अनिमित्तामिति तदात्वेऽनुपलभ्यमाननिमित्तां न तु पुनः सर्वथैवाहेतुकीं यत आयुषः क्षयनिमित्ताम् इत्यनन्तरमस्य विशेषणं कथयिष्यति रिष्टस्य हि न रौक्ष्यादिना शरीरसंबन्धादि निमित्तम् उपलभ्यते ॥ (६।०)

animittāmiti tadātve'nupalabhyamānanimittāṃ na tu punaḥ sarvathaivāhetukīṃ yata āyuṣaḥ kṣayanimittām ityanantaramasya viśeṣaṇaṃ kathayiṣyati riṣṭasya hi na raukṣyādinā śarīrasaṃbandhādi nimittam upalabhyate ||

7.0७.०

यद्वा आयुःक्षयरूपं यन्निमित्तं तद्विद्यमानमपि नान्यैरुपलभ्यते किंतु तदेव हि रिष्टादुन्नीयते तेन अव्यक्तनिमित्तत्वम् इहानिमित्तत्वं ज्ञेयम् ॥ (७।०)

yadvā āyuḥkṣayarūpaṃ yannimittaṃ tadvidyamānamapi nānyairupalabhyate kiṃtu tadeva hi riṣṭādunnīyate tena avyaktanimittatvam ihānimittatvaṃ jñeyam ||

8.0८.०

अत्र गतायुष्ट्वमेव सकलपुरुषसंश्रितरिष्टव्यापकं कारणं साधु ॥ (८।०)

atra gatāyuṣṭvameva sakalapuruṣasaṃśritariṣṭavyāpakaṃ kāraṇaṃ sādhu ||

9.0९.०

यत्तु वक्ष्यति क्रियापथमतिक्रान्ताः केवलं देहमाश्रिताः ॥ (९।०)

yattu vakṣyati kriyāpathamatikrāntāḥ kevalaṃ dehamāśritāḥ ||

10.0१०.०

चिह्नं कुर्वन्ति यद्दोषास् तदरिष्टं प्रचक्षते इति तद्दूतादिगतरिष्टाव्यापकतया पुरुषाश्रयिरिष्टमात्राभिप्रायेण ज्ञेयम् ॥ (१०।०)

cihnaṃ kurvanti yaddoṣās tadariṣṭaṃ pracakṣate iti taddūtādigatariṣṭāvyāpakatayā puruṣāśrayiriṣṭamātrābhiprāyeṇa jñeyam ||

11.0११.०

आयुषः प्रमाणज्ञानस्येति आयुःशेषप्रमाणज्ञानस्येत्य् अर्थः ॥ (११।०)

āyuṣaḥ pramāṇajñānasyeti āyuḥśeṣapramāṇajñānasyety arthaḥ ||

12.0१२.०

भूय इति अत्यर्थम् ॥ (१२।०)

bhūya iti atyartham ||

13.0१३.०

तेनात्यर्थम् आयुःक्षयनिमित्तां प्रत्यासन्नायुःक्षयजन्याम् इति यावत् ॥ (१३।०)

tenātyartham āyuḥkṣayanimittāṃ pratyāsannāyuḥkṣayajanyām iti yāvat ||

14.0१४.०

यामिति क्षीणायुःकार्याम् ॥ (१४।०)

yāmiti kṣīṇāyuḥkāryām ||

15.0१५.०

प्रेतलिङ्गानुरूपाम् इति प्रेतसदृशीं मला दन्तेषु जायन्ते प्रेताकृतिर् उदीर्यते इत्यादिग्रन्थवक्ष्यमाणाम् ॥ (१५।०)

pretaliṅgānurūpām iti pretasadṛśīṃ malā danteṣu jāyante pretākṛtir udīryate ityādigranthavakṣyamāṇām ||

16.0१६.०

इमां हि विकृतिमायुषो ऽन्तर्गतस्य ज्ञानार्थं वदन्ति ॥ (१६।०)

imāṃ hi vikṛtimāyuṣo 'ntargatasya jñānārthaṃ vadanti ||

17.0१७.०

या त्वन्या प्रेतलिङ्गाननुरूपा वर्णाश्रया सा प्रत्यासन्नमरणबोधिका तेन सा नात्यर्थं नात्यर्थक्षीणायुःकार्येत्यर्थः ॥ (१७।०)

yā tvanyā pretaliṅgānanurūpā varṇāśrayā sā pratyāsannamaraṇabodhikā tena sā nātyarthaṃ nātyarthakṣīṇāyuḥkāryetyarthaḥ ||

18.0१८.०

एवं भूयश्च इत्यादिना धीराः इत्यन्तेन निमित्तानुरूपविकृतिविशेषस्य कार्यविशेषं मरणलक्षणम् अभिधाय पुनः सामान्येनानिमित्ताया धर्मान्तरमाह याम् अधिकृत्येत्यादि ॥ (१८।०)

evaṃ bhūyaśca ityādinā dhīrāḥ ityantena nimittānurūpavikṛtiviśeṣasya kāryaviśeṣaṃ maraṇalakṣaṇam abhidhāya punaḥ sāmānyenānimittāyā dharmāntaramāha yām adhikṛtyetyādi ||

19.0१९.०

पुरुषसंश्रयाणीति विशेषणेन पुरुषानाश्रितदूतादिरिष्टे नावश्यम् अनिमित्ततास्तीति दर्शयति ॥ (१९।०)

puruṣasaṃśrayāṇīti viśeṣaṇena puruṣānāśritadūtādiriṣṭe nāvaśyam animittatāstīti darśayati ||

20.0२०.०

यतो दूताधिकारादौ यानि रिष्टानि तानि दृश्यमाननिमित्तान्य् अप्य् आगमादेव रिष्टत्वेनावधार्यन्ते ॥ (२०।०)

yato dūtādhikārādau yāni riṣṭāni tāni dṛśyamānanimittāny apy āgamādeva riṣṭatvenāvadhāryante ||

21.1२१.१

यथा मुक्तकेशे ऽथवा नग्ने रुदत्यप्रयतेऽथवा । (२१।१)

yathā muktakeśe 'thavā nagne rudatyaprayate'thavā |

21.2२१.२

भिषगभ्यागतं दृष्ट्वा दूतं मरणमादिशेत् । (२१।२)

bhiṣagabhyāgataṃ dṛṣṭvā dūtaṃ maraṇamādiśet |

21.3२१.३

इति ॥ (२१।३)

iti ||

22.0२२.०

अत्र च भिषजो मुक्तकेशवचनाद् दृश्यत एव कारणं तथा दूतागमने चातुरस्य प्रेरणादि कारणमस्त्येव तेनानिमित्तत्वम् आतुराश्रयिरिष्ट एव ॥ (२२।०)

atra ca bhiṣajo muktakeśavacanād dṛśyata eva kāraṇaṃ tathā dūtāgamane cāturasya preraṇādi kāraṇamastyeva tenānimittatvam āturāśrayiriṣṭa eva ||

23.0२३.०

अन्ये तु एवंभूतवैद्यदूतसमागमः परिहर्तव्यत्वेन ज्ञातः सन् यदा दैवाद्भवति तदा दैवनिमित्तः सन् रिष्टं भवति तेन सर्वरिष्टव्यापिकैवेयम् अनिमित्तता भूयश्चेत्यादिग्रन्थेन तु प्रेतलिङ्गानुरूपां विकृतिं भूय आयुषोऽन्तर्गतस्य ज्ञानार्थम् उपदिशन्ति तथा पुरुषसंश्रयाणि भूय उपदेक्ष्यन्ते पुरुषा नाश्रयाणि तु स्वल्पग्रन्थेनोपदेक्ष्यन्ते इति व्याख्यानयन्ति ॥ (२३।०)

anye tu evaṃbhūtavaidyadūtasamāgamaḥ parihartavyatvena jñātaḥ san yadā daivādbhavati tadā daivanimittaḥ san riṣṭaṃ bhavati tena sarvariṣṭavyāpikaiveyam animittatā bhūyaścetyādigranthena tu pretaliṅgānurūpāṃ vikṛtiṃ bhūya āyuṣo'ntargatasya jñānārtham upadiśanti tathā puruṣasaṃśrayāṇi bhūya upadekṣyante puruṣā nāśrayāṇi tu svalpagranthenopadekṣyante iti vyākhyānayanti ||

24.0२४.०

इत्युद्देश इन्द्रियस्थानार्थोद्देश इत्यर्थः ॥ (२४।०)

ityuddeśa indriyasthānārthoddeśa ityarthaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.