ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 58.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अत्रैव सामग्रीजन्यत्वे सर्वकार्याणामुपपत्तिमाह न ह्येक इत्यादि ॥ (१।०)
atraiva sāmagrījanyatve sarvakāryāṇāmupapattimāha na hyeka ityādi ||
एको भावः कारणरूपः सहकारिकारणान्तररहितो न कार्यकरणे वर्तत इत्यर्थः एवं तावदेकं कारणं कार्ये न वर्तते कार्यं च हेतुं विना न भवतीत्याह वर्तते नाप्यहेतुक इति हेतुं विना भाव उत्पत्तिधर्मा न वर्तते न भवतीत्यर्थः ॥ (२।०)
eko bhāvaḥ kāraṇarūpaḥ sahakārikāraṇāntararahito na kāryakaraṇe vartata ityarthaḥ evaṃ tāvadekaṃ kāraṇaṃ kārye na vartate kāryaṃ ca hetuṃ vinā na bhavatītyāha vartate nāpyahetuka iti hetuṃ vinā bhāva utpattidharmā na vartate na bhavatītyarthaḥ ||
तेन करणयुक्तात्मजन्यं कार्यं न केवलादात्मनो हेतुरूपाद् भवतीत्युक्तं भवति ॥ (३।०)
tena karaṇayuktātmajanyaṃ kāryaṃ na kevalādātmano heturūpād bhavatītyuktaṃ bhavati ||
अथ हेतुं विना चेद्भावो न भवति तत् किमभावेऽपि शारीराणां भावानां हेत्वपेक्षा न वेत्याह शीघ्रगत्वादित्यादि ॥ (४।०)
atha hetuṃ vinā cedbhāvo na bhavati tat kimabhāve'pi śārīrāṇāṃ bhāvānāṃ hetvapekṣā na vetyāha śīghragatvādityādi ||
शीघ्रगत्वात् स्वभावाल्लक्षितोऽभावो न स्वभावं व्यतिवर्तते शीघ्रगत्वस्वभावं न त्यजतीत्यर्थः ॥ (५।०)
śīghragatvāt svabhāvāllakṣito'bhāvo na svabhāvaṃ vyativartate śīghragatvasvabhāvaṃ na tyajatītyarthaḥ ||
तेन अहेतुक एवाभावो भवति भावस्तु सहेतुकः ॥ (६।०)
tena ahetuka evābhāvo bhavati bhāvastu sahetukaḥ ||
उक्तं हि उत्पत्तिहेतुर् भावानां न निरोधेऽस्ति कारणम् इति ॥ (७।०)
uktaṃ hi utpattihetur bhāvānāṃ na nirodhe'sti kāraṇam iti ||
किंवा शीघ्रगत्वाद् अस्थिरत्वाद् अभावो नावस्थान्तरमात्मनाशं प्रतिगच्छतीति ग्रन्थार्थः ॥ (८।०)
kiṃvā śīghragatvād asthiratvād abhāvo nāvasthāntaramātmanāśaṃ pratigacchatīti granthārthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.