ĀVDīp zu Ca, Sū., 6, 7

20 of 400 · 8 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

वर्षेत्यादि ॥ (१।०)

varṣetyādi ||

2.0२.०

तुशब्दः पूर्वपक्षव्यावृत्तौ ॥ (२।०)

tuśabdaḥ pūrvapakṣavyāvṛttau ||

3.0३.०

दक्षिणाभिमुखे दक्षिणाशां गन्तुमुद्यत एवार्के तेन विषुवदुदयोपलक्षितमध्यदेशाद् उत्तरेण वर्तमानोऽपि रविर्यदैव दक्षिणाशां गन्तुमुद्यतो भवति तदैव क्षीयमाणबलो भवति उत्तराशागमनप्रकर्षाहितबलप्रकर्षतया तु स्तोकस्तोकक्रमापचीयमानबलोऽपि तथा दुर्बलो न लक्ष्यते ॥ (३।०)

dakṣiṇābhimukhe dakṣiṇāśāṃ gantumudyata evārke tena viṣuvadudayopalakṣitamadhyadeśād uttareṇa vartamāno'pi raviryadaiva dakṣiṇāśāṃ gantumudyato bhavati tadaiva kṣīyamāṇabalo bhavati uttarāśāgamanaprakarṣāhitabalaprakarṣatayā tu stokastokakramāpacīyamānabalo'pi tathā durbalo na lakṣyate ||

4.0४.०

एवमुत्तरायणेऽपि व्याख्येयम् ॥ (४।०)

evamuttarāyaṇe'pi vyākhyeyam ||

5.0५.०

कालः पूर्वं व्याख्यातः मार्ग इह दक्षिणाभिमुखः मेघस्य वातो मेघवातः वर्षणं वर्षः एतैरभिहतप्रतापेऽर्क इति सम्बन्धः ॥ (५।०)

kālaḥ pūrvaṃ vyākhyātaḥ mārga iha dakṣiṇābhimukhaḥ meghasya vāto meghavātaḥ varṣaṇaṃ varṣaḥ etairabhihatapratāpe'rka iti sambandhaḥ ||

6.0६.०

वातस्त्विह मेघसम्बन्धाहितशैत्योऽर्कतापपरिपन्थी भवति शशिनोऽव्याहतबलत्वं सूर्यस्य परिपन्थिनोऽभिहतप्रतापत्वाद् अनुगुणमेधवातवर्षणयोगाच्च ॥ (६।०)

vātastviha meghasambandhāhitaśaityo'rkatāpaparipanthī bhavati śaśino'vyāhatabalatvaṃ sūryasya paripanthino'bhihatapratāpatvād anuguṇamedhavātavarṣaṇayogācca ||

7.0७.०

जगति स्थावरजङ्गमे ॥ (७।०)

jagati sthāvarajaṅgame ||

8.0८.०

अत्र च पृथिव्यग्निभूयिष्ठत्वादम्लः सलिलाग्निभूयिष्ठत्वाल्लवण इत्युक्तं तत् कथं सौम्ये विसर्गे तयोश्चाग्नेययोरुत्पाद इति न वाच्यम् यतो बलप्रकर्षवतो ऽर्कस्य क्षीयमाणबलस्यापि विषुवपर्यन्तं बलवत्त्वमस्त्येवेति व्युत्पादितमेव ॥ (८।०)

atra ca pṛthivyagnibhūyiṣṭhatvādamlaḥ salilāgnibhūyiṣṭhatvāllavaṇa ityuktaṃ tat kathaṃ saumye visarge tayoścāgneyayorutpāda iti na vācyam yato balaprakarṣavato 'rkasya kṣīyamāṇabalasyāpi viṣuvaparyantaṃ balavattvamastyeveti vyutpāditameva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.