ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 78.2
Select a line for its word-by-word analysis.
वशी यद्यसुखैः कस्माद्भावैर् आक्रम्यते इत्यस्योत्तरं वशीत्यादि ॥ (१।०)
vaśī yadyasukhaiḥ kasmādbhāvair ākramyate ityasyottaraṃ vaśītyādi ||
वशी स्वेच्छाधीनप्रवृत्तिः इष्टेऽनिष्टे वात्मा तेन वशी सन्नयं तानि कर्माणि करोति शुभान्यशुभानि वा आपातफलरागात् यानि कृत्वा तत्कर्मप्रभावाच्छुभेनाशुभेन वा फलेन योगमाप्नोति ॥ (२।०)
vaśī svecchādhīnapravṛttiḥ iṣṭe'niṣṭe vātmā tena vaśī sannayaṃ tāni karmāṇi karoti śubhānyaśubhāni vā āpātaphalarāgāt yāni kṛtvā tatkarmaprabhāvācchubhenāśubhena vā phalena yogamāpnoti ||
एतेन कर्तव्ये कर्मण्यस्य वशित्वं कृतकर्मफलं त्वस्यानिच्छतोऽपि भवति तेन तत्प्रति नास्य वशित्वम् ॥ (३।०)
etena kartavye karmaṇyasya vaśitvaṃ kṛtakarmaphalaṃ tvasyānicchato'pi bhavati tena tatprati nāsya vaśitvam ||
अन्यदपि वशित्वफलमाह वशी चेतः समाधत्त इति ॥ (४।०)
anyadapi vaśitvaphalamāha vaśī cetaḥ samādhatta iti ||
अनिष्टेऽर्थे वशी सन्नयं मनो निवर्तयति यदि ह्ययं वशी न स्यात् न मनो निवर्तयितुं शक्नुयात् ॥ (५।०)
aniṣṭe'rthe vaśī sannayaṃ mano nivartayati yadi hyayaṃ vaśī na syāt na mano nivartayituṃ śaknuyāt ||
अपरमपि वशित्वगमकं कर्माह वशी सर्वं निरस्यतीति ॥ (६।०)
aparamapi vaśitvagamakaṃ karmāha vaśī sarvaṃ nirasyatīti ||
वशी सन्नयं मोक्षार्थं प्रवृत्तः सर्वारम्भं शुभाशुभफलं त्यजतीत्यर्थः ॥ (७।०)
vaśī sannayaṃ mokṣārthaṃ pravṛttaḥ sarvārambhaṃ śubhāśubhaphalaṃ tyajatītyarthaḥ ||
इह स्वतन्त्रः परात्मना ईश्वरादिना प्रेरितप्रवृत्तिर् उच्यते वशी तु स्वयमपि प्रवर्तमान इच्छावशात् प्रवर्तते न प्रेरितप्रवृत्तिरूपत्वेनेप्सितेऽनीप्सिते च वर्तते इति स्वातन्त्र्यवशित्वयोर्भेदः ॥ (८।०)
iha svatantraḥ parātmanā īśvarādinā preritapravṛttir ucyate vaśī tu svayamapi pravartamāna icchāvaśāt pravartate na preritapravṛttirūpatvenepsite'nīpsite ca vartate iti svātantryavaśitvayorbhedaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.