ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 69.2

234 of 400 · 21 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

एवमादिसर्गे प्रकृतेर् महदादिसर्गं दर्शयित्वा महाप्रलये प्रकृतावव्यक्तरूपायां बुद्ध्यादीनां लयमाह पुरुष इत्यादि ॥ (१।०)

evamādisarge prakṛter mahadādisargaṃ darśayitvā mahāpralaye prakṛtāvavyaktarūpāyāṃ buddhyādīnāṃ layamāha puruṣa ityādi ||

2.0२.०

इष्टैर् भावैरिति पुरुषोपभोगार्थमिष्टैर् बुद्ध्यादिभिः ॥ (२।०)

iṣṭair bhāvairiti puruṣopabhogārthamiṣṭair buddhyādibhiḥ ||

3.0३.०

अन्ये तु एवंभूतसङ्गं जन्मनि बुद्ध्यादिवियोगं च मरणे ब्रुवते ॥ (३।०)

anye tu evaṃbhūtasaṅgaṃ janmani buddhyādiviyogaṃ ca maraṇe bruvate ||

4.0४.०

तन्न जन्ममरणयोर् बुद्ध्यादीनां विद्यमानत्वात् ॥ (४।०)

tanna janmamaraṇayor buddhyādīnāṃ vidyamānatvāt ||

5.1५.१

उक्तं हि अतीन्द्रियैस्तैर् अतिसूक्ष्मरूपैर् आत्मा कदाचिन्न विमुक्तपूर्वः । (५।१)

uktaṃ hi atīndriyaistair atisūkṣmarūpair ātmā kadācinna vimuktapūrvaḥ |

5.2५.२

नैवेन्द्रियैर् नैव मनोमतिभ्यां न चाप्यहङ्कारविकारदोषैः इति ॥ (५।२)

naivendriyair naiva manomatibhyāṃ na cāpyahaṅkāravikāradoṣaiḥ iti ||

6.1६.१

तथान्यत्राप्युक्तं पूर्वोत्पन्नम् असक्तं नियतं महदादिसूक्ष्मपर्यन्तम् । (६।१)

tathānyatrāpyuktaṃ pūrvotpannam asaktaṃ niyataṃ mahadādisūkṣmaparyantam |

6.2६.२

संसरति निरुपभोगं भावैरधिवासितं लिङ्गम् इति ॥ (६।२)

saṃsarati nirupabhogaṃ bhāvairadhivāsitaṃ liṅgam iti ||

7.0७.०

तस्मान्महाप्रलय एव प्रकृतौ लयः तथादिसर्ग एव प्रकृतेर्महदादिसृष्टिरिति ॥ (७।०)

tasmānmahāpralaya eva prakṛtau layaḥ tathādisarga eva prakṛtermahadādisṛṣṭiriti ||

8.0८.०

एतदेव प्रपञ्चं लयं च प्रकृतेराह अव्यक्ताद् इत्यादि ॥ (८।०)

etadeva prapañcaṃ layaṃ ca prakṛterāha avyaktād ityādi ||

9.0९.०

अव्यक्तादिति प्रकृतेः व्यक्ततामिति महदादिमहाभूतपर्यन्तप्रपञ्चरूपतां याति ॥ (९।०)

avyaktāditi prakṛteḥ vyaktatāmiti mahadādimahābhūtaparyantaprapañcarūpatāṃ yāti ||

10.0१०.०

अव्यक्ताद् इति महाभूतप्रपञ्चाद्यवस्थातः पुनरव्यक्तरूपतां याति गच्छति महाप्रलये हि महाभूतानि तन्मात्रेषु लयं यान्ति तन्मात्राणि तथेन्द्रियाणि चाहङ्कारे लयं यान्ति अहङ्कारो बुद्धौ बुद्धिश्च प्रकृताविति लयक्रमः ॥ (१०।०)

avyaktād iti mahābhūtaprapañcādyavasthātaḥ punaravyaktarūpatāṃ yāti gacchati mahāpralaye hi mahābhūtāni tanmātreṣu layaṃ yānti tanmātrāṇi tathendriyāṇi cāhaṅkāre layaṃ yānti ahaṅkāro buddhau buddhiśca prakṛtāviti layakramaḥ ||

11.0११.०

अयं च लयक्रमो मोक्षेऽपि भवति ॥ (११।०)

ayaṃ ca layakramo mokṣe'pi bhavati ||

12.0१२.०

परं तु तत्र तं पुरुषं प्रति पुनः सर्गं नारभते प्रकृतिः ॥ (१२।०)

paraṃ tu tatra taṃ puruṣaṃ prati punaḥ sargaṃ nārabhate prakṛtiḥ ||

13.0१३.०

अयं संसारः कुतो भवतीत्याह रज इत्यादि ॥ (१३।०)

ayaṃ saṃsāraḥ kuto bhavatītyāha raja ityādi ||

14.0१४.०

आविष्टो युक्तः ॥ (१४।०)

āviṣṭo yuktaḥ ||