छान्दोग्योपनिषद्Chāndogyopaniṣad

ChāUp, 1, 3

3 of 153 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथाधिदैवतम् । (१।१)

athādhidaivatam |

1.2१.२

य एवासौ तपति तम् उद्गीथम् उपासीत । (१।२)

ya evāsau tapati tam udgītham upāsīta |

1.3१.३

उद्यन् वा एष प्रजाभ्य उद्गायति । (१।३)

udyan vā eṣa prajābhya udgāyati |

1.4१.४

उद्यंस् तमो भयम् अपहन्ति । (१।४)

udyaṃs tamo bhayam apahanti |

1.5१.५

अपहन्ता ह वै भयस्य तमसो भवति य एवं वेद ॥ (१।५)

apahantā ha vai bhayasya tamaso bhavati ya evaṃ veda ||

2.1२.१

समान उ एवायं चासौ च । (२।१)

samāna u evāyaṃ cāsau ca |

2.2२.२

उष्णो ऽयम् उष्णो ऽसौ । (२।२)

uṣṇo 'yam uṣṇo 'sau |

2.3२.३

स्वर इतीमम् आचक्षते स्वर इति प्रत्यास्वर इत्य् अमुम् । (२।३)

svara itīmam ācakṣate svara iti pratyāsvara ity amum |

2.4२.४

तस्माद् वा एतम् इमम् अमुं च उद्गीथम् उपासीत ॥ (२।४)

tasmād vā etam imam amuṃ ca udgītham upāsīta ||

3.1३.१

अथ खलु व्यानम् एवोद्गीथम् उपासीत । (३।१)

atha khalu vyānam evodgītham upāsīta |

3.2३.२

यद् वै प्राणिति स प्राणः । (३।२)

yad vai prāṇiti sa prāṇaḥ |

3.3३.३

यद् अपानिति सो ऽपानः । (३।३)

yad apāniti so 'pānaḥ |

3.4३.४

अथ यः प्राणापानयोः संधिः स व्यानः । (३।४)

atha yaḥ prāṇāpānayoḥ saṃdhiḥ sa vyānaḥ |

3.5३.५

यो व्यानः सा वाक् । (३।५)

yo vyānaḥ sā vāk |

3.6३.६

तस्माद् अप्राणन्न् अनपानन् वाचम् अभिव्याहरति ॥ (३।६)

tasmād aprāṇann anapānan vācam abhivyāharati ||

4.1४.१

या वाक् सर्क् । (४।१)

yā vāk sark |

4.2४.२

तस्माद् अप्राणन्न् अनपानन्न् ऋचम् अभिव्याहरति । (४।२)

tasmād aprāṇann anapānann ṛcam abhivyāharati |

4.3४.३

यर्क् तत् साम । (४।३)

yark tat sāma |

4.4४.४

तस्माद् अप्राणन्न् अनपानन् साम गायति । (४।४)

tasmād aprāṇann anapānan sāma gāyati |

4.5४.५

यत् साम स उद्गीथः । (४।५)

yat sāma sa udgīthaḥ |

4.6४.६

तस्माद् अप्राणन्न् अनपानन्न् उद्गायति ॥ (४।६)

tasmād aprāṇann anapānann udgāyati ||

5.1५.१

अतो यान्य् अन्यानि वीर्यवन्ति कर्माणि यथाग्नेर् मन्थनम् आजेः सरणं दृढस्य धनुष आयमनम् अप्राणन्न् अनपानंस् तानि करोति । (५।१)

ato yāny anyāni vīryavanti karmāṇi yathāgner manthanam ājeḥ saraṇaṃ dṛḍhasya dhanuṣa āyamanam aprāṇann anapānaṃs tāni karoti |

5.2५.२

एतस्य हेतोर् व्यानम् एवोद्गीथम् उपासीत ॥ (५।२)

etasya hetor vyānam evodgītham upāsīta ||

6.1६.१

अथ खलूद्गीथाक्षराण्य् उपासीत उद्गीथ इति । (६।१)

atha khalūdgīthākṣarāṇy upāsīta udgītha iti |

6.2६.२

प्राण एवोत् । (६।२)

prāṇa evot |

6.3६.३

प्राणेन ह्य् उत्तिष्ठति । (६।३)

prāṇena hy uttiṣṭhati |

6.4६.४

वाग् गीः । (६।४)

vāg gīḥ |

6.5६.५

वाचो ह गिर इत्य् आचक्षते । (६।५)

vāco ha gira ity ācakṣate |

6.6६.६

अन्नं थम् । (६।६)

annaṃ tham |

6.7६.७

अन्ने हीदं सर्वं स्थितम् ॥ (६।७)

anne hīdaṃ sarvaṃ sthitam ||

7.1७.१

द्यौर् एवोत् । (७।१)

dyaur evot |

7.2७.२

अन्तरिक्षं गीः । (७।२)

antarikṣaṃ gīḥ |

7.3७.३

पृथिवी थम् । (७।३)

pṛthivī tham |

7.4७.४

आदित्य एवोत् । (७।४)

āditya evot |

7.5७.५

वायुर् गीः । (७।५)

vāyur gīḥ |

7.6७.६

अग्निस् थम् । (७।६)

agnis tham |

7.7७.७

सामवेद एवोत् । (७।७)

sāmaveda evot |

7.8७.८

यजुर्वेदो गीः । (७।८)

yajurvedo gīḥ |

7.9७.९

ऋग्वेदस् थम् । (७।९)

ṛgvedas tham |

7.10७.१०

दुग्धे ऽस्मै वाग् दोहं यो वाचो दोहः । (७।१०)

dugdhe 'smai vāg dohaṃ yo vāco dohaḥ |

7.11७.११

अन्नवान् अन्नादो भवति । (७।११)

annavān annādo bhavati |

7.12७.१२

य एतान्य् एवं विद्वान् उद्गीथाक्षराण्य् उपास्त उद्गीथ इति ॥ (७।१२)

ya etāny evaṃ vidvān udgīthākṣarāṇy upāsta udgītha iti ||

8.1८.१

अथ खल्व् आशीः समृद्धिः । (८।१)

atha khalv āśīḥ samṛddhiḥ |

8.2८.२

उपसरणानीत्य् उपासीत । (८।२)

upasaraṇānīty upāsīta |

8.3८.३

येन साम्ना स्तोष्यन् स्यात् तत् सामोपधावेत् ॥ (८।३)

yena sāmnā stoṣyan syāt tat sāmopadhāvet ||

9.1९.१

यस्याम् ऋचि ताम् ऋचं यद् आर्षेयं तम् ऋषिं यां देवताम् अभिष्टोष्यन् स्यात् तां देवताम् उपधावेत् ॥ (९।१)

yasyām ṛci tām ṛcaṃ yad ārṣeyaṃ tam ṛṣiṃ yāṃ devatām abhiṣṭoṣyan syāt tāṃ devatām upadhāvet ||

10.1१०.१

येन छन्दसा स्तोष्यन् स्यात् तच् छन्द उपधावेत् । (१०।१)

yena chandasā stoṣyan syāt tac chanda upadhāvet |

10.2१०.२

येन स्तोमेन स्तोष्यमाणः स्यात् तं स्तोमम् उपधावेत् ॥ (१०।२)

yena stomena stoṣyamāṇaḥ syāt taṃ stomam upadhāvet ||

11.1११.१

यां दिशम् अभिष्टोष्यन् स्यात् तां दिशम् उपधावेत् ॥ (११।१)

yāṃ diśam abhiṣṭoṣyan syāt tāṃ diśam upadhāvet ||

12.1१२.१

आत्मानम् अन्तत उपसृत्य स्तुवीत कामं ध्यायन्न् अप्रमत्तः । (१२।१)

ātmānam antata upasṛtya stuvīta kāmaṃ dhyāyann apramattaḥ |

12.2१२.२

अभ्याशो ह यद् अस्मै स कामः स्मृध्येत यत्कामः स्तुवीतेति यत्कामः स्तुवीतेति ॥ (१२।२)

abhyāśo ha yad asmai sa kāmaḥ smṛdhyeta yatkāmaḥ stuvīteti yatkāmaḥ stuvīteti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ChāUp, 1, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit