PABh zu PāśupSūtra, 1, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ त्रिषु स्नानकालेषु सद्योजातादिसंस्कृतेन भस्मना जपता स्नात्वा जपतैवायतनम् अभिगन्तव्यम् ॥ (१।०)
atha triṣu snānakāleṣu sadyojātādisaṃskṛtena bhasmanā japatā snātvā japataivāyatanam abhigantavyam ||
अभिगम्य च यत् पूर्वं जपति तत् प्रत्याहारार्थं जप्यम् ॐ ॐ ॐ ॥ (२।०)
abhigamya ca yat pūrvaṃ japati tat pratyāhārārthaṃ japyam oṃ oṃ oṃ ||
हसितादीनि तु कृत्वा यत् पश्चाज् जपति तन्नियमार्थं जप्यम् ॥ (३।०)
hasitādīni tu kṛtvā yat paścāj japati tanniyamārthaṃ japyam ||
तद् अत्र हसितं नाम यद् एतत् कण्ठौष्ठपुटविस्फूर्जनम् अट्टहासः क्रियते तद्धसितम् ॥ (४।०)
tad atra hasitaṃ nāma yad etat kaṇṭhauṣṭhapuṭavisphūrjanam aṭṭahāsaḥ kriyate taddhasitam ||
गीतम् अपि गान्धर्वशास्त्रसमयानभिष्वङ्गेण यत्र भगवतो महेश्वरस्य सभायां गौणद्रव्यजकर्मजानि नामानि चिन्त्यन्ते तत् ॥ (५।०)
gītam api gāndharvaśāstrasamayānabhiṣvaṅgeṇa yatra bhagavato maheśvarasya sabhāyāṃ gauṇadravyajakarmajāni nāmāni cintyante tat ||
संस्कृतं प्राकृतं परकृतम् आत्मकृतं वा यद् गीयते तद् गेयम् ॥ (६।०)
saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ parakṛtam ātmakṛtaṃ vā yad gīyate tad geyam ||
नृत्तम् अपि नाट्यशास्त्रसमयानभिष्वङ्गेण हस्तपादादीनाम् उत्क्षेपणम् अवक्षेपणम् आकुञ्चनं प्रसारणं चलनम् अनवस्थानम् ॥ (७।०)
nṛttam api nāṭyaśāstrasamayānabhiṣvaṅgeṇa hastapādādīnām utkṣepaṇam avakṣepaṇam ākuñcanaṃ prasāraṇaṃ calanam anavasthānam ||
निगमकाले नियमार्थं गेयसहकृतं नृत्तं प्रयोक्तव्यम् ॥ (८।०)
nigamakāle niyamārthaṃ geyasahakṛtaṃ nṛttaṃ prayoktavyam ||
डुंडुंकारो नाम य एष जिह्वाग्रतालुसंयोगान् निष्पद्यते पुण्यो वृषनादसदृशः सः ॥ (९।०)
ḍuṃḍuṃkāro nāma ya eṣa jihvāgratālusaṃyogān niṣpadyate puṇyo vṛṣanādasadṛśaḥ saḥ ||
कारशब्दो डुंडुंकारस्योपहाराङ्गावधारणार्थः ॥ (११।०)
kāraśabdo ḍuṃḍuṃkārasyopahārāṅgāvadhāraṇārthaḥ ||
कारशब्दो वाचिकोपांशुप्रतिषेधार्थं मानसोपहाराङ्गावधारणार्थं चेत्य् अर्थः ॥ (१५।०)
kāraśabdo vācikopāṃśupratiṣedhārthaṃ mānasopahārāṅgāvadhāraṇārthaṃ cety arthaḥ ||
जप्यं नाम सद्योजातादिष्व् अक्षरपङ्क्त्यां मनसा भावस्य संचारविचारः ॥ (१६।०)
japyaṃ nāma sadyojātādiṣv akṣarapaṅktyāṃ manasā bhāvasya saṃcāravicāraḥ ||
उपेति विशेषणे क्रियोपसंहारे समस्तत्वे च ॥ (१८।०)
upeti viśeṣaṇe kriyopasaṃhāre samastatve ca ||
उपहरणाद् उपहारो व्रतं नियम इत्य् अर्थः ॥ (१९।०)
upaharaṇād upahāro vrataṃ niyama ity arthaḥ ||
उपह्रियते निवेद्यते नियोगमात्रकर्तृत्वात् साधकेनेत्य् उपहारः ॥ (२०।०)
upahriyate nivedyate niyogamātrakartṛtvāt sādhakenety upahāraḥ ||
अभ्युपगतेन विधिस्थेन प्रणतविनतेनेत्य् अर्थः ॥ (२३।०)
abhyupagatena vidhisthena praṇatavinatenety arthaḥ ||
तिष्ठेद् इत्य् ऐकाग्र्यं प्रत्याहाराभावस्थितिम् एवाधिकुरुते ॥ (२४।०)
tiṣṭhed ity aikāgryaṃ pratyāhārābhāvasthitim evādhikurute ||
सर्वकरणानां वृत्तौ प्रत्याहारं कृत्वा कायिकवाचिकमानसिकाभिः क्रियाभिर् उपहारं कृत्वा भृत्यवद् उपहारेण स्थेयम् ॥ (२५।०)
sarvakaraṇānāṃ vṛttau pratyāhāraṃ kṛtvā kāyikavācikamānasikābhiḥ kriyābhir upahāraṃ kṛtvā bhṛtyavad upahāreṇa stheyam ||
अपसव्यं च प्रदक्षिणम् उपरिष्टाद् वक्ष्यामः ॥ (२६।०)
apasavyaṃ ca pradakṣiṇam upariṣṭād vakṣyāmaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.