ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 64.2

231 of 400 · 12 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

प्रकृतिः का विकाराः के इत्यस्योत्तरं खादीनीत्यादि ॥ (१।०)

prakṛtiḥ kā vikārāḥ ke ityasyottaraṃ khādīnītyādi ||

खादीनि सूक्ष्मभूतखादीनि तन्मात्रशब्दाभिधेयानि ॥ (२।०)

khādīni sūkṣmabhūtakhādīni tanmātraśabdābhidheyāni ||

बुद्धिः महच्छब्दाभिधेया ॥ (३।०)

buddhiḥ mahacchabdābhidheyā ||

अव्यक्तं मूलप्रकृतिः ॥ (४।०)

avyaktaṃ mūlaprakṛtiḥ ||

अहङ्कारः बुद्धिविकारः स च त्रिविधः भूतादिः तैजसः वैकारिकश्च ॥ (५।०)

ahaṅkāraḥ buddhivikāraḥ sa ca trividhaḥ bhūtādiḥ taijasaḥ vaikārikaśca ||

भूतानां स्थावरजङ्गमानां प्रकृतिर् भूतप्रकृतिः ॥ (६।०)

bhūtānāṃ sthāvarajaṅgamānāṃ prakṛtir bhūtaprakṛtiḥ ||

अत्र चाव्यक्तं प्रकृतिरेव परं बुद्ध्यादयस्तु स्वकारणविकृतिरूपा अपि स्वकार्यापेक्षया प्रकृतिरूपा इह प्रकृतित्वेनोक्ताः ॥ (७।०)

atra cāvyaktaṃ prakṛtireva paraṃ buddhyādayastu svakāraṇavikṛtirūpā api svakāryāpekṣayā prakṛtirūpā iha prakṛtitvenoktāḥ ||

यदुक्तं मूलप्रकृतिर् अविकृतिर्महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त इति ॥ (८।०)

yaduktaṃ mūlaprakṛtir avikṛtirmahadādyāḥ prakṛtivikṛtayaḥ sapta iti ||

विकारानाह विकारा इत्यादि ॥ (९।०)

vikārānāha vikārā ityādi ||

एवशब्दो भिन्नक्रमेऽवधारणे तेन विकारा एव षोडश परं न प्रकृतयः ॥ (१०।०)

evaśabdo bhinnakrame'vadhāraṇe tena vikārā eva ṣoḍaśa paraṃ na prakṛtayaḥ ||

बुद्धेर् इन्द्रियाणि बुद्धीन्द्रियाणि ॥ (११।०)

buddher indriyāṇi buddhīndriyāṇi ||

पञ्चार्था इति स्थूला आकाशादयः शब्दादिरूपाः गुणगुणिनोर्हि परमार्थतो भेदो नास्त्येवास्मिन् दर्शने ॥ (१२।०)

pañcārthā iti sthūlā ākāśādayaḥ śabdādirūpāḥ guṇaguṇinorhi paramārthato bhedo nāstyevāsmin darśane ||