ĀVDīp zu Ca, Śār., 1, 67.1
Select a line for its word-by-word analysis.
संप्रति महाप्रलयान्तरं यथादिसर्गे बुद्ध्याद्युत्पादो भवति तदाह जायत इत्यादि ॥ (१।०)
saṃprati mahāpralayāntaraṃ yathādisarge buddhyādyutpādo bhavati tadāha jāyata ityādi ||
बुद्ध्याहमिति मन्यत इति बुद्धेर्जाते नाहङ्कारेणाहमिति मन्यत इत्यर्थः ॥ (२।०)
buddhyāhamiti manyata iti buddherjāte nāhaṅkāreṇāhamiti manyata ityarthaḥ ||
खादीनीति खादीनि सूक्ष्माणि तन्मात्ररूपाणि तथैकादशेन्द्रियाणि ॥ (३।०)
khādīnīti khādīni sūkṣmāṇi tanmātrarūpāṇi tathaikādaśendriyāṇi ||
वचनं हि प्रकृतेर् महांस्ततो ऽहङ्कारस्तस्माद् गणश्च षोडशकः इति ॥ (४।०)
vacanaṃ hi prakṛter mahāṃstato 'haṅkārastasmād gaṇaśca ṣoḍaśakaḥ iti ||
यथाक्रममिति यस्मादहङ्कारादुत्पद्यते तेन क्रमेण तत्र वैकृतात् सात्त्विकादहङ्कारात्तैजससहायाद् एकादशेन्द्रियाणि भवन्ति भूतादेस्त्वहङ्कारात्तामसात्तैजससहायात् पञ्चतन्मात्राणि ॥ (५।०)
yathākramamiti yasmādahaṅkārādutpadyate tena krameṇa tatra vaikṛtāt sāttvikādahaṅkārāttaijasasahāyād ekādaśendriyāṇi bhavanti bhūtādestvahaṅkārāttāmasāttaijasasahāyāt pañcatanmātrāṇi ||
यदुक्तं सात्त्विक एकादशकः प्रवर्तते वैकृतादहङ्कारात् । (६।१)
yaduktaṃ sāttvika ekādaśakaḥ pravartate vaikṛtādahaṅkārāt |
भूतादेस्तन्मात्रः स तामसस्तैजसादुभयम् इति ॥ (६।२)
bhūtādestanmātraḥ sa tāmasastaijasādubhayam iti ||
तत इति आहङ्कारिककार्यानन्तरं तन्मात्रेभ्य उत्पन्नस्थूलभूतसंबन्धात् ॥ (७।१)
tata iti āhaṅkārikakāryānantaraṃ tanmātrebhya utpannasthūlabhūtasaṃbandhāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.