आयुर्वेददीपिकाĀyurvedadīpikā

ĀVDīp zu Ca, Sū., 20, 11.2

38 of 400 · 19 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

सामान्यजा इति वातादिभिः प्रत्येकं मिलितैश्च ये जन्यन्ते ॥ (१।०)

sāmānyajā iti vātādibhiḥ pratyekaṃ militaiśca ye janyante ||

2.0२.०

नानात्मजा इति ये वातादिभिर् दोषान्तरासंपृक्तैर् जन्यन्ते ॥ (२।०)

nānātmajā iti ye vātādibhir doṣāntarāsaṃpṛktair janyante ||

3.0३.०

विपादिका पाणिपादस्फुटनम् ॥ (३।०)

vipādikā pāṇipādasphuṭanam ||

4.0४.०

पादभ्रंशः पादस्यारोपविषयदेशादन्यत्र पतनम् ॥ (४।०)

pādabhraṃśaḥ pādasyāropaviṣayadeśādanyatra patanam ||

5.0५.०

सुप्तिः पादयोर्निष्क्रियत्वं स्पर्शाज्ञता वा ॥ (५।०)

suptiḥ pādayorniṣkriyatvaṃ sparśājñatā vā ||

6.0६.०

वातखुड्डता चालुक इति प्रसिद्धः ॥ (६।०)

vātakhuḍḍatā cāluka iti prasiddhaḥ ||

7.0७.०

गृध्रसीशब्देन गृध्रसीशूलं गृह्यते ॥ (७।०)

gṛdhrasīśabdena gṛdhrasīśūlaṃ gṛhyate ||

8.0८.०

ऊरुस्तम्भेन च ऊरुस्तम्भनमात्रं वातजन्यत्वेन गृह्यते ॥ (८।०)

ūrustambhena ca ūrustambhanamātraṃ vātajanyatvena gṛhyate ||

9.0९.०

एवं कर्णाक्षिशूलयोः शूलमात्रम् ॥ (९।०)

evaṃ karṇākṣiśūlayoḥ śūlamātram ||

10.0१०.०

वातजातीसारेऽपि विड्भेदो वातजः ॥ (१०।०)

vātajātīsāre'pi viḍbhedo vātajaḥ ||

11.0११.०

एवं च न गृध्रस्यादीनां सामान्यजत्वं यथोक्तांशस्य केवलवातजन्यत्वात् ॥ (११।०)

evaṃ ca na gṛdhrasyādīnāṃ sāmānyajatvaṃ yathoktāṃśasya kevalavātajanyatvāt ||

12.0१२.०

उदरस्यावेष्टनम् इवोदरावेष्टः ॥ (१२।०)

udarasyāveṣṭanam ivodarāveṣṭaḥ ||

13.0१३.०

अशब्दश्रवणं शब्दाभावेऽपि शब्दश्रवणम् ॥ (१३।०)

aśabdaśravaṇaṃ śabdābhāve'pi śabdaśravaṇam ||

14.0१४.०

उच्चैःश्रुतिः तारस्वरमात्रश्रवणम् अल्पशब्दस्य तु सर्वथैवाश्रवणम् ॥ (१४।०)

uccaiḥśrutiḥ tārasvaramātraśravaṇam alpaśabdasya tu sarvathaivāśravaṇam ||

15.0१५.०

बाधिर्यं शब्दमात्रस्यैवाश्रवणम् ॥ (१५।०)

bādhiryaṃ śabdamātrasyaivāśravaṇam ||

16.0१६.०

तिमिरं तु वातजमेव दोषान्तरसम्बन्धस्तत्रानुबन्धरूपः ॥ (१६।०)

timiraṃ tu vātajameva doṣāntarasambandhastatrānubandharūpaḥ ||

17.0१७.०

एकाङ्गरोगः सर्वाङ्गरोगश्चेति ज्वरादिषु उष्णत्वशीतत्वादीनां कदाचिद् एकाङ्गव्यापकत्वेनैकाङ्गरोगः तेषामेव कदाचित् सर्वाङ्गव्यापकत्वेन सर्वाङ्गरोगः दोषान्तरसम्बन्धेऽपि व्याध्यव्याप्ती वातकृते एव वायुना यत्र नीयन्ते तत्र वर्षन्ति मेघवत् इति वचनात् ॥ (१७।०)

ekāṅgarogaḥ sarvāṅgarogaśceti jvarādiṣu uṣṇatvaśītatvādīnāṃ kadācid ekāṅgavyāpakatvenaikāṅgarogaḥ teṣāmeva kadācit sarvāṅgavyāpakatvena sarvāṅgarogaḥ doṣāntarasambandhe'pi vyādhyavyāptī vātakṛte eva vāyunā yatra nīyante tatra varṣanti meghavat iti vacanāt ||

18.0१८.०

तथा भ्रमश्च वातिकः स्मृतिमोहरूपः ॥ (१८।०)

tathā bhramaśca vātikaḥ smṛtimoharūpaḥ ||

19.0१९.०

अत्र कस्यचिदङ्गस्य पादादेः शूलादयोऽभिहिता न हस्तादीनां तत्र येऽभिहितास्ते प्रधानभूताः प्रायोभावित्वेन अनुक्तास्तु वातविकाराणाम् अपरिसंख्येयत्वेन ग्राह्याः ॥ (१९।०)

atra kasyacidaṅgasya pādādeḥ śūlādayo'bhihitā na hastādīnāṃ tatra ye'bhihitāste pradhānabhūtāḥ prāyobhāvitvena anuktāstu vātavikārāṇām aparisaṃkhyeyatvena grāhyāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ĀVDīp zu Ca, Sū., 20, 11.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit