पञ्चार्थभाष्यPañcārthabhāṣya

PABh zu PāśupSūtra, 1, 13

14 of 168 · 21 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अत्र स्त्री च शूद्रश् च स्त्रीशूद्रम् ॥ (१।०)

atra strī ca śūdraś ca strīśūdram ||

2.0२.०

चार्थे द्वंद्वसमासः ॥ (२।०)

cārthe dvaṃdvasamāsaḥ ||

3.0३.०

अत्र स्त्री नाम सेयं लोकप्रसिद्धा स्तनजघनकेशवती हावभावविलासयुक्ता पुरुषभावस्वभाविका दिव्या मानुषा अतिरतिरसा विषयमूर्तिर् इति कृत्वा प्रतिषिध्यते ॥ (३।०)

atra strī nāma seyaṃ lokaprasiddhā stanajaghanakeśavatī hāvabhāvavilāsayuktā puruṣabhāvasvabhāvikā divyā mānuṣā atiratirasā viṣayamūrtir iti kṛtvā pratiṣidhyate ||

4.0४.०

अनुभाषणपूर्विका चास्याः प्राप्तिर् भविष्यतीत्यतः स्त्री नाभिभाषितव्येत्य् अर्थः ॥ (४।०)

anubhāṣaṇapūrvikā cāsyāḥ prāptir bhaviṣyatītyataḥ strī nābhibhāṣitavyety arthaḥ ||

5.0५.०

शूद्रो नामायं लोकादिप्रसिद्धस् त्रिवर्णपरिचारकः ॥ (५।०)

śūdro nāmāyaṃ lokādiprasiddhas trivarṇaparicārakaḥ ||

6.0६.०

शोचनाद् द्रोहणाच् च शूद्रः ॥ (६।०)

śocanād drohaṇāc ca śūdraḥ ||

7.0७.०

स खल्व् अदयालुर् इति कृत्वा प्रतिषिध्यते ॥ (७।०)

sa khalv adayālur iti kṛtvā pratiṣidhyate ||

8.0८.०

किम् अर्थम् ॥ (८।०)

kim artham ||

9.0९.०

तेनाक्रुष्टश् चाभिहतश् च वा क्रुद्धस् तद्वधार्थं प्रवर्तते अतो जातिज्ञानतपःश्रुतहानिर् भवति ॥ (९।०)

tenākruṣṭaś cābhihataś ca vā kruddhas tadvadhārthaṃ pravartate ato jātijñānatapaḥśrutahānir bhavati ||

10.0१०.०

सूचिते चावमानाद्यभावे ऽवमानाद्यभावात् सूचिवृद्धयोर् अभावः ॥ (१०।०)

sūcite cāvamānādyabhāve 'vamānādyabhāvāt sūcivṛddhayor abhāvaḥ ||

11.0११.०

अकलुषसूत्रे चास्य दोषनिर्देशं करिष्यामः ॥ (११।०)

akaluṣasūtre cāsya doṣanirdeśaṃ kariṣyāmaḥ ||

12.0१२.०

नकारो भाषणप्रतिषेधे ॥ (१२।०)

nakāro bhāṣaṇapratiṣedhe ||

13.0१३.०

नाभिभाषितव्यम् इत्य् अर्थः ॥ (१३।०)

nābhibhāṣitavyam ity arthaḥ ||

14.0१४.०

अभिशब्दः प्रसङ्ग इति ॥ (१४।०)

abhiśabdaḥ prasaṅga iti ||

15.0१५.०

प्रतिषेधे जातिग्रहणे चेतरप्रतिषेधे चेत्य् अर्थः ॥ (१५।०)

pratiṣedhe jātigrahaṇe cetarapratiṣedhe cety arthaḥ ||

16.0१६.०

भाष व्यक्तायां वाचि ॥ (१६।०)

bhāṣa vyaktāyāṃ vāci ||

17.0१७.०

यद् एतत् कर्मेन्द्रियं वाग् अनया वाण्या इति ॥ (१७।०)

yad etat karmendriyaṃ vāg anayā vāṇyā iti ||

18.0१८.०

अतः स्त्रीशूद्रं नाभिभाषितव्यम् इत्य् अर्थः ॥ (१८।०)

ataḥ strīśūdraṃ nābhibhāṣitavyam ity arthaḥ ||

19.0१९.०

आह नावेक्षेन् नाभिभाषेद् इत्य् उक्ते ऽथ किम् अनेन साधकेनान्धमूकवद् अवस्थातव्यम् इति ॥ (१९।०)

āha nāvekṣen nābhibhāṣed ity ukte 'tha kim anena sādhakenāndhamūkavad avasthātavyam iti ||

20.0२०.०

उच्यते न ॥ (२०।०)

ucyate na ||

21.0२१.०

यस्माद् आह ॥ (२१।०)

yasmād āha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PABh zu PāśupSūtra, 1, 13

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit