ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 17.2
Select a line for its word-by-word analysis.
षड्धातुरूपमेव पुरुषं पुनः सांख्यदर्शनभेदाच् चतुर्विंशतिकभेदेनाह पुनश्चेत्यादि ॥ (१।०)
ṣaḍdhāturūpameva puruṣaṃ punaḥ sāṃkhyadarśanabhedāc caturviṃśatikabhedenāha punaścetyādi ||
यद्यपि पञ्चविंशतितत्त्वमयोऽयं पुरुषः सांख्यैरुच्यते यदाह मूलप्रकृतिरविकृतिर्महदाद्याः प्रकृतिविकृतयः सप्त । (३।१)
yadyapi pañcaviṃśatitattvamayo'yaṃ puruṣaḥ sāṃkhyairucyate yadāha mūlaprakṛtiravikṛtirmahadādyāḥ prakṛtivikṛtayaḥ sapta |
षोडशकस्तु विकारो न प्रकृतिर् न विकृतिः पुरुषः इति तथापीह प्रकृतिव्यतिरिक्तं चोदासीनं पुरुषमव्यक्तत्वसाधर्म्याद् अव्यक्तायां प्रकृतावेव प्रक्षिप्य अव्यक्तशब्देनैव गृह्णाति तेन चतुर्विंशतिकः पुरुषः इत्यविरुद्धम् ॥ (३।२)
ṣoḍaśakastu vikāro na prakṛtir na vikṛtiḥ puruṣaḥ iti tathāpīha prakṛtivyatiriktaṃ codāsīnaṃ puruṣamavyaktatvasādharmyād avyaktāyāṃ prakṛtāveva prakṣipya avyaktaśabdenaiva gṛhṇāti tena caturviṃśatikaḥ puruṣaḥ ityaviruddham ||
उदासीनस्य हि सूक्ष्मस्य भेदप्रतिपादनम् इहानतिप्रयोजनम् इति न कृतम् ॥ (४।०)
udāsīnasya hi sūkṣmasya bhedapratipādanam ihānatiprayojanam iti na kṛtam ||
दशेन्द्रियाणीति पञ्च कर्मेन्द्रियाणि पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ॥ (५।०)
daśendriyāṇīti pañca karmendriyāṇi pañca buddhīndriyāṇi ca ||
अष्टधातुकीति खादिपञ्चकबुद्ध्यव्यक्ताहंकाररूपा वक्ष्यति हि खादीनि बुद्धिरव्यक्तम् अहङ्कारस्तथाष्टमः इति ॥ (६।०)
aṣṭadhātukīti khādipañcakabuddhyavyaktāhaṃkārarūpā vakṣyati hi khādīni buddhiravyaktam ahaṅkārastathāṣṭamaḥ iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.