Devatā देवता

Agni

Ṛṣi ऋषि

Vāmadeva Gautama

Chandas छन्दस्

Triṣṭubh

1. Ṛk 1

   आ वो॒ राजा॑नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रं होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योः ।
   अ॒ग्निं पु॒रा त॑नयि॒त्नोर॒चित्ता॒द्धिर॑ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वं ॥

   आ वो राजानम् अध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः |
   अग्निम् पुरा तनयित्नोर् अचित्ताद् धिरण्यरूपम् अवसे कृणुध्वम् ||

   ā́ vo rā́jānamadhvarásya rudrám hótāram satyayájam ródasyoḥ ǀ
   agním purā́ tanayitnóracíttāddhíraṇyarūpamávase kṛṇudhvam ǁ

   ā vo rājānam adhvarasya rudraṃ hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoḥ |
   agnim purā tanayitnor acittād dhiraṇyarūpam avase kṛṇudhvam ||

   आ । वः॒ । राजा॑नम् । अ॒ध्व॒रस्य॑ । रु॒द्रम् । होता॑रम् । स॒त्य॒ऽयज॑म् । रोद॑स्योः ।
   अ॒ग्निम् । पु॒रा । त॒न॒यि॒त्नोः । अ॒चित्ता॑त् । हिर॑ण्यऽरूपम् । अव॑से । कृ॒णु॒ध्व॒म् ॥

   आ । वः । राजानम् । अध्वरस्य । रुद्रम् । होतारम् । सत्यऽयजम् । रोदस्योः ।
   अग्निम् । पुरा । तनयित्नोः । अचित्तात् । हिरण्यऽरूपम् । अवसे । कृणुध्वम् ॥

   ā́ ǀ vaḥ ǀ rā́jānam ǀ adhvarásya ǀ rudrám ǀ hótāram ǀ satya-yájam ǀ ródasyoḥ ǀ
   agním ǀ purā́ ǀ tanayitnóḥ ǀ acíttāt ǀ híraṇya-rūpam ǀ ávase ǀ kṛṇudhvam ǁ

   ā ǀ vaḥ ǀ rājānam ǀ adhvarasya ǀ rudram ǀ hotāram ǀ satya-yajam ǀ rodasyoḥ ǀ
   agnim ǀ purā ǀ tanayitnoḥ ǀ acittāt ǀ hiraṇya-rūpam ǀ avase ǀ kṛṇudhvam ǁ

   4.3.1 Aṣṭaka 3.4.20.1Anuvāka 4.1.41Interpretations

2. Ṛk 2

   अ॒यं योनि॑श्चकृ॒मा यं व॒यं ते॑ जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासाः॑ ।
   अ॒र्वा॒ची॒नः परि॑वीतो॒ नि षी॑दे॒मा उ॑ ते स्वपाक प्रती॒चीः ॥

   अयं योनिश् चकृमा यं वयं ते जायेव पत्य उशती सुवासाः |
   अर्वाचीनः परिवीतो नि षीदेमा उ ते स्वपाक प्रतीचीः ||

   ayám yóniścakṛmā́ yám vayám te jāyéva pátya uśatī́ suvā́sāḥ ǀ
   arvācīnáḥ párivīto ní ṣīdemā́ u te svapāka pratīcī́ḥ ǁ

   ayaṃ yoniś cakṛmā yaṃ vayaṃ te jāyeva patya uśatī suvāsāḥ |
   arvācīnaḥ parivīto ni ṣīdemā u te svapāka pratīcīḥ ||

   अ॒यम् । योनिः॑ । च॒कृ॒म । यम् । व॒यम् । ते॒ । जा॒याऽइ॑व । पत्ये॑ । उ॒श॒ती । सु॒ऽवासाः॑ ।
   अ॒र्वा॒ची॒नः । परि॑ऽवीतः । नि । सी॒द॒ । इ॒माः । ऊं॒ इति॑ । ते॒ । सु॒ऽअ॒पा॒क॒ । प्र॒ती॒चीः ॥

   अयम् । योनिः । चकृम । यम् । वयम् । ते । जायाऽइव । पत्ये । उशती । सुऽवासाः ।
   अर्वाचीनः । परिऽवीतः । नि । सीद । इमाः । ऊं इति । ते । सुऽअपाक । प्रतीचीः ॥

   ayám ǀ yóniḥ ǀ cakṛmá ǀ yám ǀ vayám ǀ te ǀ jāyā́-iva ǀ pátye ǀ uśatī́ ǀ su-vā́sāḥ ǀ
   arvācīnáḥ ǀ pári-vītaḥ ǀ ní ǀ sīda ǀ imā́ḥ ǀ ūṃ íti ǀ te ǀ su-apāka ǀ pratīcī́ḥ ǁ

   ayam ǀ yoniḥ ǀ cakṛma ǀ yam ǀ vayam ǀ te ǀ jāyā-iva ǀ patye ǀ uśatī ǀ su-vāsāḥ ǀ
   arvācīnaḥ ǀ pari-vītaḥ ǀ ni ǀ sīda ǀ imāḥ ǀ ūṃ iti ǀ te ǀ su-apāka ǀ pratīcīḥ ǁ

   4.3.2 Aṣṭaka 3.4.20.2Anuvāka 4.1.42Interpretations

3. Ṛk 3

   आ॒शृ॒ण्व॒ते अदृ॑पिताय॒ मन्म॑ नृ॒चक्ष॑से सुमृळी॒काय॑ वेधः ।
   दे॒वाय॑ श॒स्तिम॒मृता॑य शंस॒ ग्रावे॑व॒ सोता॑ मधु॒षुद्यमी॒ळे ॥

   आशृण्वते अदृपिताय मन्म नृचक्षसे सुमृऌईकाय वेधः |
   देवाय शस्तिम् अमृताय शंस ग्रावेव सोता मधुषुद् यम् ईळे ||

   āśṛṇvaté ádṛpitāya mánma nṛcákṣase sumṛḷīkā́ya vedhaḥ ǀ
   devā́ya śastímamṛ́tāya śaṃsa grā́veva sótā madhuṣúdyámīḷé ǁ

   āśṛṇvate adṛpitāya manma nṛcakṣase sumṛḷīkāya vedhaḥ |
   devāya śastim amṛtāya śaṃsa grāveva sotā madhuṣud yam īḷe ||

   आ॒शृ॒ण्व॒ते । अदृ॑पिताय । मन्म॑ । नृ॒ऽचक्ष॑से । सु॒ऽमृ॒ळी॒काय॑ । वे॒धः॒ ।
   दे॒वाय॑ । श॒स्तिम् । अ॒मृता॑य । शं॒स॒ । ग्रावा॑ऽइव । सोता॑ । म॒धु॒ऽसुत् । यम् । ई॒ळे ॥

   आशृण्वते । अदृपिताय । मन्म । नृऽचक्षसे । सुऽमृळीकाय । वेधः ।
   देवाय । शस्तिम् । अमृताय । शंस । ग्रावाऽइव । सोता । मधुऽसुत् । यम् । ईळे ॥

   āśṛṇvaté ǀ ádṛpitāya ǀ mánma ǀ nṛ-cákṣase ǀ su-mṛḷīkā́ya ǀ vedhaḥ ǀ
   devā́ya ǀ śastím ǀ amṛ́tāya ǀ śaṃsa ǀ grā́vā-iva ǀ sótā ǀ madhu-sút ǀ yám ǀ īḷé ǁ

   āśṛṇvate ǀ adṛpitāya ǀ manma ǀ nṛ-cakṣase ǀ su-mṛḷīkāya ǀ vedhaḥ ǀ
   devāya ǀ śastim ǀ amṛtāya ǀ śaṃsa ǀ grāvā-iva ǀ sotā ǀ madhu-sut ǀ yam ǀ īḷe ǁ

   4.3.3 Aṣṭaka 3.4.20.3Anuvāka 4.1.43Interpretations

4. Ṛk 4

   त्वं चि॑न्नः॒ शम्या॑ अग्ने अ॒स्या ऋ॒तस्य॑ बोध्यृतचित्स्वा॒धीः ।
   क॒दा त॑ उ॒क्था स॑ध॒माद्या॑नि क॒दा भ॑वंति स॒ख्या गृ॒हे ते॑ ॥

   त्वं चिन् नः शम्या अग्ने अस्या ऋतस्य बोध्य् ऋतचित् स्वाधीः |
   कदा त उक्था सधमाद्यानि कदा भवन्ति सख्या गृहे ते ||

   tvám cinnaḥ śámyā agne asyā́ ṛtásya bodhyṛtacitsvādhī́ḥ ǀ
   kadā́ ta ukthā́ sadhamā́dyāni kadā́ bhavanti sakhyā́ gṛhé te ǁ

   tvaṃ cin naḥ śamyā agne asyā ṛtasya bodhy ṛtacit svādhīḥ |
   kadā ta ukthā sadhamādyāni kadā bhavanti sakhyā gṛhe te ||

   त्वम् । चि॒त् । नः॒ । शम्यै॑ । अ॒ग्ने॒ । अ॒स्याः । ऋ॒तस्य॑ । बो॒धि॒ । ऋ॒त॒ऽचि॒त् । सु॒ऽआ॒धीः ।
   क॒दा । ते॒ । उ॒क्था । स॒ध॒ऽमाद्या॑नि । क॒दा । भ॒व॒न्ति॒ । स॒ख्या । गृ॒हे । ते॒ ॥

   त्वम् । चित् । नः । शम्यै । अग्ने । अस्याः । ऋतस्य । बोधि । ऋतऽचित् । सुऽआधीः ।
   कदा । ते । उक्था । सधऽमाद्यानि । कदा । भवन्ति । सख्या । गृहे । ते ॥

   tvám ǀ cit ǀ naḥ ǀ śámyai ǀ agne ǀ asyā́ḥ ǀ ṛtásya ǀ bodhi ǀ ṛta-cit ǀ su-ādhī́ḥ ǀ
   kadā́ ǀ te ǀ ukthā́ ǀ sadha-mā́dyāni ǀ kadā́ ǀ bhavanti ǀ sakhyā́ ǀ gṛhé ǀ te ǁ

   tvam ǀ cit ǀ naḥ ǀ śamyai ǀ agne ǀ asyāḥ ǀ ṛtasya ǀ bodhi ǀ ṛta-cit ǀ su-ādhīḥ ǀ
   kadā ǀ te ǀ ukthā ǀ sadha-mādyāni ǀ kadā ǀ bhavanti ǀ sakhyā ǀ gṛhe ǀ te ǁ

   4.3.4 Aṣṭaka 3.4.20.4Anuvāka 4.1.44Interpretations

5. Ṛk 5

   क॒था ह॒ तद्वरु॑णाय॒ त्वम॑ग्ने क॒था दि॒वे ग॑र्हसे॒ कन्न॒ आगः॑ ।
   क॒था मि॒त्राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ पृथि॒व्यै ब्रवः॒ कद॑र्य॒म्णे कद्भगा॑य ॥

   कथा ह तद् वरुणाय त्वम् अग्ने कथा दिवे गर्हसे कन् न आगः |
   कथा मित्राय मीऌहुषे पृथिव्यै ब्रवः कद् अर्यम्णे कद् भगाय ||

   kathā́ ha tádváruṇāya tvámagne kathā́ divé garhase kánna ā́gaḥ ǀ
   kathā́ mitrā́ya mīḷhúṣe pṛthivyái brávaḥ kádaryamṇé kádbhágāya ǁ

   kathā ha tad varuṇāya tvam agne kathā dive garhase kan na āgaḥ |
   kathā mitrāya mīḷhuṣe pṛthivyai bravaḥ kad aryamṇe kad bhagāya ||

   क॒था । ह॒ । तत् । वरु॑णाय । त्वम् । अ॒ग्ने॒ । क॒था । दि॒वे । ग॒र्ह॒से॒ । कत् । नः॒ । आगः॑ ।
   क॒था । मि॒त्राय॑ । मी॒ळ्हुषे॑ । पृ॒थि॒व्यै । ब्रवः॑ । कत् । अ॒र्य॒म्णे । कत् । भगा॑य ॥

   कथा । ह । तत् । वरुणाय । त्वम् । अग्ने । कथा । दिवे । गर्हसे । कत् । नः । आगः ।
   कथा । मित्राय । मीळ्हुषे । पृथिव्यै । ब्रवः । कत् । अर्यम्णे । कत् । भगाय ॥

   kathā́ ǀ ha ǀ tát ǀ váruṇāya ǀ tvám ǀ agne ǀ kathā́ ǀ divé ǀ garhase ǀ kát ǀ naḥ ǀ ā́gaḥ ǀ
   kathā́ ǀ mitrā́ya ǀ mīḷhúṣe ǀ pṛthivyái ǀ brávaḥ ǀ kát ǀ aryamṇé ǀ kát ǀ bhágāya ǁ

   kathā ǀ ha ǀ tat ǀ varuṇāya ǀ tvam ǀ agne ǀ kathā ǀ dive ǀ garhase ǀ kat ǀ naḥ ǀ āgaḥ ǀ
   kathā ǀ mitrāya ǀ mīḷhuṣe ǀ pṛthivyai ǀ bravaḥ ǀ kat ǀ aryamṇe ǀ kat ǀ bhagāya ǁ

   4.3.5 Aṣṭaka 3.4.20.5Anuvāka 4.1.45Interpretations

6. Ṛk 6

   कद्धिष्ण्या॑सु वृधसा॒नो अ॑ग्ने॒ कद्वाता॑य॒ प्रत॑वसे शुभं॒ये ।
   परि॑ज्मने॒ नास॑त्याय॒ क्षे ब्रवः॒ कद॑ग्ने रु॒द्राय॑ नृ॒घ्ने ॥

   कद् धिष्ण्यासु वृधसानो अग्ने कद् वाताय प्रतवसे शुभंये |
   परिज्मने नासत्याय क्षे ब्रवः कद् अग्ने रुद्राय नृघ्ने ||

   káddhíṣṇyāsu vṛdhasānó agne kádvā́tāya prátavase śubhaṃyé ǀ
   párijmane nā́satyāya kṣé brávaḥ kádagne rudrā́ya nṛghné ǁ

   kad dhiṣṇyāsu vṛdhasāno agne kad vātāya pratavase śubhaṃye |
   parijmane nāsatyāya kṣe bravaḥ kad agne rudrāya nṛghne ||

   कत् । धिष्ण्या॑सु । वृ॒ध॒सा॒नः । अ॒ग्ने॒ । कत् । वाता॑य । प्रऽत॑वसे । शु॒भ॒म्ऽये ।
   परि॑ऽज्मने । नास॑त्याय । क्षे । ब्रवः॑ । कत् । अ॒ग्ने॒ । रु॒द्राय॑ । नृ॒ऽघ्ने ॥

   कत् । धिष्ण्यासु । वृधसानः । अग्ने । कत् । वाताय । प्रऽतवसे । शुभम्ऽये ।
   परिऽज्मने । नासत्याय । क्षे । ब्रवः । कत् । अग्ने । रुद्राय । नृऽघ्ने ॥

   kát ǀ dhíṣṇyāsu ǀ vṛdhasānáḥ ǀ agne ǀ kát ǀ vā́tāya ǀ prá-tavase ǀ śubham-yé ǀ
   pári-jmane ǀ nā́satyāya ǀ kṣé ǀ brávaḥ ǀ kát ǀ agne ǀ rudrā́ya ǀ nṛ-ghné ǁ

   kat ǀ dhiṣṇyāsu ǀ vṛdhasānaḥ ǀ agne ǀ kat ǀ vātāya ǀ pra-tavase ǀ śubham-ye ǀ
   pari-jmane ǀ nāsatyāya ǀ kṣe ǀ bravaḥ ǀ kat ǀ agne ǀ rudrāya ǀ nṛ-ghne ǁ

   4.3.6 Aṣṭaka 3.4.21.1Anuvāka 4.1.46Interpretations

7. Ṛk 7

   क॒था म॒हे पु॑ष्टिंभ॒राय॑ पू॒ष्णे कद्रु॒द्राय॒ सुम॑खाय हवि॒र्दे ।
   कद्विष्ण॑व उरुगा॒याय॒ रेतो॒ ब्रवः॒ कद॑ग्ने॒ शर॑वे बृह॒त्यै ॥

   कथा महे पुष्टिम्भराय पूष्णे कद् रुद्राय सुमखाय हविर्दे |
   कद् विष्णव उरुगायाय रेतो ब्रवः कद् अग्ने शरवे बृहत्यै ||

   kathā́ mahé puṣṭimbharā́ya pūṣṇé kádrudrā́ya súmakhāya havirdé ǀ
   kádvíṣṇava urugāyā́ya réto brávaḥ kádagne śárave bṛhatyái ǁ

   kathā mahe puṣṭimbharāya pūṣṇe kad rudrāya sumakhāya havirde |
   kad viṣṇava urugāyāya reto bravaḥ kad agne śarave bṛhatyai ||

   क॒था । म॒हे । पु॒ष्टि॒म्ऽभ॒राय॑ । पू॒ष्णे । कत् । रु॒द्राय॑ । सुऽम॑खाय । ह॒विः॒ऽदे ।
   कत् । विष्ण॑वे । उ॒रु॒ऽगा॒याय॑ । रेतः॑ । ब्रवः॑ । कत् । अ॒ग्ने॒ । शर॑वे । बृ॒ह॒त्यै ॥

   कथा । महे । पुष्टिम्ऽभराय । पूष्णे । कत् । रुद्राय । सुऽमखाय । हविःऽदे ।
   कत् । विष्णवे । उरुऽगायाय । रेतः । ब्रवः । कत् । अग्ने । शरवे । बृहत्यै ॥

   kathā́ ǀ mahé ǀ puṣṭim-bharā́ya ǀ pūṣṇé ǀ kát ǀ rudrā́ya ǀ sú-makhāya ǀ haviḥ-dé ǀ
   kát ǀ víṣṇave ǀ uru-gāyā́ya ǀ rétaḥ ǀ brávaḥ ǀ kát ǀ agne ǀ śárave ǀ bṛhatyái ǁ

   kathā ǀ mahe ǀ puṣṭim-bharāya ǀ pūṣṇe ǀ kat ǀ rudrāya ǀ su-makhāya ǀ haviḥ-de ǀ
   kat ǀ viṣṇave ǀ uru-gāyāya ǀ retaḥ ǀ bravaḥ ǀ kat ǀ agne ǀ śarave ǀ bṛhatyai ǁ

   4.3.7 Aṣṭaka 3.4.21.2Anuvāka 4.1.47Interpretations

8. Ṛk 8

   क॒था शर्धा॑य म॒रुता॑मृ॒ताय॑ क॒था सू॒रे बृ॑ह॒ते पृ॒च्छ्यमा॑नः ।
   प्रति॑ ब्र॒वोऽदि॑तये तु॒राय॒ साधा॑ दि॒वो जा॑तवेदश्चिकि॒त्वान् ॥

   कथा शर्धाय मरुताम् ऋताय कथा सूरे बृहते पृच्छ्यमानः |
   प्रति ब्रवो ऽदितये तुराय साधा दिवो जातवेदश् चिकित्वान् ||

   kathā́ śárdhāya marútāmṛtā́ya kathā́ sūré bṛhaté pṛcchyámānaḥ ǀ
   práti bravó’ditaye turā́ya sā́dhā divó jātavedaścikitvā́n ǁ

   kathā śardhāya marutām ṛtāya kathā sūre bṛhate pṛcchyamānaḥ |
   prati bravo 'ditaye turāya sādhā divo jātavedaś cikitvān ||

   क॒था । शर्धा॑य । म॒रुता॑म् । ऋ॒ताय॑ । क॒था । सू॒रे । बृ॒ह॒ते । पृ॒च्छ्यमा॑नः ।
   प्रति॑ । ब्र॒वः॒ । अदि॑तये । तु॒राय॑ । साध॑ । दि॒वः । जा॒त॒ऽवे॒दः॒ । चि॒कि॒त्वान् ॥

   कथा । शर्धाय । मरुताम् । ऋताय । कथा । सूरे । बृहते । पृच्छ्यमानः ।
   प्रति । ब्रवः । अदितये । तुराय । साध । दिवः । जातऽवेदः । चिकित्वान् ॥

   kathā́ ǀ śárdhāya ǀ marútām ǀ ṛtā́ya ǀ kathā́ ǀ sūré ǀ bṛhaté ǀ pṛcchyámānaḥ ǀ
   práti ǀ bravaḥ ǀ áditaye ǀ turā́ya ǀ sā́dha ǀ diváḥ ǀ jāta-vedaḥ ǀ cikitvā́n ǁ

   kathā ǀ śardhāya ǀ marutām ǀ ṛtāya ǀ kathā ǀ sūre ǀ bṛhate ǀ pṛcchyamānaḥ ǀ
   prati ǀ bravaḥ ǀ aditaye ǀ turāya ǀ sādha ǀ divaḥ ǀ jāta-vedaḥ ǀ cikitvān ǁ

   4.3.8 Aṣṭaka 3.4.21.3Anuvāka 4.1.48Interpretations

9. Ṛk 9

   ऋ॒तेन॑ ऋ॒तं निय॑तमीळ॒ आ गोरा॒मा सचा॒ मधु॑मत्प॒क्वम॑ग्ने ।
   कृ॒ष्णा स॒ती रुश॑ता धा॒सिनै॒षा जाम॑र्येण॒ पय॑सा पीपाय ॥

   ऋतेन ऋतं नियतम् ईऌअ आ गोर् आमा सचा मधुमत् पक्वम् अग्ने |
   कृष्णा सती रुशता धासिनैषा जामर्येण पयसा पीपाय ||

   ṛténa ṛtám níyatamīḷa ā́ górāmā́ sácā mádhumatpakvámagne ǀ
   kṛṣṇā́ satī́ rúśatā dhāsínaiṣā́ jā́maryeṇa páyasā pīpāya ǁ

   ṛtena ṛtaṃ niyatam īḷa ā gor āmā sacā madhumat pakvam agne |
   kṛṣṇā satī ruśatā dhāsinaiṣā jāmaryeṇa payasā pīpāya ||

   ऋ॒तेन॑ । ऋ॒तम् । निऽय॑तम् । ई॒ळे॒ । आ । गोः । आ॒मा । सचा॑ । मधु॑ऽमत् । प॒क्वम् । अ॒ग्ने॒ ।
   कृ॒ष्णा । स॒ती । रुश॑ता । धा॒सिना॑ । ए॒षा । जाम॑र्येण । पय॑सा । पी॒पा॒य॒ ॥

   ऋतेन । ऋतम् । निऽयतम् । ईळे । आ । गोः । आमा । सचा । मधुऽमत् । पक्वम् । अग्ने ।
   कृष्णा । सती । रुशता । धासिना । एषा । जामर्येण । पयसा । पीपाय ॥

   ṛténa ǀ ṛtám ǀ ní-yatam ǀ īḷe ǀ ā́ ǀ góḥ ǀ āmā́ ǀ sácā ǀ mádhu-mat ǀ pakvám ǀ agne ǀ
   kṛṣṇā́ ǀ satī́ ǀ rúśatā ǀ dhāsínā ǀ eṣā́ ǀ jā́maryeṇa ǀ páyasā ǀ pīpāya ǁ

   ṛtena ǀ ṛtam ǀ ni-yatam ǀ īḷe ǀ ā ǀ goḥ ǀ āmā ǀ sacā ǀ madhu-mat ǀ pakvam ǀ agne ǀ
   kṛṣṇā ǀ satī ǀ ruśatā ǀ dhāsinā ǀ eṣā ǀ jāmaryeṇa ǀ payasā ǀ pīpāya ǁ

   4.3.9 Aṣṭaka 3.4.21.4Anuvāka 4.1.49Interpretations

10. Ṛk 10

    ऋ॒तेन॒ हि ष्मा॑ वृष॒भश्चि॑द॒क्तः पुमाँ॑ अ॒ग्निः पय॑सा पृ॒ष्ठ्ये॑न ।
    अस्पं॑दमानो अचरद्वयो॒धा वृषा॑ शु॒क्रं दु॑दुहे॒ पृश्नि॒रूधः॑ ॥

    ऋतेन हि ष्मा वृषभश् चिद् अक्तः पुमां अग्निः पयसा पृष्ठ्येन |
    अस्पन्दमानो अचरद् वयोधा वृषा शुक्रं दुदुहे पृश्निर् ऊधः ||

    ṛténa hí ṣmā vṛṣabháścidaktáḥ púmām̐ agníḥ páyasā pṛṣṭhyéna ǀ
    áspandamāno acaradvayodhā́ vṛ́ṣā śukrám duduhe pṛ́śnirū́dhaḥ ǁ

    ṛtena hi ṣmā vṛṣabhaś cid aktaḥ pumāṃ agniḥ payasā pṛṣṭhyena |
    aspandamāno acarad vayodhā vṛṣā śukraṃ duduhe pṛśnir ūdhaḥ ||

    ऋ॒तेन॑ । हि । स्म॒ । वृ॒ष॒भः । चि॒त् । अ॒क्तः । पुमा॑न् । अ॒ग्निः । पय॑सा । पृ॒ष्ठ्ये॑न ।
    अस्प॑न्दमानः । अ॒च॒र॒त् । व॒यः॒ऽधाः । वृषा॑ । शु॒क्रम् । दु॒दु॒हे॒ । पृश्निः॑ । ऊधः॑ ॥

    ऋतेन । हि । स्म । वृषभः । चित् । अक्तः । पुमान् । अग्निः । पयसा । पृष्ठ्येन ।
    अस्पन्दमानः । अचरत् । वयःऽधाः । वृषा । शुक्रम् । दुदुहे । पृश्निः । ऊधः ॥

    ṛténa ǀ hí ǀ sma ǀ vṛṣabháḥ ǀ cit ǀ aktáḥ ǀ púmān ǀ agníḥ ǀ páyasā ǀ pṛṣṭhyéna ǀ
    áspandamānaḥ ǀ acarat ǀ vayaḥ-dhā́ḥ ǀ vṛ́ṣā ǀ śukrám ǀ duduhe ǀ pṛ́śniḥ ǀ ū́dhaḥ ǁ

    ṛtena ǀ hi ǀ sma ǀ vṛṣabhaḥ ǀ cit ǀ aktaḥ ǀ pumān ǀ agniḥ ǀ payasā ǀ pṛṣṭhyena ǀ
    aspandamānaḥ ǀ acarat ǀ vayaḥ-dhāḥ ǀ vṛṣā ǀ śukram ǀ duduhe ǀ pṛśniḥ ǀ ūdhaḥ ǁ

    4.3.10 Aṣṭaka 3.4.21.5Anuvāka 4.1.50Interpretations

11. Ṛk 11

    ऋ॒तेनाद्रिं॒ व्य॑सन्भि॒दंतः॒ समंगि॑रसो नवंत॒ गोभिः॑ ।
    शु॒नं नरः॒ परि॑ षदन्नु॒षास॑मा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ ॥

    ऋतेनाद्रिं व्य् असन् भिदन्तः सम् अङ्गिरसो नवन्त गोभिः |
    शुनं नरः परि षदन्न् उषासम् आविः स्वर् अभवज् जाते अग्नौ ||

    ṛténā́drim vyásanbhidántaḥ sámáṅgiraso navanta góbhiḥ ǀ
    śunám náraḥ pári ṣadannuṣā́samāvíḥ svárabhavajjāté agnáu ǁ

    ṛtenādriṃ vy asan bhidantaḥ sam aṅgiraso navanta gobhiḥ |
    śunaṃ naraḥ pari ṣadann uṣāsam āviḥ svar abhavaj jāte agnau ||

    ऋ॒तेन॑ । अद्रि॑म् । वि । अ॒स॒न् । भि॒दन्तः॑ । सम् । अङ्गि॑रसः । न॒व॒न्त॒ । गोभिः॑ ।
    शु॒नम् । नरः॑ । परि॑ । स॒द॒न् । उ॒षस॑म् । आ॒विः । स्वः॑ । अ॒भ॒व॒त् । जा॒ते । अ॒ग्नौ ॥

    ऋतेन । अद्रिम् । वि । असन् । भिदन्तः । सम् । अङ्गिरसः । नवन्त । गोभिः ।
    शुनम् । नरः । परि । सदन् । उषसम् । आविः । स्वः । अभवत् । जाते । अग्नौ ॥

    ṛténa ǀ ádrim ǀ ví ǀ asan ǀ bhidántaḥ ǀ sám ǀ áṅgirasaḥ ǀ navanta ǀ góbhiḥ ǀ
    śunám ǀ náraḥ ǀ pári ǀ sadan ǀ uṣásam ǀ āvíḥ ǀ sváḥ ǀ abhavat ǀ jāté ǀ agnáu ǁ

    ṛtena ǀ adrim ǀ vi ǀ asan ǀ bhidantaḥ ǀ sam ǀ aṅgirasaḥ ǀ navanta ǀ gobhiḥ ǀ
    śunam ǀ naraḥ ǀ pari ǀ sadan ǀ uṣasam ǀ āviḥ ǀ svaḥ ǀ abhavat ǀ jāte ǀ agnau ǁ

    4.3.11 Aṣṭaka 3.4.22.1Anuvāka 4.1.51Interpretations

12. Ṛk 12

    ऋ॒तेन॑ दे॒वीर॒मृता॒ अमृ॑क्ता॒ अर्णो॑भि॒रापो॒ मधु॑मद्भिरग्ने ।
    वा॒जी न सर्गे॑षु प्रस्तुभा॒नः प्र सद॒मित्स्रवि॑तवे दधन्युः ॥

    ऋतेन देवीर् अमृता अमृक्ता अर्णोभिर् आपो मधुमद्भिर् अग्ने |
    वाजी न सर्गेषु प्रस्तुभानः प्र सदम् इत् स्रवितवे दधन्युः ||

    ṛténa devī́ramṛ́tā ámṛktā árṇobhirā́po mádhumadbhiragne ǀ
    vājī́ ná sárgeṣu prastubhānáḥ prá sádamítsrávitave dadhanyuḥ ǁ

    ṛtena devīr amṛtā amṛktā arṇobhir āpo madhumadbhir agne |
    vājī na sargeṣu prastubhānaḥ pra sadam it sravitave dadhanyuḥ ||

    ऋ॒तेन॑ । दे॒वीः । अ॒मृताः॑ । अमृ॑क्ताः । अर्णः॑ऽभिः । आपः॑ । मधु॑मत्ऽभिः । अ॒ग्ने॒ ।
    वा॒जी । न । सर्गे॑षु । प्र॒ऽस्तु॒भा॒नः । प्र । सद॑म् । इत् । स्रवि॑तवे । द॒ध॒न्युः॒ ॥

    ऋतेन । देवीः । अमृताः । अमृक्ताः । अर्णःऽभिः । आपः । मधुमत्ऽभिः । अग्ने ।
    वाजी । न । सर्गेषु । प्रऽस्तुभानः । प्र । सदम् । इत् । स्रवितवे । दधन्युः ॥

    ṛténa ǀ devī́ḥ ǀ amṛ́tāḥ ǀ ámṛktāḥ ǀ árṇaḥ-bhiḥ ǀ ā́paḥ ǀ mádhumat-bhiḥ ǀ agne ǀ
    vājī́ ǀ ná ǀ sárgeṣu ǀ pra-stubhānáḥ ǀ prá ǀ sádam ǀ ít ǀ srávitave ǀ dadhanyuḥ ǁ

    ṛtena ǀ devīḥ ǀ amṛtāḥ ǀ amṛktāḥ ǀ arṇaḥ-bhiḥ ǀ āpaḥ ǀ madhumat-bhiḥ ǀ agne ǀ
    vājī ǀ na ǀ sargeṣu ǀ pra-stubhānaḥ ǀ pra ǀ sadam ǀ it ǀ sravitave ǀ dadhanyuḥ ǁ

    4.3.12 Aṣṭaka 3.4.22.2Anuvāka 4.1.52Interpretations

13. Ṛk 13

    मा कस्य॑ य॒क्षं सद॒मिद्धु॒रो गा॒ मा वे॒शस्य॑ प्रमिन॒तो मापेः ।
    मा भ्रातु॑रग्ने॒ अनृ॑जोर्ऋ॒णं वे॒र्मा सख्यु॒र्दक्षं॑ रि॒पोर्भु॑जेम ॥

    मा कस्य यक्षं सदम् इद् धुरो गा मा वेशस्य प्रमिनतो मापेः |
    मा भ्रातुर् अग्ने अनृजोर् ऋणं वेर् मा सख्युर् दक्षं रिपोर् भुजेम ||

    mā́ kásya yakṣám sádamíddhuró gā mā́ veśásya praminató mā́péḥ ǀ
    mā́ bhrā́turagne ánṛjorṛṇám vermā́ sákhyurdákṣam ripórbhujema ǁ

    mā kasya yakṣaṃ sadam id dhuro gā mā veśasya praminato māpeḥ |
    mā bhrātur agne anṛjor ṛṇaṃ ver mā sakhyur dakṣaṃ ripor bhujema ||

    मा । कस्य॑ । य॒क्षम् । सद॑म् । इत् । हु॒रः । गाः॒ । मा । वे॒शस्य॑ । प्र॒ऽमि॒न॒तः । मा । आ॒पेः ।
    मा । भ्रातुः॑ । अ॒ग्ने॒ । अनृ॑जोः । ऋ॒णम् । वेः॒ । मा । सख्युः॑ । दक्ष॑म् । रि॒पोः । भु॒जे॒म॒ ॥

    मा । कस्य । यक्षम् । सदम् । इत् । हुरः । गाः । मा । वेशस्य । प्रऽमिनतः । मा । आपेः ।
    मा । भ्रातुः । अग्ने । अनृजोः । ऋणम् । वेः । मा । सख्युः । दक्षम् । रिपोः । भुजेम ॥

    mā́ ǀ kásya ǀ yakṣám ǀ sádam ǀ ít ǀ huráḥ ǀ gāḥ ǀ mā́ ǀ veśásya ǀ pra-minatáḥ ǀ mā́ ǀ āpéḥ ǀ
    mā́ ǀ bhrā́tuḥ ǀ agne ǀ ánṛjoḥ ǀ ṛṇám ǀ veḥ ǀ mā́ ǀ sákhyuḥ ǀ dákṣam ǀ ripóḥ ǀ bhujema ǁ

    mā ǀ kasya ǀ yakṣam ǀ sadam ǀ it ǀ huraḥ ǀ gāḥ ǀ mā ǀ veśasya ǀ pra-minataḥ ǀ mā ǀ āpeḥ ǀ
    mā ǀ bhrātuḥ ǀ agne ǀ anṛjoḥ ǀ ṛṇam ǀ veḥ ǀ mā ǀ sakhyuḥ ǀ dakṣam ǀ ripoḥ ǀ bhujema ǁ

    4.3.13 Aṣṭaka 3.4.22.3Anuvāka 4.1.53Interpretations

14. Ṛk 14

    रक्षा॑ णो अग्ने॒ तव॒ रक्ष॑णेभी रारक्षा॒णः सु॑मख प्रीणा॒नः ।
    प्रति॑ ष्फुर॒ वि रु॑ज वी॒ड्वंहो॑ ज॒हि रक्षो॒ महि॑ चिद्वावृधा॒नं ॥

    रक्षा णो अग्ने तव रक्षणेभी रारक्षाणः सुमख प्रीणानः |
    प्रति ष्फुर वि रुज वीड्व् अंहो जहि रक्षो महि चिद् वावृधानम् ||

    rákṣā ṇo agne táva rákṣaṇebhī rārakṣāṇáḥ sumakha prīṇānáḥ ǀ
    práti ṣphura ví ruja vīḍváṃho jahí rákṣo máhi cidvāvṛdhānám ǁ

    rakṣā ṇo agne tava rakṣaṇebhī rārakṣāṇaḥ sumakha prīṇānaḥ |
    prati ṣphura vi ruja vīḍv aṃho jahi rakṣo mahi cid vāvṛdhānam ||

    रक्ष॑ । नः॒ । अ॒ग्ने॒ । तव॑ । रक्ष॑णेभिः । र॒र॒क्षा॒णः । सु॒ऽम॒ख॒ । प्री॒णा॒नः ।
    प्रति॑ । स्फु॒र॒ । वि । रु॒ज॒ । वी॒ळु । अंहः॑ । ज॒हि । रक्षः॑ । महि॑ । चि॒त् । व॒वृ॒धा॒नम् ॥

    रक्ष । नः । अग्ने । तव । रक्षणेभिः । ररक्षाणः । सुऽमख । प्रीणानः ।
    प्रति । स्फुर । वि । रुज । वीळु । अंहः । जहि । रक्षः । महि । चित् । ववृधानम् ॥

    rákṣa ǀ naḥ ǀ agne ǀ táva ǀ rákṣaṇebhiḥ ǀ rarakṣāṇáḥ ǀ su-makha ǀ prīṇānáḥ ǀ
    práti ǀ sphura ǀ ví ǀ ruja ǀ vīḷú ǀ áṃhaḥ ǀ jahí ǀ rákṣaḥ ǀ máhi ǀ cit ǀ vavṛdhānám ǁ

    rakṣa ǀ naḥ ǀ agne ǀ tava ǀ rakṣaṇebhiḥ ǀ rarakṣāṇaḥ ǀ su-makha ǀ prīṇānaḥ ǀ
    prati ǀ sphura ǀ vi ǀ ruja ǀ vīḷu ǀ aṃhaḥ ǀ jahi ǀ rakṣaḥ ǀ mahi ǀ cit ǀ vavṛdhānam ǁ

    4.3.14 Aṣṭaka 3.4.22.4Anuvāka 4.1.54Interpretations

15. Ṛk 15

    ए॒भिर्भ॑व सु॒मना॑ अग्ने अ॒र्कैरि॒मान्त्स्पृ॑श॒ मन्म॑भिः शूर॒ वाजा॑न् ।
    उ॒त ब्रह्मा॑ण्यंगिरो जुषस्व॒ सं ते॑ श॒स्तिर्दे॒ववा॑ता जरेत ॥

    एभिर् भव सुमना अग्ने अर्कैर् इमान् स्पृश मन्मभिः शूर वाजान् |
    उत ब्रह्माण्य् अङ्गिरो जुषस्व सं ते शस्तिर् देववाता जरेत ||

    ebhírbhava sumánā agne arkáirimā́ntspṛśa mánmabhiḥ śūra vā́jān ǀ
    utá bráhmāṇyaṅgiro juṣasva sám te śastírdevávātā jareta ǁ

    ebhir bhava sumanā agne arkair imān spṛśa manmabhiḥ śūra vājān |
    uta brahmāṇy aṅgiro juṣasva saṃ te śastir devavātā jareta ||

    ए॒भिः । भ॒व॒ । सु॒ऽमनाः॑ । अ॒ग्ने॒ । अ॒र्कैः । इ॒मान् । स्पृ॒श॒ । मन्म॑ऽभिः । शू॒र॒ । वाजा॑न् ।
    उ॒त । ब्रह्मा॑णि । अ॒ङ्गि॒रः॒ । जु॒ष॒स्व॒ । सम् । ते॒ । श॒स्तिः । दे॒वऽवा॑ता । ज॒रे॒त॒ ॥

    एभिः । भव । सुऽमनाः । अग्ने । अर्कैः । इमान् । स्पृश । मन्मऽभिः । शूर । वाजान् ।
    उत । ब्रह्माणि । अङ्गिरः । जुषस्व । सम् । ते । शस्तिः । देवऽवाता । जरेत ॥

    ebhíḥ ǀ bhava ǀ su-mánāḥ ǀ agne ǀ arkáiḥ ǀ imā́n ǀ spṛśa ǀ mánma-bhiḥ ǀ śūra ǀ vā́jān ǀ
    utá ǀ bráhmāṇi ǀ aṅgiraḥ ǀ juṣasva ǀ sám ǀ te ǀ śastíḥ ǀ devá-vātā ǀ jareta ǁ

    ebhiḥ ǀ bhava ǀ su-manāḥ ǀ agne ǀ arkaiḥ ǀ imān ǀ spṛśa ǀ manma-bhiḥ ǀ śūra ǀ vājān ǀ
    uta ǀ brahmāṇi ǀ aṅgiraḥ ǀ juṣasva ǀ sam ǀ te ǀ śastiḥ ǀ deva-vātā ǀ jareta ǁ

    4.3.15 Aṣṭaka 3.4.22.5Anuvāka 4.1.55Interpretations

16. Ṛk 16

    ए॒ता विश्वा॑ वि॒दुषे॒ तुभ्यं॑ वेधो नी॒थान्य॑ग्ने नि॒ण्या वचां॑सि ।
    नि॒वच॑ना क॒वये॒ काव्या॒न्यशं॑सिषं म॒तिभि॒र्विप्र॑ उ॒क्थैः ॥

    एता विश्वा विदुषे तुभ्यं वेधो नीथान्य् अग्ने निण्या वचांसि |
    निवचना कवये काव्यान्य् अशंसिषम् मतिभिर् विप्र उक्थैः ||

    etā́ víśvā vidúṣe túbhyam vedho nīthā́nyagne niṇyā́ vácāṃsi ǀ
    nivácanā kaváye kā́vyānyáśaṃsiṣam matíbhirvípra uktháiḥ ǁ

    etā viśvā viduṣe tubhyaṃ vedho nīthāny agne niṇyā vacāṃsi |
    nivacanā kavaye kāvyāny aśaṃsiṣam matibhir vipra ukthaiḥ ||

    ए॒ता । विश्वा॑ । वि॒दुषे॑ । तुभ्य॑म् । वे॒धः॒ । नी॒थानि॑ । अ॒ग्ने॒ । नि॒ण्या । वचां॑सि ।
    नि॒ऽवच॑ना । क॒वये॑ । काव्या॑नि । अशं॑सिषम् । म॒तिऽभिः॑ । विप्रः॑ । उ॒क्थैः ॥

    एता । विश्वा । विदुषे । तुभ्यम् । वेधः । नीथानि । अग्ने । निण्या । वचांसि ।
    निऽवचना । कवये । काव्यानि । अशंसिषम् । मतिऽभिः । विप्रः । उक्थैः ॥

    etā́ ǀ víśvā ǀ vidúṣe ǀ túbhyam ǀ vedhaḥ ǀ nīthā́ni ǀ agne ǀ niṇyā́ ǀ vácāṃsi ǀ
    ni-vácanā ǀ kaváye ǀ kā́vyāni ǀ áśaṃsiṣam ǀ matí-bhiḥ ǀ vípraḥ ǀ uktháiḥ ǁ

    etā ǀ viśvā ǀ viduṣe ǀ tubhyam ǀ vedhaḥ ǀ nīthāni ǀ agne ǀ niṇyā ǀ vacāṃsi ǀ
    ni-vacanā ǀ kavaye ǀ kāvyāni ǀ aśaṃsiṣam ǀ mati-bhiḥ ǀ vipraḥ ǀ ukthaiḥ ǁ

    4.3.16 Aṣṭaka 3.4.22.6Anuvāka 4.1.56Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.