ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 98.2
Select a line for its word-by-word analysis.
कारणं वेदनानां किम् इत्यस्योत्तरमाह धीधृतीत्यादि ॥ (१।०)
kāraṇaṃ vedanānāṃ kim ityasyottaramāha dhīdhṛtītyādi ||
अयं चार्थः प्रकरणागतत्वादुच्यमानो न पुनरुक्ततामावहति ॥ (२।०)
ayaṃ cārthaḥ prakaraṇāgatatvāducyamāno na punaruktatāmāvahati ||
एते च शिष्यव्युत्पत्त्यर्थं प्रज्ञाभेदत्वेनान्यथा व्युत्पाद्य इहोच्यन्ते ॥ (४।०)
ete ca śiṣyavyutpattyarthaṃ prajñābhedatvenānyathā vyutpādya ihocyante ||
संप्राप्तिः कालकर्मणामिति कालस्य संप्राप्तिस्तथा कर्मणश्च संप्राप्तिः ॥ (५।०)
saṃprāptiḥ kālakarmaṇāmiti kālasya saṃprāptistathā karmaṇaśca saṃprāptiḥ ||
कालसंप्राप्तिग्रहणेन चेह ये कालव्यक्तास्ते गृह्यन्ते नावश्यं कालजन्याः यतः स्वाभाविकानपि कालजन्यान् तथा तृतीयकादीन् अप्यसात्म्येन्द्रियार्थादिजन्यान् कालजत्वेनैवेहाभिधास्यति ॥ (७।०)
kālasaṃprāptigrahaṇena ceha ye kālavyaktāste gṛhyante nāvaśyaṃ kālajanyāḥ yataḥ svābhāvikānapi kālajanyān tathā tṛtīyakādīn apyasātmyendriyārthādijanyān kālajatvenaivehābhidhāsyati ||
कर्मजास्तु प्रज्ञापराधजन्या एवेह कर्मजन्यत्वेन विशेषेण शिष्यव्युत्पत्त्यर्थं पृथगुच्यन्ते कालव्यञ्ज्यत्वेन च कर्मजा इह कालसंप्राप्तिजन्येष्ववरोद्धव्याः ॥ (८।०)
karmajāstu prajñāparādhajanyā eveha karmajanyatvena viśeṣeṇa śiṣyavyutpattyarthaṃ pṛthagucyante kālavyañjyatvena ca karmajā iha kālasaṃprāptijanyeṣvavaroddhavyāḥ ||
प्रज्ञापराधावरोधश्च यथा कर्मजानां तथा प्रथमाध्याय एवोक्तम् ॥ (९।०)
prajñāparādhāvarodhaśca yathā karmajānāṃ tathā prathamādhyāya evoktam ||
किंचाचार्येणोन्मादनिदाने स्वयमेवोक्तं प्रज्ञापराधात् सम्भूते व्याधौ कर्मज आत्मनः इत्यादि तथा जनपदोद्ध्वंसनीये च विमाने पुनरुक्तं वाय्वादीनां यद्वै गुण्यमुत्पद्यते तस्य मूलम् अधर्मः तन्मूलं वासत्कर्म पूर्वकृतं तयोर्योनिः प्रज्ञापराध एव इति ॥ (१०।०)
kiṃcācāryeṇonmādanidāne svayamevoktaṃ prajñāparādhāt sambhūte vyādhau karmaja ātmanaḥ ityādi tathā janapadoddhvaṃsanīye ca vimāne punaruktaṃ vāyvādīnāṃ yadvai guṇyamutpadyate tasya mūlam adharmaḥ tanmūlaṃ vāsatkarma pūrvakṛtaṃ tayoryoniḥ prajñāparādha eva iti ||
तस्मादिह संप्राप्तिः कालकर्मणामित्यनेन न कालजन्या गदा उच्यन्ते किंतु कालव्यञ्ज्याः ॥ (११।०)
tasmādiha saṃprāptiḥ kālakarmaṇāmityanena na kālajanyā gadā ucyante kiṃtu kālavyañjyāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.