आयुर्वेददीपिकाĀyurvedadīpikā

ĀVDīp zu Ca, Sū., 1, 24.2

9 of 400 · 14 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

यादृशो ऽसाव् अल्पपदैर् उपदिष्ट आयुर्वेदस्तमाह हेत्वित्यादि ॥ (१।०)

yādṛśo 'sāv alpapadair upadiṣṭa āyurvedastamāha hetvityādi ||

2.0२.०

हेतुलिङ्गौषधज्ञानमिति हेत्वादीनि ज्ञायन्ते ऽनेनेति हेतुलिङ्गौषधज्ञानं यावच् चायुर्वेदवाच्यं तावद्धेत्वाद्यन्तर्भूतम् इत्यर्थः ॥ (२।०)

hetuliṅgauṣadhajñānamiti hetvādīni jñāyante 'neneti hetuliṅgauṣadhajñānaṃ yāvac cāyurvedavācyaṃ tāvaddhetvādyantarbhūtam ityarthaḥ ||

3.0३.०

हेतुग्रहणेन संनिकृष्टविप्रकृष्टव्याधिहेतुग्रहणं लिङ्गग्रहणेन च व्याधेर् आरोग्यस्य च कृत्स्नं लिङ्गमुच्यते तेन व्याध्यारोग्ये ऽपि लिङ्गशब्दवाच्ये यतस्ताभ्यामपि हि तल्लिङ्गं लिङ्ग्यत एव वक्ष्यति हि विषमारम्भमूलानां ज्वर एको हि लक्षणम् ॥ (३।०)

hetugrahaṇena saṃnikṛṣṭaviprakṛṣṭavyādhihetugrahaṇaṃ liṅgagrahaṇena ca vyādher ārogyasya ca kṛtsnaṃ liṅgamucyate tena vyādhyārogye 'pi liṅgaśabdavācye yatastābhyāmapi hi talliṅgaṃ liṅgyata eva vakṣyati hi viṣamārambhamūlānāṃ jvara eko hi lakṣaṇam ||

4.0४.०

विषमारम्भमूलाद्यैर् ज्वर एको निगद्यते इत्यादि औषधग्रहणेन च सर्वपथ्यावरोधः ॥ (४।०)

viṣamārambhamūlādyair jvara eko nigadyate ityādi auṣadhagrahaṇena ca sarvapathyāvarodhaḥ ||

5.0५.०

शरीरं चात्र हेतौ लिङ्गे चान्तर्भवति ॥ (५।०)

śarīraṃ cātra hetau liṅge cāntarbhavati ||

6.0६.०

स्वस्थातुरयोः परमुत्कृष्टमयनं मार्ग इति स्वस्थातुरपरायणम् ॥ (६।०)

svasthāturayoḥ paramutkṛṣṭamayanaṃ mārga iti svasthāturaparāyaṇam ||

7.0७.०

किमन्योऽयं हेतुलिङ्गौषधज्ञानरूप आयुर्वेदो ब्रह्मबुद्धादायुर्वेदाद् उतानन्य इत्याह त्रिसूत्रम् इत्यादि ॥ (७।०)

kimanyo'yaṃ hetuliṅgauṣadhajñānarūpa āyurvedo brahmabuddhādāyurvedād utānanya ityāha trisūtram ityādi ||

8.0८.०

पितामहोऽपि यं त्रिसूत्रं बुबुधे तमिन्द्रः प्रोवाच ॥ (८।०)

pitāmaho'pi yaṃ trisūtraṃ bubudhe tamindraḥ provāca ||

9.0९.०

त्रीणि हेत्वादीनि सूत्र्यन्ते यस्मिन् येन वा तन्त्रिसूत्रम् ॥ (९।०)

trīṇi hetvādīni sūtryante yasmin yena vā tantrisūtram ||

10.0१०.०

तत्र सूचनात् सूत्रणाच्चार्थसंततेः सूत्रम् ॥ (१०।०)

tatra sūcanāt sūtraṇāccārthasaṃtateḥ sūtram ||

11.0११.०

एतेन तं यथा ब्रह्मा त्रिसूत्रं बुबुधे तथैव हेतुलिङ्गौषधज्ञानम् इन्द्रः प्रोवाचेत्यविप्लुतमागमं दर्शयति ॥ (११।०)

etena taṃ yathā brahmā trisūtraṃ bubudhe tathaiva hetuliṅgauṣadhajñānam indraḥ provācetyaviplutamāgamaṃ darśayati ||

12.0१२.०

बुबुध इति न कृतवान् ॥ (१२।०)

bubudha iti na kṛtavān ||

13.0१३.०

अत एवोक्तं शाश्वतं नित्यम् इत्यर्थः ॥ (१३।०)

ata evoktaṃ śāśvataṃ nityam ityarthaḥ ||

14.0१४.०

तच्च नित्यत्वं सूत्रस्थानान्ते व्युत्पादनीयम् ॥ (१४।०)

tacca nityatvaṃ sūtrasthānānte vyutpādanīyam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ĀVDīp zu Ca, Sū., 1, 24.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit