ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 35.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अत्र च बुद्धिवृत्तीनां ज्ञानानां कथनेनैवाहंकारोऽपि सूचित एव यतोऽहङ्कारोपजीवितैवात्मादिसंवलितेयं बुद्धिः अहं पश्यामि इत्यादिरूपा भवति तेन बुद्धेरहङ्कारस्य चोक्तत्वाद् अवशिष्टम् अव्यक्तं कार्यद्वारा ब्रूते बुद्धीत्यादि ॥ (१।०)
atra ca buddhivṛttīnāṃ jñānānāṃ kathanenaivāhaṃkāro'pi sūcita eva yato'haṅkāropajīvitaivātmādisaṃvaliteyaṃ buddhiḥ ahaṃ paśyāmi ityādirūpā bhavati tena buddherahaṅkārasya coktatvād avaśiṣṭam avyaktaṃ kāryadvārā brūte buddhītyādi ||
बुद्ध्यादीनां योगं मेलकं धरतीति योगधरम् अव्यक्तं हि प्रकृतिरूपं पुरुषार्थप्रवृत्तं बुद्ध्यादिमेलकं भोगसंपादकं सृजति ॥ (३।०)
buddhyādīnāṃ yogaṃ melakaṃ dharatīti yogadharam avyaktaṃ hi prakṛtirūpaṃ puruṣārthapravṛttaṃ buddhyādimelakaṃ bhogasaṃpādakaṃ sṛjati ||
एवं व्युत्पादितं चतुर्विंशतिकम् उपसंहरति चतुर्विंशतिक इत्यादि ॥ (४।०)
evaṃ vyutpāditaṃ caturviṃśatikam upasaṃharati caturviṃśatika ityādi ||
यदि वा कर्मेन्द्रियाण्यभिधाय महाभूतानीत्यादिना अर्था एवाश्रयभूतखादिकथनेनोच्यन्ते या यद् इन्द्रियम् आश्रित्येत्यादिना तु स्फुटोपलभ्यमाना बुद्धिवृत्तिभेदा उच्यन्ते बुद्ध्यहंकारतन्मात्राण्यव्यक्तानि तु सूक्ष्माणि नोक्तानि तानि सर्वाण्येव बुद्धीन्द्रियमनोऽर्थानाम् इत्यादिग्रन्थे परशब्देनोच्यन्ते तेन योगधरं परमित्यनेन मूलप्रकृतिस्तथा प्रकृतिविकृतयश्च महदादयः सप्तोच्यन्ते एवं चतुर्विंशतिको राशिर्भवति ॥ (५।०)
yadi vā karmendriyāṇyabhidhāya mahābhūtānītyādinā arthā evāśrayabhūtakhādikathanenocyante yā yad indriyam āśrityetyādinā tu sphuṭopalabhyamānā buddhivṛttibhedā ucyante buddhyahaṃkāratanmātrāṇyavyaktāni tu sūkṣmāṇi noktāni tāni sarvāṇyeva buddhīndriyamano'rthānām ityādigranthe paraśabdenocyante tena yogadharaṃ paramityanena mūlaprakṛtistathā prakṛtivikṛtayaśca mahadādayaḥ saptocyante evaṃ caturviṃśatiko rāśirbhavati ||
परत्वं च विकारापेक्षया प्रकृतीनाम् उपपन्नमेव ॥ (६।०)
paratvaṃ ca vikārāpekṣayā prakṛtīnām upapannameva ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.