छान्दोग्योपनिषद्Chāndogyopaniṣad
ChāUp, 8, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ यद् इदम् अस्मिन् ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरो ऽस्मिन्न् अन्तराकाशः । (१।१)
atha yad idam asmin brahmapure daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma daharo 'sminn antarākāśaḥ |
तस्मिन् यद् अन्तस् तद् अन्वेष्टव्यं तद् वाव विजिज्ञासितव्यम् इति ॥ (१।२)
tasmin yad antas tad anveṣṭavyaṃ tad vāva vijijñāsitavyam iti ||
तं चेद् ब्रूयुर् यद् इदम् अस्मिन् ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरो ऽस्मिन्न् अन्तराकाशः किं तद् अत्र विद्यते यद् अन्वेष्टव्यं यद् वाव विजिज्ञासितव्यम् इति । (२।१)
taṃ ced brūyur yad idam asmin brahmapure daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma daharo 'sminn antarākāśaḥ kiṃ tad atra vidyate yad anveṣṭavyaṃ yad vāva vijijñāsitavyam iti |
यावान् वा अयम् आकाशस् तावान् एषो ऽन्तर्हृदय आकाशः । (३।१)
yāvān vā ayam ākāśas tāvān eṣo 'ntarhṛdaya ākāśaḥ |
उभे ऽस्मिन् द्यावापृथिवी अन्तर् एव समाहिते । (३।२)
ubhe 'smin dyāvāpṛthivī antar eva samāhite |
उभाव् अग्निश् च वायुश् च सूर्याचन्द्रमसाव् उभौ विद्युन् नक्षत्राणि । (३।३)
ubhāv agniś ca vāyuś ca sūryācandramasāv ubhau vidyun nakṣatrāṇi |
यच् चास्येहास्ति यच् च नास्ति सर्वं तद् अस्मिन् समाहितम् इति ॥ (३।४)
yac cāsyehāsti yac ca nāsti sarvaṃ tad asmin samāhitam iti ||
तं चेद् ब्रूयुर् अस्मिंश् चेदं ब्रह्मपुरे सर्वं समाहितं सर्वाणि च भूतानि सर्वे च कामा यद् एनज् जरा वाप्नोति प्रध्वंसते वा किं ततो ऽतिशिष्यत इति ॥ (४।१)
taṃ ced brūyur asmiṃś cedaṃ brahmapure sarvaṃ samāhitaṃ sarvāṇi ca bhūtāni sarve ca kāmā yad enaj jarā vāpnoti pradhvaṃsate vā kiṃ tato 'tiśiṣyata iti ||
नास्य जरयैतज् जीर्यति न वधेनास्य हन्यते । (५।२)
nāsya jarayaitaj jīryati na vadhenāsya hanyate |
एतत् सत्यं ब्रह्मपुरम् अस्मिन् कामाः समाहिताः । (५।३)
etat satyaṃ brahmapuram asmin kāmāḥ samāhitāḥ |
एष आत्मापहतपाप्मा विजरो विमृत्युर् विशोको विजिघत्सो ऽपिपासः सत्यकामः सत्यसंकल्पः । (५।४)
eṣa ātmāpahatapāpmā vijaro vimṛtyur viśoko vijighatso 'pipāsaḥ satyakāmaḥ satyasaṃkalpaḥ |
यथा ह्य् एवेह प्रजा अन्वाविशन्ति यथानुशासनम् । (५।५)
yathā hy eveha prajā anvāviśanti yathānuśāsanam |
यं यम् अन्तम् अभिकामा भवन्ति यं जनपदं यं क्षेत्रभागं तं तम् एवोपजीवन्ति ॥ (५।६)
yaṃ yam antam abhikāmā bhavanti yaṃ janapadaṃ yaṃ kṣetrabhāgaṃ taṃ tam evopajīvanti ||
तद् यथेह कर्मजितो लोकः क्षीयत एवम् एवामुत्र पुण्यजितो लोकः क्षीयते । (६।१)
tad yatheha karmajito lokaḥ kṣīyata evam evāmutra puṇyajito lokaḥ kṣīyate |
तद् य इहात्मानम् अननुविद्य व्रजन्त्य् एतांश् च सत्यान् कामांस् तेषां सर्वेषु लोकेष्व् अकामचारो भवति । (६।२)
tad ya ihātmānam ananuvidya vrajanty etāṃś ca satyān kāmāṃs teṣāṃ sarveṣu lokeṣv akāmacāro bhavati |
अथ य इहात्मानम् अनिवुद्य व्रजन्त्य् एतंश् च सत्यान् कामांस् तेषां सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति ॥ (६।३)
atha ya ihātmānam anivudya vrajanty etaṃś ca satyān kāmāṃs teṣāṃ sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.