ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 76.2
Select a line for its word-by-word analysis.
निष्क्रियस्य क्रिया तस्य कथम् इत्यस्योत्तरम् अचेतनमित्यादि ॥ (१।०)
niṣkriyasya kriyā tasya katham ityasyottaram acetanamityādi ||
चेतयिता पर इति पर आत्मा चेतयिता परं न तु साक्षात् क्रियावान् ॥ (२।०)
cetayitā para iti para ātmā cetayitā paraṃ na tu sākṣāt kriyāvān ||
ननु यद्येवं कथं तस्य क्रियेत्याह युक्तस्येत्यादि ॥ (३।०)
nanu yadyevaṃ kathaṃ tasya kriyetyāha yuktasyetyādi ||
आत्माधिष्ठितस्यैव मनसः क्रिया उपचाराद् आत्मनः क्रियेत्युच्यत इत्यर्थः ॥ (४।०)
ātmādhiṣṭhitasyaiva manasaḥ kriyā upacārād ātmanaḥ kriyetyucyata ityarthaḥ ||
चेतनेन ह्यात्मनाधिष्ठितं मनः क्रियासु प्रवर्तते चेतनानधिष्ठितं तु मनः क्रियासु न प्रवर्तते तेन यत्कृता सा क्रिया स एव क्रियावानिति व्यपदेष्टुं युज्यते नत्वचेतनं मनः तत् पराधीनक्रियत्वेन परमार्थतः क्रियावद् अपि कर्तृत्वेन नोच्यत इति वाक्यार्थः नोच्यते इति कर्तृ इति शेषः ॥ (६।०)
cetanena hyātmanādhiṣṭhitaṃ manaḥ kriyāsu pravartate cetanānadhiṣṭhitaṃ tu manaḥ kriyāsu na pravartate tena yatkṛtā sā kriyā sa eva kriyāvāniti vyapadeṣṭuṃ yujyate natvacetanaṃ manaḥ tat parādhīnakriyatvena paramārthataḥ kriyāvad api kartṛtvena nocyata iti vākyārthaḥ nocyate iti kartṛ iti śeṣaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.