छान्दोग्योपनिषद्Chāndogyopaniṣad
ChāUp, 8, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ या एता हृदयस्य नाड्यस् ताः पिङ्गलस्याणिम्नस् तिष्ठन्ति शुक्लस्य नीलस्य पीतस्य लोहितस्येति । (१।१)
atha yā etā hṛdayasya nāḍyas tāḥ piṅgalasyāṇimnas tiṣṭhanti śuklasya nīlasya pītasya lohitasyeti |
असौ वादित्यः पिङ्गल एष शुक्ल एष नील एष पीत एष लोहितः ॥ (१।२)
asau vādityaḥ piṅgala eṣa śukla eṣa nīla eṣa pīta eṣa lohitaḥ ||
तद् यथा महापथ आतत उभौ ग्रामौ गच्छतीमं चामुं चैवम् एवैता आदित्यस्य रश्मय उभौ लोकौ गच्छन्तीमं चामुं च । (२।१)
tad yathā mahāpatha ātata ubhau grāmau gacchatīmaṃ cāmuṃ caivam evaitā ādityasya raśmaya ubhau lokau gacchantīmaṃ cāmuṃ ca |
अमुष्माद् आदित्यात् प्रतायन्ते ता आसु नाडीषु सृप्ताः । (२।२)
amuṣmād ādityāt pratāyante tā āsu nāḍīṣu sṛptāḥ |
आभ्यो नाडीभ्यः प्रतायन्ते ते ऽमुष्मिन्न् आदित्ये सृप्ताः ॥ (२।३)
ābhyo nāḍībhyaḥ pratāyante te 'muṣminn āditye sṛptāḥ ||
तद् यत्रैतत् सुप्तः समस्तः सम्प्रसन्नः स्वप्नं न विजानाति । (३।१)
tad yatraitat suptaḥ samastaḥ samprasannaḥ svapnaṃ na vijānāti |
तम् अभित आसीना आहुर् जानासि मां जानासि माम् इति । (४।२)
tam abhita āsīnā āhur jānāsi māṃ jānāsi mām iti |
स यावत् क्षिप्येन् मनस् तावद् आदित्यं गच्छति । (५।४)
sa yāvat kṣipyen manas tāvad ādityaṃ gacchati |
एतद् वै खलु लोकद्वारं विदुषां प्रपदनं निरोधो ऽविदुषाम् ॥ (५।५)
etad vai khalu lokadvāraṃ viduṣāṃ prapadanaṃ nirodho 'viduṣām ||
शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस् तासां मूर्धानम् अभिनिःसृतैका । (६।२)
śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyas tāsāṃ mūrdhānam abhiniḥsṛtaikā |
तयोर्ध्वम् आयन्न् अमृतत्वम् एति विष्वङ्ङ् अन्या उत्क्रमणे भवन्त्य् उत्क्रमणे भवन्ति ॥ (६।३)
tayordhvam āyann amṛtatvam eti viṣvaṅṅ anyā utkramaṇe bhavanty utkramaṇe bhavanti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.