छान्दोग्योपनिषद्Chāndogyopaniṣad
ChāUp, 8, 12
Select a line for its word-by-word analysis.
मघवन् मर्त्यं वा इदं शरीरम् आत्तं मृत्युना । (१।१)
maghavan martyaṃ vā idaṃ śarīram āttaṃ mṛtyunā |
न वै सशरीरस्य सतः प्रियाप्रिययोर् अपहतिर् अस्ति । (१।४)
na vai saśarīrasya sataḥ priyāpriyayor apahatir asti |
अभ्रं विद्युत् स्तनयित्नुर् अशरीराण्य् एतानि । (२।२)
abhraṃ vidyut stanayitnur aśarīrāṇy etāni |
तद् यथैतान्य् अमुष्माद् आकाशात् समुत्थाय परं ज्योतिर् उपसंपद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यन्ते ॥ (२।३)
tad yathaitāny amuṣmād ākāśāt samutthāya paraṃ jyotir upasaṃpadya svena rūpeṇābhiniṣpadyante ||
एवम् एवैष संप्रसादो ऽस्माच्छरीरात् समुत्थाय परं ज्योतिर् उपसंपद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते । (३।१)
evam evaiṣa saṃprasādo 'smāccharīrāt samutthāya paraṃ jyotir upasaṃpadya svena rūpeṇābhiniṣpadyate |
स तत्र पर्येति जक्षत् क्रीडन् रममाणः स्त्रीभिर् वा यानैर् वा ज्ञातिभिर् वा नोपजनं स्मरन्न् इदं शरीरम् । (३।३)
sa tatra paryeti jakṣat krīḍan ramamāṇaḥ strībhir vā yānair vā jñātibhir vā nopajanaṃ smarann idaṃ śarīram |
स यथा प्रयोग्य आचरणे युक्त एवम् एवायम् अस्मिञ्छरीरे प्राणो युक्तः ॥ (३।४)
sa yathā prayogya ācaraṇe yukta evam evāyam asmiñcharīre prāṇo yuktaḥ ||
अथ यत्रैतद् आकाशम् अनुविषण्णं चक्षुः स चाक्षुषः पुरुषो दर्शनाय चक्षुः । (४।१)
atha yatraitad ākāśam anuviṣaṇṇaṃ cakṣuḥ sa cākṣuṣaḥ puruṣo darśanāya cakṣuḥ |
अथ यो वेदेदं जिघ्राणीति स आत्मा गन्धाय घ्राणम् । (४।२)
atha yo vededaṃ jighrāṇīti sa ātmā gandhāya ghrāṇam |
अथ यो वेदेदम् अभिव्याहराणीति स आत्मा अभिव्याहाराय वाक् । (४।३)
atha yo vededam abhivyāharāṇīti sa ātmā abhivyāhārāya vāk |
अथ यो वेदेदं शृण्वानीति स आत्मा श्रवणाय श्रोत्रम् ॥ (४।४)
atha yo vededaṃ śṛṇvānīti sa ātmā śravaṇāya śrotram ||
स वा एष एतेन दैवेन चक्षुषा मनसैतान् कामान् पश्यन् रमते य एते ब्रह्मलोके ॥ (५।३)
sa vā eṣa etena daivena cakṣuṣā manasaitān kāmān paśyan ramate ya ete brahmaloke ||
तस्मात् तेषां सर्वे च लोका आत्ताः सर्वे च कामाः । (६।२)
tasmāt teṣāṃ sarve ca lokā āttāḥ sarve ca kāmāḥ |
स सर्वांश् च लोकान् आप्नोति सर्वांश् च कामान् यस् तम् आत्मानम् अनुविद्य विजानाति । (६।३)
sa sarvāṃś ca lokān āpnoti sarvāṃś ca kāmān yas tam ātmānam anuvidya vijānāti |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.