ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 149.2

273 of 400 · 13 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

इदानीं स्मृतिप्रस्तावात् स्मृतिकारणान्याह वक्ष्यन्त इत्यादि ॥ (१।०)

idānīṃ smṛtiprastāvāt smṛtikāraṇānyāha vakṣyanta ityādi ||

निमित्तग्रहणं कारणज्ञानं कारणं हि दृष्ट्वा कार्यं स्मरति ॥ (२।०)

nimittagrahaṇaṃ kāraṇajñānaṃ kāraṇaṃ hi dṛṣṭvā kāryaṃ smarati ||

रूपग्रहणम् आकारग्रहणम् ॥ (३।०)

rūpagrahaṇam ākāragrahaṇam ||

यथा वने गवयं दृष्ट्वा गां स्मरति ॥ (४।०)

yathā vane gavayaṃ dṛṣṭvā gāṃ smarati ||

सादृश्याद् यथा पितुः सदृशं पुरुषं दृष्ट्वा पितरं स्मरति ॥ (५।०)

sādṛśyād yathā pituḥ sadṛśaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā pitaraṃ smarati ||

सविपर्ययादिति अत्यर्थवैसादृश्यादपि स्मरणं भवति यथा अत्यर्थकुरूपं दृष्ट्वा प्रतियोगिनमत्यर्थसुरूपं स्मरति ॥ (६।०)

saviparyayāditi atyarthavaisādṛśyādapi smaraṇaṃ bhavati yathā atyarthakurūpaṃ dṛṣṭvā pratiyoginamatyarthasurūpaṃ smarati ||

सत्त्वानुबन्धादिति मनसः प्रणिधानात् स्मर्तव्यस्मरणाय प्रणिहितमनाः स्मर्तव्यं स्मरति ॥ (७।०)

sattvānubandhāditi manasaḥ praṇidhānāt smartavyasmaraṇāya praṇihitamanāḥ smartavyaṃ smarati ||

अभ्यासादिति अभ्यस्तमर्थम् अभ्यासबलादेव स्मरति ॥ (८।०)

abhyāsāditi abhyastamartham abhyāsabalādeva smarati ||

ज्ञानयोगाद् इति तत्त्वज्ञानयोगात् उपजाततत्त्वज्ञानो हि तद्बलादेव सर्वं स्मरति ॥ (९।०)

jñānayogād iti tattvajñānayogāt upajātatattvajñāno hi tadbalādeva sarvaṃ smarati ||

पुनः श्रुतादिति श्रुतोऽप्यर्थो विस्मृतः पुनर् एकदेशं श्रुत्वा स्मर्यते ॥ (१०।०)

punaḥ śrutāditi śruto'pyartho vismṛtaḥ punar ekadeśaṃ śrutvā smaryate ||

स्मृतिकारणमभिधाय स्मृतिरूपम् आह दृष्टेत्यादि ॥ (११।०)

smṛtikāraṇamabhidhāya smṛtirūpam āha dṛṣṭetyādi ||

दृष्टं प्रत्यक्षोपलक्षणं श्रुतं त्वागमप्रतीतं तेन सर्वपूर्वानुभूतावरोधः ॥ (१२।०)

dṛṣṭaṃ pratyakṣopalakṣaṇaṃ śrutaṃ tvāgamapratītaṃ tena sarvapūrvānubhūtāvarodhaḥ ||

क्वचित् स्मरणं स्मृतिरुच्यते इति पाठः तत्रापि नार्थभेदः ॥ (१३।०)

kvacit smaraṇaṃ smṛtirucyate iti pāṭhaḥ tatrāpi nārthabhedaḥ ||