ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 135.2
Select a line for its word-by-word analysis.
सुखादिच्छारूपा तृष्णा दुःखाच्च द्वेषरूपा तृष्णा प्रवर्तते ॥ (२।०)
sukhādicchārūpā tṛṣṇā duḥkhācca dveṣarūpā tṛṣṇā pravartate ||
इयं चोत्पन्ना तृष्णा ईप्सितेऽर्थे प्रवर्तयन्ती द्विष्टे च निवर्तयन्ती प्रवृत्तिनिवृत्तिविषयस्य सुखदुःखहेतुतामपेक्ष्य सुखदुःखे जनयतीति वाक्यार्थः ॥ (३।०)
iyaṃ cotpannā tṛṣṇā īpsite'rthe pravartayantī dviṣṭe ca nivartayantī pravṛttinivṛttiviṣayasya sukhaduḥkhahetutāmapekṣya sukhaduḥkhe janayatīti vākyārthaḥ ||
यथोक्तं तृष्णायाः सुखदुःखहेतुत्वं दर्शयन्नाह उपादत्ते हीत्यादि ॥ (४।०)
yathoktaṃ tṛṣṇāyāḥ sukhaduḥkhahetutvaṃ darśayannāha upādatte hītyādi ||
वेदनाश्रयसंज्ञकानिति वेदनाकारणत्वेनोक्तान् कालाद्ययोगादिरूपान् ॥ (५।०)
vedanāśrayasaṃjñakāniti vedanākāraṇatvenoktān kālādyayogādirūpān ||
अथ तृष्णा चेत् सुखदुःखकारणं तत् किम् इन्द्रियार्थेनापरेण कारणेनेत्याह स्पृश्यत इत्यादि ॥ (६।०)
atha tṛṣṇā cet sukhaduḥkhakāraṇaṃ tat kim indriyārthenāpareṇa kāraṇenetyāha spṛśyata ityādi ||
अनुपादान इति अविद्यमानार्थरूपे स्पर्शकारणे अर्थं विना नार्थस्य स्पर्शो भवति ॥ (७।०)
anupādāna iti avidyamānārtharūpe sparśakāraṇe arthaṃ vinā nārthasya sparśo bhavati ||
अथ न भवत्वर्थस्पर्शः ततः किमित्याह नास्पृष्टो वेत्ति वेदना इति अर्थस्पर्शशून्यः सन् न सुखदुःखे अनुत्पन्नत्वादेव वेत्तीत्यर्थः ॥ (८।०)
atha na bhavatvarthasparśaḥ tataḥ kimityāha nāspṛṣṭo vetti vedanā iti arthasparśaśūnyaḥ san na sukhaduḥkhe anutpannatvādeva vettītyarthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.