ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 133.2
Select a line for its word-by-word analysis.
इदानीं सकलकारणव्यापकं योगं व्युत्पादयितुम् ऐन्द्रियकं मानसं च स्पर्शं दर्शयितुम् आह स्पर्शनेत्यादि ॥ (१।०)
idānīṃ sakalakāraṇavyāpakaṃ yogaṃ vyutpādayitum aindriyakaṃ mānasaṃ ca sparśaṃ darśayitum āha sparśanetyādi ||
स्पर्शनेन्द्रियसंस्पर्श इत्यनेनेन्द्रियाणाम् अर्थेन संबन्धं स्पर्शनेन्द्रियकृतं दर्शयति चक्षुरादीन्यपि स्पृष्टमेवार्थं जानन्ति यदि ह्यस्पृष्टमेव चक्षुः श्रोत्रं घ्राणं वा गृह्णाति तदा विदूरमपि गृह्णीयात् न च गृह्णाति तस्मात् स्पृष्ट्वैवेन्द्रियाण्य् अर्थं प्रतिपद्यते मानसस्तु स्पर्शश्चिन्त्यादिनार्थेन समं सूक्ष्मो ऽस्त्येव येन मनः किंचिदेव चिन्तयति न सर्वं तेन यन्मनसा स्पृश्यते तदेव मनो गृह्णातीति स्थितिः ॥ (२।०)
sparśanendriyasaṃsparśa ityanenendriyāṇām arthena saṃbandhaṃ sparśanendriyakṛtaṃ darśayati cakṣurādīnyapi spṛṣṭamevārthaṃ jānanti yadi hyaspṛṣṭameva cakṣuḥ śrotraṃ ghrāṇaṃ vā gṛhṇāti tadā vidūramapi gṛhṇīyāt na ca gṛhṇāti tasmāt spṛṣṭvaivendriyāṇy arthaṃ pratipadyate mānasastu sparśaścintyādinārthena samaṃ sūkṣmo 'styeva yena manaḥ kiṃcideva cintayati na sarvaṃ tena yanmanasā spṛśyate tadeva mano gṛhṇātīti sthitiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.