पञ्चार्थभाष्यPañcārthabhāṣya

PABh zu PāśupSūtra, 4, 9

107 of 168 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

अत्र अकारो मानप्रतिषेधे ॥ (१।०)

atra akāro mānapratiṣedhe ||

2.0२.०

मानोऽत्र द्विविधः ॥ (२।०)

māno'tra dvividhaḥ ||

3.0३.०

जात्यभिमानो गृहस्थाभिमानश्च ॥ (३।०)

jātyabhimāno gṛhasthābhimānaśca ||

4.0४.०

तत्र जात्यभिमानो नाम ब्राह्मणोऽहमिति ॥ (४।०)

tatra jātyabhimāno nāma brāhmaṇo'hamiti ||

5.0५.०

पूज्यत्वाद् ऊर्ध्वगमनादीनां कार्याणाम् उच्छ्रितत्वात् त्रयाणामपि वर्णानामुपदेशेन गुरुत्वाद् यज्ञकर्तृत्वात् त्रैलोक्यस्थितिहेतोः ब्राह्मणोऽहमिति प्रथमो मानो जात्युत्कर्षात् ॥ (५।०)

pūjyatvād ūrdhvagamanādīnāṃ kāryāṇām ucchritatvāt trayāṇāmapi varṇānāmupadeśena gurutvād yajñakartṛtvāt trailokyasthitihetoḥ brāhmaṇo'hamiti prathamo māno jātyutkarṣāt ||

6.0६.०

तथा ब्राह्मणानामपि गृहस्थादीनां पूज्यत्वात् तत्कृतमानश्च ॥ (६।०)

tathā brāhmaṇānāmapi gṛhasthādīnāṃ pūjyatvāt tatkṛtamānaśca ||

7.0७.०

एतच् च मानद्वयमव्यक्तलिङ्गवचनात् प्रतिषिद्धम् ॥ (७।०)

etac ca mānadvayamavyaktaliṅgavacanāt pratiṣiddham ||

8.1८.१

तथा वित्तं बन्धुर्यशः कर्म विद्या भवति पञ्चमी । (८।१)

tathā vittaṃ bandhuryaśaḥ karma vidyā bhavati pañcamī |

8.2८.२

एतानि मान्यस्थानानि गरीयो यद्यदुत्तरम् ॥ (८।२)

etāni mānyasthānāni garīyo yadyaduttaram ||

9.0९.०

एतानि चैकवासःप्रेताचरणगूढव्रतोपदेशिना सूत्रतः प्रतिषिद्धानीत्यतो मानो न कर्तव्यः ॥ (९।०)

etāni caikavāsaḥpretācaraṇagūḍhavratopadeśinā sūtrataḥ pratiṣiddhānītyato māno na kartavyaḥ ||

10.0१०.०

सन् इति प्रशंसायामस्तित्वे च ॥ (१०।०)

san iti praśaṃsāyāmastitve ca ||

11.0११.०

अग्रे तदसन्मानचरिप्रकरणविशिष्टं च ॥ (११।०)

agre tadasanmānacariprakaraṇaviśiṣṭaṃ ca ||

12.0१२.०

हिशब्दो ऽयमुत्तमोत्कर्षापेक्षो द्रष्टव्यः ॥ (१२।०)

hiśabdo 'yamuttamotkarṣāpekṣo draṣṭavyaḥ ||

13.0१३.०

यन्त्राणि अग्निष्टोमादीनि मासोपवासादीनि च गृहस्थादीनां शुद्धिवृद्धिकराणि ॥ (१३।०)

yantrāṇi agniṣṭomādīni māsopavāsādīni ca gṛhasthādīnāṃ śuddhivṛddhikarāṇi ||

14.0१४.०

यन्त्राणि च कस्मात् ॥ (१४।०)

yantrāṇi ca kasmāt ||

15.0१५.०

यन्त्रं कर्मादयः ॥ (१५।०)

yantraṃ karmādayaḥ ||

16.0१६.०

यस्माद् अयन्त्रा लौकिका अमर्यादावस्था भवन्तीत्यतो यन्त्राणाम् ॥ (१६।०)

yasmād ayantrā laukikā amaryādāvasthā bhavantītyato yantrāṇām ||

17.0१७.०

यन्त्राणाम् इति षष्ठीबहुवचनम् ॥ (१७।०)

yantrāṇām iti ṣaṣṭhībahuvacanam ||

18.0१८.०

आह बहुवचनप्रयोगात् संदेहः अथ कियतां यन्त्राणाम् ॥ (१८।०)

āha bahuvacanaprayogāt saṃdehaḥ atha kiyatāṃ yantrāṇām ||

19.1१९.१

तदुच्यते सर्वेषाम् ॥ (१९।१)

taducyate sarveṣām ||

20.0२०.०

अत्र सर्वेषाम् इत्यशेषाणामित्यर्थः ॥ (२०।०)

atra sarveṣām ityaśeṣāṇāmityarthaḥ ||

21.0२१.०

सर्वेषामिति षष्ठीबहुवचनम् ॥ (२१।०)

sarveṣāmiti ṣaṣṭhībahuvacanam ||

22.0२२.०

आह षष्ठ्याः साकाङ्क्षत्वात् संदेहः ॥ (२२।०)

āha ṣaṣṭhyāḥ sākāṅkṣatvāt saṃdehaḥ ||

23.0२३.०

तेषां कारणात्मानो वर्तन्ते ॥ (२३।०)

teṣāṃ kāraṇātmāno vartante ||

24.0२४.०

तदुच्यते उत्तमः ॥ (२४।०)

taducyate uttamaḥ ||

25.0२५.०

अत्रोत्तम इति श्रेष्ठत्वे परमविशुद्धित्यागादानभावादिषु ॥ (२५।०)

atrottama iti śreṣṭhatve paramaviśuddhityāgādānabhāvādiṣu ||

26.1२६.१

उक्तं हि । (२६।१)

uktaṃ hi |

26.2२६.२

वरेण्यः सत्तमो मुख्यो वरिष्ठः शोभनोऽथवा । (२६।२)

vareṇyaḥ sattamo mukhyo variṣṭhaḥ śobhano'thavā |

26.3२६.३

उत्तमश्चापरार्धश्च स्वर्थः श्रेष्ठार्थवाचकाः ॥ (२६।३)

uttamaścāparārdhaśca svarthaḥ śreṣṭhārthavācakāḥ ||

27.0२७.०

श्रेष्ठः ॥ (२७।०)

śreṣṭhaḥ ||

28.0२८.०

इह चोक्तम् उत्तम इति ॥ (२८।०)

iha coktam uttama iti ||

29.0२९.०

आह असन्मानः सर्वयन्त्राणामुत्तम इति क्व सिद्धम् ॥ (२९।०)

āha asanmānaḥ sarvayantrāṇāmuttama iti kva siddham ||

30.0३०.०

उच्यते इह ॥ (३०।०)

ucyate iha ||

31.0३१.०

यस्मादाह स्मृतः ॥ (३१।०)

yasmādāha smṛtaḥ ||

32.0३२.०

अत्र स्मृत इत्युक्तपर्यायः महेश्वरेणोक्तं प्रोक्तं कथितं वर्णितमित्यर्थः ॥ (३२।०)

atra smṛta ityuktaparyāyaḥ maheśvareṇoktaṃ proktaṃ kathitaṃ varṇitamityarthaḥ ||

33.0३३.०

विशिष्टः कस्मात् ॥ (३३।०)

viśiṣṭaḥ kasmāt ||

34.0३४.०

सर्वज्ञवचनाद् अविसंवादित्वाच् च ॥ (३४।०)

sarvajñavacanād avisaṃvāditvāc ca ||

35.0३५.०

नहि प्रत्यक्षदर्शिनां वचनानि विसंवदन्तीत्यर्थः ॥ (३५।०)

nahi pratyakṣadarśināṃ vacanāni visaṃvadantītyarthaḥ ||

36.0३६.०

आह अस्मिन् क्रमे उत्तमत्वेन व्याख्यायमानं क आद्यः शोधकः ॥ (३६।०)

āha asmin krame uttamatvena vyākhyāyamānaṃ ka ādyaḥ śodhakaḥ ||

37.0३७.०

केन वा इदं विधानं चीर्णम् ॥ (३७।०)

kena vā idaṃ vidhānaṃ cīrṇam ||

38.0३८.०

आचरता वा किं फलं प्राप्तम् ॥ (३८।०)

ācaratā vā kiṃ phalaṃ prāptam ||

39.0३९.०

सो ऽस्मत्प्रत्ययार्थम् वाच्यः ॥ (३९।०)

so 'smatpratyayārtham vācyaḥ ||

40.0४०.०

तदुच्यते ॥ (४०।०)

taducyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PABh zu PāśupSūtra, 4, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit