napātaḥ saudhanvanā ṛbhavo māpa bhūta |
   asmin hi vaḥ savane ratnadheyaṃ gamantv indram anu vo madāsaḥ ||

   इ॒ह । उप॑ । या॒त॒ । श॒व॒सः॒ । न॒पा॒तः॒ । सौध॑न्वनाः । ऋ॒भ॒वः॒ । मा । अप॑ । भू॒त॒ ।
   अ॒स्मिन् । हि । वः॒ । सव॑ने । र॒त्न॒ऽधेय॑म् । गम॑न्तु । इन्द्र॑म् । अनु॑ । वः॒ । मदा॑सः ॥

   इह । उप । यात । शवसः । नपातः । सौधन्वनाः । ऋभवः । मा । अप । भूत ।
   अस्मिन् । हि । वः । सवने । रत्नऽधेयम् । गमन्तु । इन्द्रम् । अनु । वः । मदासः ॥

   ihá ǀ úpa ǀ yāta ǀ śavasaḥ ǀ napātaḥ ǀ sáudhanvanāḥ ǀ ṛbhavaḥ ǀ mā́ ǀ ápa ǀ bhūta ǀ
   asmín ǀ hí ǀ vaḥ ǀ sávane ǀ ratna-dhéyam ǀ gámantu ǀ índram ǀ ánu ǀ vaḥ ǀ mádāsaḥ ǁ

   iha ǀ upa ǀ yāta ǀ śavasaḥ ǀ napātaḥ ǀ saudhanvanāḥ ǀ ṛbhavaḥ ǀ mā ǀ apa ǀ bhūta ǀ
   asmin ǀ hi ǀ vaḥ ǀ savane ǀ ratna-dheyam ǀ gamantu ǀ indram ǀ anu ǀ vaḥ ǀ madāsaḥ ǁ

   4.35.1 Aṣṭaka 3.7.5.1Anuvāka 4.4.23Interpretations

2. Ṛk 2

   आग॑न्नृभू॒णामि॒ह र॑त्न॒धेय॒मभू॒त्सोम॑स्य॒ सुषु॑तस्य पी॒तिः ।
   सु॒कृ॒त्यया॒ यत्स्व॑प॒स्यया॑ चँ॒ एकं॑ विच॒क्र च॑म॒सं च॑तु॒र्धा ॥

   आगन्न् ऋभूणाम् इह रत्नधेयम् अभूत् सोमस्य सुषुतस्य पीतिः |
   सुकृत्यया यत् स्वपस्यया चं एकं विचक्र चमसं चतुर्धा ||

   ā́gannṛbhūṇā́mihá ratnadhéyamábhūtsómasya súṣutasya pītíḥ ǀ
   sukṛtyáyā yátsvapasyáyā cam̐ ékam vicakrá camasám caturdhā́ ǁ

   āgann ṛbhūṇām iha ratnadheyam abhūt somasya suṣutasya pītiḥ |
   sukṛtyayā yat svapasyayā caṃ ekaṃ vicakra camasaṃ caturdhā ||

   आ । अ॒ग॒न् । ऋ॒भू॒णाम् । इ॒ह । र॒त्न॒ऽधेय॑म् । अभू॑त् । सोम॑स्य । सुऽसु॑तस्य । पी॒तिः ।
   सु॒ऽकृ॒त्यया॑ । यत् । सु॒ऽअ॒प॒स्यया॑ । च॒ । एक॑म् । वि॒ऽच॒क्र । च॒म॒सम् । च॒तुः॒ऽधा ॥

   आ । अगन् । ऋभूणाम् । इह । रत्नऽधेयम् । अभूत् । सोमस्य । सुऽसुतस्य । पीतिः ।
   सुऽकृत्यया । यत् । सुऽअपस्यया । च । एकम् । विऽचक्र । चमसम् । चतुःऽधा ॥

   ā́ ǀ agan ǀ ṛbhūṇā́m ǀ ihá ǀ ratna-dhéyam ǀ ábhūt ǀ sómasya ǀ sú-sutasya ǀ pītíḥ ǀ
   su-kṛtyáyā ǀ yát ǀ su-apasyáyā ǀ ca ǀ ékam ǀ vi-cakrá ǀ camasám ǀ catuḥ-dhā́ ǁ

   ā ǀ agan ǀ ṛbhūṇām ǀ iha ǀ ratna-dheyam ǀ abhūt ǀ somasya ǀ su-sutasya ǀ pītiḥ ǀ
   su-kṛtyayā ǀ yat ǀ su-apasyayā ǀ ca ǀ ekam ǀ vi-cakra ǀ camasam ǀ catuḥ-dhā ǁ

   4.35.2 Aṣṭaka 3.7.5.2Anuvāka 4.4.24Interpretations

3. Ṛk 3

   व्य॑कृणोत चम॒सं च॑तु॒र्धा सखे॒ वि शि॒क्षेत्य॑ब्रवीत ।
   अथै॑त वाजा अ॒मृत॑स्य॒ पंथां॑ ग॒णं दे॒वाना॑मृभवः सुहस्ताः ॥

   व्य् अकृणोत चमसं चतुर्धा सखे वि शिक्षेत्य् अब्रवीत |
   अथैत वाजा अमृतस्य पन्थां गणं देवानाम् ऋभवः सुहस्ताः ||

   vyákṛṇota camasám caturdhā́ sákhe ví śikṣétyabravīta ǀ
   áthaita vājā amṛ́tasya pánthām gaṇám devā́nāmṛbhavaḥ suhastāḥ ǁ

   vy akṛṇota camasaṃ caturdhā sakhe vi śikṣety abravīta |
   athaita vājā amṛtasya panthāṃ gaṇaṃ devānām ṛbhavaḥ suhastāḥ ||

   वि । अ॒कृ॒णो॒त॒ । च॒म॒सम् । च॒तुः॒ऽधा । सखे॑ । वि । शि॒क्ष॒ । इति॑ । अ॒ब्र॒वी॒त॒ ।
   अथ॑ । ऐ॒त॒ । वा॒जाः॒ । अ॒मृत॑स्य । पन्था॑म् । ग॒णम् । दे॒वाना॑म् । ऋ॒भ॒वः॒ । सु॒ऽह॒स्ताः॒ ॥

   वि । अकृणोत । चमसम् । चतुःऽधा । सखे । वि । शिक्ष । इति । अब्रवीत ।
   अथ । ऐत । वाजाः । अमृतस्य । पन्थाम् । गणम् । देवानाम् । ऋभवः । सुऽहस्ताः ॥

   ví ǀ akṛṇota ǀ camasám ǀ catuḥ-dhā́ ǀ sákhe ǀ ví ǀ śikṣa ǀ íti ǀ abravīta ǀ
   átha ǀ aita ǀ vājāḥ ǀ amṛ́tasya ǀ pánthām ǀ gaṇám ǀ devā́nām ǀ ṛbhavaḥ ǀ su-hastāḥ ǁ

   vi ǀ akṛṇota ǀ camasam ǀ catuḥ-dhā ǀ sakhe ǀ vi ǀ śikṣa ǀ iti ǀ abravīta ǀ
   atha ǀ aita ǀ vājāḥ ǀ amṛtasya ǀ panthām ǀ gaṇam ǀ devānām ǀ ṛbhavaḥ ǀ su-hastāḥ ǁ

   4.35.3 Aṣṭaka 3.7.5.3Anuvāka 4.4.25Interpretations

4. Ṛk 4

   कि॒म्मयः॑ स्विच्चम॒स ए॒ष आ॑स॒ यं काव्ये॑न च॒तुरो॑ विच॒क्र ।
   अथा॑ सुनुध्वं॒ सव॑नं॒ मदा॑य पा॒त ऋ॑भवो॒ मधु॑नः सो॒म्यस्य॑ ॥

   किम्मयः स्विच् चमस एष आस यं काव्येन चतुरो विचक्र |
   अथा सुनुध्वं सवनम् मदाय पात ऋभवो मधुनः सोम्यस्य ||

   kimmáyaḥ sviccamasá eṣá āsa yám kā́vyena catúro vicakrá ǀ
   áthā sunudhvam sávanam mádāya pātá ṛbhavo mádhunaḥ somyásya ǁ

   kimmayaḥ svic camasa eṣa āsa yaṃ kāvyena caturo vicakra |
   athā sunudhvaṃ savanam madāya pāta ṛbhavo madhunaḥ somyasya ||

   कि॒म्ऽमयः॑ । स्वि॒त् । च॒म॒सः । ए॒षः । आ॒स॒ । यम् । काव्ये॑न । च॒तुरः॑ । वि॒ऽच॒क्र ।
   अथ॑ । सु॒नु॒ध्व॒म् । सव॑नम् । मदा॑य । पा॒त । ऋ॒भ॒वः॒ । मधु॑नः । सो॒म्यस्य॑ ॥

   किम्ऽमयः । स्वित् । चमसः । एषः । आस । यम् । काव्येन । चतुरः । विऽचक्र ।
   अथ । सुनुध्वम् । सवनम् । मदाय । पात । ऋभवः । मधुनः । सोम्यस्य ॥

   kim-máyaḥ ǀ svit ǀ camasáḥ ǀ eṣáḥ ǀ āsa ǀ yám ǀ kā́vyena ǀ catúraḥ ǀ vi-cakrá ǀ
   átha ǀ sunudhvam ǀ sávanam ǀ mádāya ǀ pātá ǀ ṛbhavaḥ ǀ mádhunaḥ ǀ somyásya ǁ

   kim-mayaḥ ǀ svit ǀ camasaḥ ǀ eṣaḥ ǀ āsa ǀ yam ǀ kāvyena ǀ caturaḥ ǀ vi-cakra ǀ
   atha ǀ sunudhvam ǀ savanam ǀ madāya ǀ pāta ǀ ṛbhavaḥ ǀ madhunaḥ ǀ somyasya ǁ

   4.35.4 Aṣṭaka 3.7.5.4Anuvāka 4.4.26Interpretations

5. Ṛk 5

   शच्या॑कर्त पि॒तरा॒ युवा॑ना॒ शच्या॑कर्त चम॒सं दे॑व॒पानं॑ ।
   शच्या॒ हरी॒ धनु॑तरावतष्टेंद्र॒वाहा॑वृभवो वाजरत्नाः ॥

   शच्याकर्त पितरा युवाना शच्याकर्त चमसं देवपानम् |
   शच्या हरी धनुतराव् अतष्टेन्द्रवाहाव् ऋभवो वाजरत्नाः ||

   śácyākarta pitárā yúvānā śácyākarta camasám devapā́nam ǀ
   śácyā hárī dhánutarāvataṣṭendravā́hāvṛbhavo vājaratnāḥ ǁ

   śacyākarta pitarā yuvānā śacyākarta camasaṃ devapānam |
   śacyā harī dhanutarāv ataṣṭendravāhāv ṛbhavo vājaratnāḥ ||

   शच्या॑ । अ॒क॒र्त॒ । पि॒तरा॑ । युवा॑ना । शच्या॑ । अ॒क॒र्त॒ । च॒म॒सम् । दे॒व॒ऽपान॑म् ।
   शच्या॑ । हरी॒ इति॑ । धनु॑ऽतरौ । अ॒त॒ष्ट॒ । इ॒न्द्र॒ऽवाहौ॑ । ऋ॒भ॒वः॒ । वा॒ज॒ऽर॒त्नाः॒ ॥

   शच्या । अकर्त । पितरा । युवाना । शच्या । अकर्त । चमसम् । देवऽपानम् ।
   शच्या । हरी इति । धनुऽतरौ । अतष्ट । इन्द्रऽवाहौ । ऋभवः । वाजऽरत्नाः ॥

   śácyā ǀ akarta ǀ pitárā ǀ yúvānā ǀ śácyā ǀ akarta ǀ camasám ǀ deva-pā́nam ǀ
   śácyā ǀ hárī íti ǀ dhánu-tarau ǀ ataṣṭa ǀ indra-vā́hau ǀ ṛbhavaḥ ǀ vāja-ratnāḥ ǁ

   śacyā ǀ akarta ǀ pitarā ǀ yuvānā ǀ śacyā ǀ akarta ǀ camasam ǀ deva-pānam ǀ
   śacyā ǀ harī iti ǀ dhanu-tarau ǀ ataṣṭa ǀ indra-vāhau ǀ ṛbhavaḥ ǀ vāja-ratnāḥ ǁ

   4.35.5 Aṣṭaka 3.7.5.5Anuvāka 4.4.27Interpretations

6. Ṛk 6

   यो वः॑ सु॒नोत्य॑भिपि॒त्वे अह्नां॑ ती॒व्रं वा॑जासः॒ सव॑नं॒ मदा॑य ।
   तस्मै॑ र॒यिमृ॑भवः॒ सर्व॑वीर॒मा त॑क्षत वृषणो मंदसा॒नाः ॥

   यो वः सुनोत्य् अभिपित्वे अह्नां तीव्रं वाजासः सवनम् मदाय |
   तस्मै रयिम् ऋभवः सर्ववीरम् आ तक्षत वृषणो मन्दसानाः ||

   yó vaḥ sunótyabhipitvé áhnām tīvrám vājāsaḥ sávanam mádāya ǀ
   tásmai rayímṛbhavaḥ sárvavīramā́ takṣata vṛṣaṇo mandasānā́ḥ ǁ

   yo vaḥ sunoty abhipitve ahnāṃ tīvraṃ vājāsaḥ savanam madāya |
   tasmai rayim ṛbhavaḥ sarvavīram ā takṣata vṛṣaṇo mandasānāḥ ||

   यः । वः॒ । सु॒नोति॑ । अ॒भि॒ऽपि॒त्वे । अह्ना॑म् । ती॒व्रम् । वा॒जा॒सः॒ । सव॑नम् । मदा॑य ।
   तस्मै॑ । र॒यिम् । ऋ॒भ॒वः॒ । सर्व॑ऽवीरम् । आ । त॒क्ष॒त॒ । वृ॒ष॒णः॒ । म॒न्द॒सा॒नाः ॥

   यः । वः । सुनोति । अभिऽपित्वे । अह्नाम् । तीव्रम् । वाजासः । सवनम् । मदाय ।
   तस्मै । रयिम् । ऋभवः । सर्वऽवीरम् । आ । तक्षत । वृषणः । मन्दसानाः ॥

   yáḥ ǀ vaḥ ǀ sunóti ǀ abhi-pitvé ǀ áhnām ǀ tīvrám ǀ vājāsaḥ ǀ sávanam ǀ mádāya ǀ
   tásmai ǀ rayím ǀ ṛbhavaḥ ǀ sárva-vīram ǀ ā́ ǀ takṣata ǀ vṛṣaṇaḥ ǀ mandasānā́ḥ ǁ

   yaḥ ǀ vaḥ ǀ sunoti ǀ abhi-pitve ǀ ahnām ǀ tīvram ǀ vājāsaḥ ǀ savanam ǀ madāya ǀ
   tasmai ǀ rayim ǀ ṛbhavaḥ ǀ sarva-vīram ǀ ā ǀ takṣata ǀ vṛṣaṇaḥ ǀ mandasānāḥ ǁ

   4.35.6 Aṣṭaka 3.7.6.1Anuvāka 4.4.28Interpretations

7. Ṛk 7

   प्रा॒तः सु॒तम॑पिबो हर्यश्व॒ माध्यं॑दिनं॒ सव॑नं॒ केव॑लं ते ।
   समृ॒भुभिः॑ पिबस्व रत्न॒धेभिः॒ सखीँ॒र्याँ इं॑द्र चकृ॒षे सु॑कृ॒त्या ॥

   प्रातः सुतम् अपिबो हर्यश्व माध्यन्दिनं सवनं केवलं ते |
   सम् ऋभुभिः पिबस्व रत्नधेभिः सखींर् यां इन्द्र चकृषे सुकृत्या ||

   prātáḥ sutámapibo haryaśva mā́dhyaṃdinam sávanam kévalam te ǀ
   sámṛbhúbhiḥ pibasva ratnadhébhiḥ sákhīm̐ryā́m̐ indra cakṛṣé sukṛtyā́ ǁ

   prātaḥ sutam apibo haryaśva mādhyandinaṃ savanaṃ kevalaṃ te |
   sam ṛbhubhiḥ pibasva ratnadhebhiḥ sakhīṃr yāṃ indra cakṛṣe sukṛtyā ||

   प्रा॒तरिति॑ । सु॒तम् । अ॒पि॒बः॒ । ह॒रि॒ऽअ॒श्व॒ । माध्य॑न्दिनम् । सव॑नम् । केव॑लम् । ते॒ ।
   सम् । ऋ॒भुऽभिः॑ । पि॒ब॒स्व॒ । र॒त्न॒ऽधेभिः॑ । सखी॑न् । यान् । इ॒न्द्र॒ । च॒कृ॒षे । सु॒ऽकृ॒त्या ॥

   प्रातरिति । सुतम् । अपिबः । हरिऽअश्व । माध्यन्दिनम् । सवनम् । केवलम् । ते ।
   सम् । ऋभुऽभिः । पिबस्व । रत्नऽधेभिः । सखीन् । यान् । इन्द्र । चकृषे । सुऽकृत्या ॥

   prātáríti ǀ sutám ǀ apibaḥ ǀ hari-aśva ǀ mā́dhyandinam ǀ sávanam ǀ kévalam ǀ te ǀ
   sám ǀ ṛbhú-bhiḥ ǀ pibasva ǀ ratna-dhébhiḥ ǀ sákhīn ǀ yā́n ǀ indra ǀ cakṛṣé ǀ su-kṛtyā́ ǁ

   prātariti ǀ sutam ǀ apibaḥ ǀ hari-aśva ǀ mādhyandinam ǀ savanam ǀ kevalam ǀ te ǀ
   sam ǀ ṛbhu-bhiḥ ǀ pibasva ǀ ratna-dhebhiḥ ǀ sakhīn ǀ yān ǀ indra ǀ cakṛṣe ǀ su-kṛtyā ǁ

   4.35.7 Aṣṭaka 3.7.6.2Anuvāka 4.4.29Interpretations

8. Ṛk 8

   ये दे॒वासो॒ अभ॑वता सुकृ॒त्या श्ये॒ना इ॒वेदधि॑ दि॒वि नि॑षे॒द ।
   ते रत्नं॑ धात शवसो नपातः॒ सौध॑न्वना॒ अभ॑वता॒मृता॑सः ॥

   ये देवासो अभवता सुकृत्या श्येना इवेद् अधि दिवि निषेद |
   ते रत्नं धात शवसो नपातः सौधन्वना अभवतामृतासः ||

   yé devā́so ábhavatā sukṛtyā́ śyenā́ ivédádhi diví niṣedá ǀ
   té rátnam dhāta śavaso napātaḥ sáudhanvanā ábhavatāmṛ́tāsaḥ ǁ

   ye devāso abhavatā sukṛtyā śyenā ived adhi divi niṣeda |
   te ratnaṃ dhāta śavaso napātaḥ saudhanvanā abhavatāmṛtāsaḥ ||

   ये । दे॒वासः॑ । अभ॑वत । सु॒ऽकृ॒त्या । श्ये॒नाःऽइ॑व । इत् । अधि॑ । दि॒वि । नि॒ऽसे॒द ।
   ते । रत्न॑म् । धा॒त॒ । श॒व॒सः॒ । न॒पा॒तः॒ । सौध॑न्वनाः । अभ॑वत । अ॒मृता॑सः ॥

   ये । देवासः । अभवत । सुऽकृत्या । श्येनाःऽइव । इत् । अधि । दिवि । निऽसेद ।
   ते । रत्नम् । धात । शवसः । नपातः । सौधन्वनाः । अभवत । अमृतासः ॥

   yé ǀ devā́saḥ ǀ ábhavata ǀ su-kṛtyā́ ǀ śyenā́ḥ-iva ǀ ít ǀ ádhi ǀ diví ǀ ni-sedá ǀ
   té ǀ rátnam ǀ dhāta ǀ śavasaḥ ǀ napātaḥ ǀ sáudhanvanāḥ ǀ ábhavata ǀ amṛ́tāsaḥ ǁ

   ye ǀ devāsaḥ ǀ abhavata ǀ su-kṛtyā ǀ śyenāḥ-iva ǀ it ǀ adhi ǀ divi ǀ ni-seda ǀ
   te ǀ ratnam ǀ dhāta ǀ śavasaḥ ǀ napātaḥ ǀ saudhanvanāḥ ǀ abhavata ǀ amṛtāsaḥ ǁ

   4.35.8 Aṣṭaka 3.7.6.3Anuvāka 4.4.30Interpretations

9. Ṛk 9

   यत्तृ॒तीयं॒ सव॑नं रत्न॒धेय॒मकृ॑णुध्वं स्वप॒स्या सु॑हस्ताः ।
   तदृ॑भवः॒ परि॑षिक्तं व ए॒तत्सं मदे॑भिरिंद्रि॒येभिः॑ पिबध्वं ॥

   यत् तृतीयं सवनं रत्नधेयम् अकृणुध्वं स्वपस्या सुहस्ताः |
   तद् ऋभवः परिषिक्तं व एतत् सम् मदेभिर् इन्द्रियेभिः पिबध्वम् ||

   yáttṛtī́yam sávanam ratnadhéyamákṛṇudhvam svapasyā́ suhastāḥ ǀ
   tádṛbhavaḥ páriṣiktam va etátsám mádebhirindriyébhiḥ pibadhvam ǁ

   yat tṛtīyaṃ savanaṃ ratnadheyam akṛṇudhvaṃ svapasyā suhastāḥ |
   tad ṛbhavaḥ pariṣiktaṃ va etat sam madebhir indriyebhiḥ pibadhvam ||

   यत् । तृ॒तीय॑म् । सव॑नम् । र॒त्न॒ऽधेय॑म् । अकृ॑णुध्वम् । सु॒ऽअ॒प॒स्या । सु॒ऽह॒स्ताः॒ ।
   तत् । ऋ॒भ॒वः॒ । परि॑ऽसिक्तम् । वः॒ । ए॒तत् । सम् । मदे॑भिः । इ॒न्द्रि॒येभिः॑ । पि॒ब॒ध्व॒म् ॥

   यत् । तृतीयम् । सवनम् । रत्नऽधेयम् । अकृणुध्वम् । सुऽअपस्या । सुऽहस्ताः ।
   तत् । ऋभवः । परिऽसिक्तम् । वः । एतत् । सम् । मदेभिः । इन्द्रियेभिः । पिबध्वम् ॥

   yát ǀ tṛtī́yam ǀ sávanam ǀ ratna-dhéyam ǀ ákṛṇudhvam ǀ su-apasyā́ ǀ su-hastāḥ ǀ
   tát ǀ ṛbhavaḥ ǀ pári-siktam ǀ vaḥ ǀ etát ǀ sám ǀ mádebhiḥ ǀ indriyébhiḥ ǀ pibadhvam ǁ

   yat ǀ tṛtīyam ǀ savanam ǀ ratna-dheyam ǀ akṛṇudhvam ǀ su-apasyā ǀ su-hastāḥ ǀ
   tat ǀ ṛbhavaḥ ǀ pari-siktam ǀ vaḥ ǀ etat ǀ sam ǀ madebhiḥ ǀ indriyebhiḥ ǀ pibadhvam ǁ

   4.35.9 Aṣṭaka 3.7.6.4Anuvāka 4.4.31Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.